Μετωπικά πειράματα ή πειράματα επίδειξης;

Αν πρέπει να βγει κάποιο συμπέρασμα από τις μέχρι τώρα τοποθετήσεις, αυτό είναι ότι μας ενδιαφέρουν περισσότερο τα παιγνίδια με σβούρες παρά το θέμα των πειραμάτων ΦΕ στο σχολείο. Παρακαλώ, αν έχετε άποψη να τοποθετηθείτε.

Παντελή καλησπέρα.

Το θέμα που συζητάμε είναι αν είναι δυνατόν μέσα σε 45' λεπτά οι μαθητές να διαβάσουν το ΦΕ, να πάρουν όλες τις μετρήσεις και να κάνουν την ανάλυση. Για να τα κάνουν όλα αυτά οι φοιτητές του φυσικού θέλουν τουλάχιστον 4 ώρες. Θα ήθελα επίσης τη γνώμη σου στο εξής: στα πειράματα μηχανικής η τιμή που προσδιορίζουμε για το g ή για τη ροπή αδράνειας ή για ότι θέλουμε να προσδιορίσουμε μπορεί να διαφέρει μέχρι και 100% από την αληθινή, υπό την προυπόθεση ότι ακολουθούμε κατά γράμμα τον Εργαστηριακό Οδηγό. Θεωρείς ότι, παρ΄ όλα αυτά, το πείραμα θα άξιζε να γίνει; Ότι δηλαδή δεν είναι η ακρίβεια αυτό που μετράει;

Τα παιγνίδια με τις σβούρες δεν ξέρω πόσο ωραία είναι. Πάντως δεν συνάδουν με το θέμα της συζήτησης.

Διονύση, συμφωνώ με τις απόψεις σου. Εκ των ουκ άνευ στην εργαστηριακή διδασκαλία είναι το δίωρο μετωπικό πείραμα με δεύτερο επιβλέποντα. Συμφωνώ και με τον Παντελή και θα είχα να προσθέσω το εξής: Ο Einstein ήταν θεωρητικός φυσικός και, όταν τον ρωτούσαν τι διαπαιδαγώγηση πρέπει να δίνουμε στα παιδιά για να γίνουν επιστήμονες, απαντούσε «πολλά παραμύθια». Εμείς, σαν πειραματικοί, απαντάμε: «πολλές σβούρες».

Εδώ και δυο περίπου δεκαετίες είχε καθιερωθεί στη ΜΕ το υποχρεωτικό πείραμα ΦΕ όμως ο θεσμός αυτός δεν περπάτησε. Τα γυμνάσια δεν είχαν καλά εξοπλισμένα εργαστήρια και το υλικό που είχαν δεν λειτουργούσε καλά λόγω πολυκαιρίας. Τα Λύκεια μπορεί να είχαν καλό εξοπλισμό, μέσω του Ευρωπαικού προγράμματος ΕΠΕΑΕΚ ΙΙ, αλλά και του παλιότερου PSSC, αλλά στο υποχρεωτικό πείραμα ο ΥΣΕΦΕ ακολουθούσε τον Εργαστηριακό Οδηγό. Οι εργαστηριακοί οδηγοί όμως είχαν γραφεί πριν το ΕΠΕΑΕΚ ΙΙ. Έτσι, κατ΄ ανάγκη, τα βαλιτσάκια του ΕΠΕΑΕΚ ΙΙ έμεναν στα ντουλάπια και το πείραμα γινόταν με αρχαιότερο υλικό, το οποίο, πέραν του ότι παρουσίαζε προβλήματα, δεν ήταν αρκετό για να γίνει μετωπικό πείραμα με 8 τριμελείς ομάδες μαθητών.

Και στα γυμνάσια και στα λύκεια, το μετωπικό πείραμα έπρεπε να γίνει σε «κλεμμένη ώρα». Δεν ήταν μόνο ότι δεν υπήρχε στο εβδομαδιαίο πρόγραμμα «εργαστηριακή άσκηση» αλλά δεν υπήρχε ούτε στον οδηγό διδασκαλίας. Ακόμα κι αν ακολουθούσες τον οδηγό διδασκαλίας κατά γράμμα, και δίδασκες στον πίνακα χωρίς να διδάσκεις στο εργαστήριο, πάλι η ύλη της φυσικής δεν έβγαινε. Η θερμότητα δεν γινόταν στο τέλος της Β΄ γυμνασίου, ούτε η οπτική στο τέλος της Γ΄. Στο δε λύκειο, και αφού το σημερινό λύκειο δίνει, κατά τη γνώμη μου, υπερβολικό βάρος στις απαιτήσεις του μαθητή για την εκπαίδευση που θέλει, ο καθηγητής ένιωθε υποχρεωμένος να βγάλει όσο το δυνατόν περισσότερες ασκήσεις και να μη χάνει χρόνο κάνοντας είτε μετωπικά πειράματα είτε πειράματα επίδειξης.

Αυτός καθ΄ αυτός ο θεσμός της υποχρεωτικότητας ήταν παρωδία. Υποχρεωτικό είναι κάτι όταν:

• Πρέπει να δώσεις αναφορά στον κατάλληλο ελεγκτικό μηχανισμό.
• Αν δεν έχεις κάνει τα προβλεπόμενα, να υπάρχουν επιπτώσεις.
• Αν η αναφορά είναι ψευδής, να υπάρχουν επιπτώσεις.
• Αν έχεις κάνει τα προβλεπόμενα και πέραν αυτών, να υπάρχει επιβράβευση.

Διερωτώμαι με ποιόν τρόπο ήταν υποχρεωτικά αυτά τα πειράματα αφού οι ΥΣΕΦΕ έπρεπε να δίνουν μόνο μια αναφορά στο τέλος της χρονιάς στο οικείο ΕΚΦΕ. Αλλά το ΕΚΦΕ έχει συμβουλευτικό ρόλο και με κανένα τρόπο δεν έχει ελεγκτικό. Κι έτσι γεμίζαμε τον Ιούνιο με αναφορές από τις οποίες προέκυπτε ότι το Α΄ σχολείο είχε κάνει το 75% των υποχρεωτικών πειραμάτων, το Β΄ το 85% κοκ.

Δεν θέλω να αδικήσω τους συναδέλφους, αφού υπήρχαν και ορισμένοι που τηρούσαν τον θεσμό. Και έκαναν τα υποχρεωτικά πειράματα σύμφωνα με τις οδηγίες του Ε.Ο. και χωρίς να χρησιμοποιούν τα βαλιτσάκια του ΕΠΕΑΕΚ ΙΙ. Και είναι κρίμα που αυτά τα βαλιτσάκια δεν χρησιμοποιήθηκαν καθόλου. Το Ελληνικό Δημόσιο συμμετείχε κατά 25% σ΄ αυτό το πρόγραμμα, εξοπλίστηκαν το 92% των σχολείων, δηλ. 1100 σχολεία, και η δαπάνη εξοπλισμού του κάθε σχολείου έφθανε τα 100 000 €. Όμως δεν υπήρχε η πρόνοια να γίνουν Ε. Ο γι΄ αυτά και να υποχρεώσουν, ή έστω να συστήσουν, στους ΥΣΕΦΕ να χρησιμοποιούν το ΕΠΕΑΕΚ ΙΙ στο εργαστήριο τους, έναντι του παλιότερου εξοπλισμού. Είχε μάλιστα πολύ απλή χρήση: το μόνο που έπρεπε να κάνει ο ΥΣΕΦΕ στην προετοιμασία του πειράματος ήταν να μοιράσει τα βαλιτσάκια στους μπάγκους. Υπάρχου μάλιστα στα ΕΠΕΑΕΚ κάποια πολύ καλά εργαλεία, όπως οι φωτοπύλες ή το multilog που οι μαθητές είναι κρίμα που δεν έμαθαν να τα χρησιμοποιούν στον πειραματισμό.

Προσωπικά πιστεύω ότι πρέπει να καταργηθεί ο θεσμός του υποχρεωτικού πειράματος. Και επειδή τα μετωπικά πειράματα είναι πολύ δύσκολο να γίνουν υπό τις τρέχουσες συνθήκες, να στραφεί η προσοχή στα πειράματα επίδειξης. Πρέπει να πεισθούν οι εκπαιδευτικοί για την αναγκαιότητά τους, αλλά όχι να υποχρεωθούν να τα κάνουν.

Πάνω απ΄ όλα θέλουμε σύγχρονους και καλογραμμένους Εργαστηριακούς Οδηγούς.

Πάνο, αν πρέπει να βγουν κάποιοα συμπεράσματα από τις τοποθετήσεις σου, αυτά είναι:

• Συμφωνείς με μένα όσον αφορά τα προβλήματα των μετωπικών πειραμάτων στα υποχρεωτικά εργαστήρια με χρήση του Ε.Ο.
• Θεωρείς ότι πολλά από αυτά τα προβλήματα δεν θα υπήρχαν αν δεν γινόταν οι ασκήσεις που ορίζει το Υπουργείο, αλλά άλλες, όπως η πειραματική απόδειξη του Πυθαγορείου θεωρήματος, η μέτρηση του πάχους μιας μολυβιάς ή ο προσδιορισμός του εμβαδού της Κέρκυρας.
• Δεν έχεις θέση για τα πειράματα επίδειξης. Αυτό πιθανόν να σημαίνει ότι τα υποτιμάς.

Αν δεν θέλεις να συνεχιστεί αυτή η συζήτηση μέχρι τον καινούργιο χρόνο τουλάχιστον, τη βλέπω να διακόπτεται, αφού κρίνω ότι δεν υπάρχει επαρκές ενδιαφέρον στο δίκτυο ως προς την πειραματική διδασκαλία. Πάντως, αν με το νέο έτος θέλεις να συνεχιστεί η συζήτηση, θα περιμένω μετ΄ ανυπομονησίας τις απόψεις σου.