by 
ΘΕΜΑ Α
Ποια από τις επόμενες προτάσεις είναι σωστή:
Το πεδίο είναι
- αντικείμενο
- οντότητα
- έννοια
ΘΕΜΑ Β
Το φως είναι
- αντικείμενο
- οντότητα
- έννοια
(α) Να επιλέξετε τη σωστή απάντηση.
(β) Να δικαιολογήσετε την επιλογή σας.
Υπόδειξη
ΘΕΜΑ Α Η απάντηση υπάρχει αυτούσια στο σχολικό βιβλίο Φυσικής Προσανατολισμού της Β’ Λυκείου και στο 2ο τεύχος του σχολικού βιβλίου Φυσικής της Γ Λυκείου.
ΘΕΜΑ Β Χρειάζεται απλώς να επικαλεστείτε βασική γνώση για το φως και τα ηλεκτρομαγνητικά κύματα, που υπάρχει στο σχολικό βιβλίο της Φυσικής Γενικής Παιδείας της Β΄ Λυκείου και στο 3ο τεύχος του σχολικού βιβλίου της Φυσικής Γ Λυκείου, και κατόπιν να τις συνδέσετε με απλό τρόπο.
Οι απαντήσεις υπάρχουν εδώ
Θοδωρή καλησπέρα.
Μου φαίνεται διδακτική προσέγγισή σου. Ουσιαστικά αναφερόμενοι στο φως ως οντότητα έχουμε στο μυαλό μας τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε το φως στη καθημερινή ζωή. Αυτή την οντότητα λοιπόν στη Φυσική τη μετασχηματίζουμε σε κατάλληλη έννοια ώστε να μπορούμε να συνδέουμε φαινόμενα μεταξύ τους και να κάνουμε ακριβείς προβλέψεις, επαληθεύσιμες στο εργαστήριο.
Επομένως Ανδρέα δέχεσαι ότι το φως είναι κάτι υπαρκτό και όχι μια θεωρητική επινόηση;
Ανδρέα δεν μπορούμε να απαντούμε λανθασμενα με προφαση ότι απευθυνόμαστε στο Λυκειο και να “στρογγυλεύουμε” την απάντηση,
Διαφορετικά το ερωτημα σου δεν απευθύνεται στο Λυκειο.
Καλησπέρα σε όλους. Ανδρέα δεν μπορώ να καταλάβω για ποιο λόγο κάνεις νέα ανάρτηση, επαναλαμβάνοντας την ίδια επιχειρηματολογία με την προηγούμενή σου και μάλιστα με ετικέτες που απευθύνονται σε μαθητές. Προτείνω – και μάλλον δεν είμαι ο μόνος – το θέμα να μεταφερθεί στο φόρουμ.
Θοδωρή καλημέρα.
Τα βασικά σημεία του προηγούμενου σχολίου μου ήταν τα εξής:
Όταν μιλάμε για το φως ως «οντότητα», εννοούμε τον τρόπο που το αντιλαμβανόμαστε στην καθημερινή εμπειρία.Στη Φυσική, αυτή την καθημερινή εικόνα τη μετασχηματίζουμε σε κατάλληλες έννοιες.Με αυτές τις έννοιες μπορούμε να συνδέουμε φαινόμενα μεταξύ τους και να κάνουμε ακριβείς, επαληθεύσιμες προβλέψεις.
Θέτεις λοιπόν το εύλογο ερώτημα: Με βάση αυτά, το φως είναι κάτι υπαρκτό ή μια θεωρητική επινόηση;
Η θέση μου είναι η εξής:
Η Φυσική δε ξεκινά από μια «οντότητα φως» που πρέπει να ανακαλύψει. Ξεκινά από τα φαινόμενα που στην καθημερινή ζωή αποδίδουμε στο φως και αναζητά έννοιες-εργαλεία για να τα συνδέσει μεταξύ τους. Για να το επιτύχει χρησιμοποιεί θεωρητικά μοντέλα που πρέπει να επιβεβαιώνονται πειραματικά.
Αυτό κάνουμε και με το φως: Το ηλεκτρομαγνητικό πεδίο δεν είναι μια κρυμμένη οντότητα. Είναι εργαλείο που χρησιμοποιούμε για να κάνουμε προβλέψεις που επαληθεύονται στο εργαστήριο.
Το εντυπωσιακό είναι ότι η ηλεκτρομαγνητική θεωρία συνδέει εντελώς διαφορετικά φαινόμενα — από το φως μιας λάμπας μέχρι τα ραδιοκύματα και την ακτινοβολία του ήλιου.
Μάλιστα, είναι από τις θεωρίες που έχουν επιβεβαιωθεί πειραματικά όσο λίγες στην ιστορία της Φυσικής.
Η Φυσική κατασκευάζει όλο και ακριβέστερους χάρτες – θεωρίες για να μπορούμε να κινούμαστε με ασφάλεια ανάμεσα στα φαινόμενα. Δεν αναζητά κρυμμένες οντότητες.
Και όταν ξέρουμε πού δεν χρειάζεται να ψάξουμε, τότε αρχίζουμε πραγματικά να βρίσκουμε.
Αποστόλη καλημέρα.
Στο ΘΕΜΑ Α η απάντηση υπάρχει αυτούσια στο βιβλίο. Απαιτείται απλώς ανάκλησή της.
Στο ΘΕΜΑ Β ο μαθητής χρειάζεται να επικαλεστεί μόνο δύο προτάσεις από το σχολικό βιβλίο και να τις συνδέσει με απλό τρόπο.
Άρα η παρούσα ανάρτηση αφορά άμεσα τους μαθητές και μάλιστα τις εξετάσεις τους.
Τα επιχειρήματα που παρουσιάζονται στην παρούσα ανάρτηση, επικαλούνται άμεσα τα σχολικά βιβλία. Αυτά δεν περιλαμβάνονταν καθόλου στην προηγούμενη ανάρτησή μου που υπάρχει εδώ: Το φως δεν το βλέπουμε – Υλικό Φυσικής – Χημείας.
Γιώργο καλημέρα.
Δεν υπάρχει πρόθεση να “στρογγυλέψω” κάτι. Στη Λυκειακή Φυσική χρησιμοποιούμε μοντέλα που είναι παιδαγωγικά κατάλληλα και συμβατά με το αναλυτικό πρόγραμμα. Το ότι ένα μοντέλο είναι απλοποιημένο δεν το καθιστά λανθασμένο· είναι το εργαλείο που επιτρέπει στους μαθητές να χτίσουν σταδιακά κατανόηση.
Το πλαίσιο που προτείνω —δηλαδή το πλαίσιο των σχολικών βιβλίων— δες το σαν υπόθεση εργασίας: μια κοινή βάση που επιτρέπει στους μαθητές να εισαχθούν στις έννοιες, χωρίς να χαθούν σε θεωρητικές λεπτομέρειες που ανήκουν σε άλλο επίπεδο σπουδών.
Άλλωστε, ακόμα και στην ίδια την έρευνα της Φυσικής ξεκινάμε συχνά από απλά μοντέλα για να κατανοήσουμε σταδιακά ένα ζήτημα. Η πολυπλοκότητα έρχεται αργότερα, όταν υπάρχει το κατάλληλο γνωστικό υπόβαθρο.
Ένας μαθητής διαβάζει στην παρούσα ανάρτηση ότι το φως είναι έννοια. Αναρωτιέται πώς είναι δυνατόν μια έννοια να προκαλεί για παράδειγμα φωτοσύνθεση, εγκαύματα μετά από ηλιοθεραπεία, σκέδαση ηλεκτρονίων. Αν εκτεθεί σε μεγάλη δόση ραδιενέργειας, γνωρίζει ότι θα πεθάνει. Αναρωτιέται αν μια έννοια σκοτώνει. Τι θα του απαντούσαμε;
Χαιρετώ αρχικά τον Ανδρέα αλλά και την παρέα των σχολιαστών.
Παρακολουθώ τον διάλογο όπως και στην παράλληλη και κάποια στιγμή
μου δημιουργήθηκε μια εικόνα ονειρική “βλέποντας” δυό πρόσωπα
με το ίδιο όνομα το ένα ” εξ’ουρανών κατελθόντα” σε ένα τραπεζάκι μιας παραλίας να κουβεντιάζουν περί εννοιών και οντοτήτων και ειδικά για το φως αν είναι ορατό η μη!
Ο παρών Ανδρέας είναι έννοια λέει χωρίς όμως ,αν κατάλαβα καλά, να την δηλώνει ως φιλοσοφική ή κάπως πέρα από φυσική.
Ο Ανδρέας μας, “έννοια πλέον για τον πραγματικό κόσμο μας” γράφει στο σύγγραμμα “ΤΟ ΜΗΛΟ ΚΑΙ ΤΟ ΚΟΥΑΡΚ” σελί 43 ,ότι το Φως θεωρείται οντότητα.
Ας μην παρεξηγηθεί η αργοπορημένη παρουσία μου, παρακολουθούσα …σκεπτόμενος και νομίζω πως χρειάζεται ξεκαθάρισμα προς όφελος των μαθητών που κτίζουν…
Να είστε όλοι καλά
Αποστόλη καλησπέρα.
Στη Φυσική, οι έννοιες δεν είναι “πράγματα” που σπρώχνουν, καίνε ή σκοτώνουν. Είναι εργαλεία που περιγράφουν και οργανώνουν τα φαινόμενα.
Το φως –δηλαδή ένα είδος ηλεκτρομαγνητικού πεδίου– είναι μια τέτοια έννοια, την οποία χρησιμοποιούμε για να περιγράψουμε μια κατηγορία φαινομένων. Η φωτοσύνθεση και τα εγκαύματα δεν προκαλούνται από την έννοια φως, αλλά από αλληλεπιδράσεις που τις περιγράφουμε χρησιμοποιώντας την έννοια φως.
Αυτό είναι και το νόημα της φράσης που υπάρχει στο σχολικό βιβλίο της Γ Λυκείου, τεύχος Β, Ενότητα 4.1: “Οι αλληλεπιδράσεις μεταξύ μαγνητών ή μεταξύ μαγνητών και κινούμενων φορτίων είναι αλληλεπιδράσεις από απόσταση και γι’ αυτό η έννοια του πεδίου προσφέρεται για την περιγραφή τους.”
Παντελή καλησπέρα,
Για πολύ καιρό ο Ανδρέας αναζητούσε μια καθαρή απάντηση στο ερώτημα «τι είναι το φως». Το είχαμε συζητήσει πολλές φορές. Κάποια στιγμή, ενθουσιασμένος, μου είπε: «Θα λέμε ότι το φως είναι μια οντότητα». Η ιδέα μου άρεσε, διότι μας επέτρεπε να μιλάμε για κάτι υπαρκτό χωρίς να το ταυτίζουμε με αντικείμενο. Του το είπα και χάρηκε. Έτσι υιοθέτησα στη διδασκαλία μου αυτή τη διατύπωση.
Με τον καιρό όμως άρχισε να με απασχολεί το εξής: πώς γίνεται να μιλάμε για μια “οντότητα” που δεν μπορούμε να δούμε, ενώ χάρη σε αυτήν βλέπουμε; Σιγά σιγά άρχισε να ωριμάζει μέσα μου η σκέψη ότι ίσως είναι προτιμότερο να λέμε πως το φως είναι μια επινόηση που μας βοηθά να συνδέουμε φαινόμενα. Αυτό όμως συγκρούεται με την καθημερινή χρήση της λέξης «φως», όπου νοείται ως κάτι που υπάρχει “εκεί έξω”.
Τελικά κατέφυγα σε μια ελευθερία που διαθέτουμε στη Φυσική: δανειζόμαστε λέξεις της καθημερινής ζωής, επειδή μοιάζουν με αυτό που θέλουμε να περιγράψουμε, αλλά τους δίνουμε διαφορετικό νόημα. Το δύσκολο είναι να μη γλιστράμε πίσω στο καθημερινό νόημα όταν μελετάμε ένα φυσικό πρόβλημα. Με το φως αυτό είναι ιδιαίτερα απαιτητικό γιατί είναι βαθιές ρίζες στην αντίληψή μας για το κόσμο. Αν όμως ξεπεράσουμε αυτή τη δυσκολία, προετοιμαζόμαστε να αντιληφθούμε τα κβαντικά φαινόμενα.
Δυστυχώς δεν πρόλαβα να το συζητήσω αυτό με τον Ανδρέα. Θα ήταν από τις πιο συναρπαστικές συζητήσεις μας: Φυσική, Γλωσσολογία και η κοινή μας αγωνία για το πώς διδάσκουμε την αγαπημένη μας Φυσική.
Ανδρέα με καλύπτει το “οντότητα” που υιοθέτησε ο Ανδρέας.
Μια οντότητα και όχι έννοια.
Δόθηκε αρχαιόθεν το όνομα “φως” σε κάτι και εξηγήσεις αναδύονταν.
Στη Θεογονία του Ησιόδου αναδύθηκε στη δεύτερη γενιά θεοτήτων.
Στη Γένεση δημιουργήθηκε πρώτο.
Τι ήταν το ψάχνανε και άρχισαν να υιοθετούν έννοιες που θα το περίγραφαν και θα εξηγούσαν φύση, διάδοση, προέλευση.
Οι έννοιες αυτές ήταν εύστοχα ή άστοχα νοητικά κατασκευάσματα.
Όμως ασχολούνταν με μια υπαρκτή οντότητα.
Υ.Γ.
Λες ότι δεν το βλέπουμε. Όταν αποδιεγείρονται ηλεκτρόνια και εκπέμπεται ορατό φως, δεν το βλέπεις αν πέσει στο μάτι; Τα ηλεκτρόνια βλέπεις;
Καλησπέρα Ανδρέα, καλησπέρα Γιάννη.
Ψάχνοντας τις γραφές του Ανδρέα μας μου φάνηκε περίεργο το ότι
στο “Το μακρόν Φυσική προ του βραχέως διδάσκω” που μιλάει
για την έννοια “έννοια” ,την οικοδόμηση των εννοιών κλπ ,δεν αναφέρεται στο φως .
Όμως
στο “Η ΑΡΚΤΟΣ Η ΠΡΕΣΠΑ ΚΑΙ Η ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ” στο τμήμα “Ο θεός “φως” και οι ανθρώπινοι ήχοι” γράφει, αυτό το σαγηνευτικό φως, το ποιο γρήγορο ον του Σύμπαντος…
Στο “Το φάντασμα του Λεονάρντο” γράφει για αναφορές σε αρχαία κείμενα ότι,…το φως και το σκοτάδι αποτελούσαν δύο οντότητες μεταξύ τους ανεξάρτητες…
Σύμφωνα με τη νέα αντίληψη,το σκοτάδι δεν έχει υλική υπόσταση, το σκοτάδι δεν είναι παρά η απουσία του φωτός. Εκείνο που έχει υλική υπόσταση είναι το φως. Κι είναι “δικό μας” πράγμα το φως. Και ταυτόχρονα τόσο άγνωστο μαγικό και παράξενο. Τι είναι φως; Από τι είναι φτιαγμένο; Πόσο έχουμε καταλάβει ότι μπορούμε και βλέπουμε γιατί υπάρχει φως ενώ το ίδιο το φως δε θα μπορέσουμε να το δούμε ποτέ ;…
Παντελή
Δεν είναι καθόλου περίεργο ότι ο Ανδρέας, όταν μιλάει για την έννοια “έννοια”, την οικοδόμηση των εννοιών κλπ., δεν αναφέρεται στο φως, διότι όπως έχω γράψει εδώ
χαρακτήριζε το φως ως οντότητα.
Διονύση
κάτω από αυτή την ανάρτησή σου έχεις γράψει σχετικά με την παρούσα ανάρτηση, απευθυνόμενος σε μένα:
“Μέρες τώρα αρνείσαι να ακούσεις ΕΝΑ, έστω ΕΝΑ επιχείρημα, από αυτά που οι φίλοι εδώ διατύπωσαν, ενάντια στην αρχική σου ανάρτηση.”
Αυτό δεν προκύπτει από το πλήθος των απαντήσεών μου στα σχόλια των συναδέλφων. (Με την ευκαιρία θα ήθελα να αναφέρω ότι για τη σύνταξη των απαντήσεων αφιερώνω πολύ χρόνο. Αλλά αξίζει το κόπο, γιατί είναι ένας τρόπος να ελέγχω τις απόψεις μου. Και γι’ αυτό πάντα είμαι ευγνώμων στους συντάκτες των σχολίων.)
Διονύση επίσης για την παρούσα ανάρτηση έχεις γράψει: “Μια ανάρτηση που ο διαχειριστής του δικτύου, σου ζήτησε να μεταφέρεις στο φόρουμ. Τι πιο απλό και δημοκρατικό; Να συζητήσουμε ό,τι θέλουμε, αλλά να φαίνεται ότι συζητάμε και δεν δίνουμε στα παιδιά υλικό απαραίτητο για την πρόοδό τους. Ότι εδώ συζητάμε και προβληματιζόμαστε. Δεν διδάσκουμε από καθέδρας την απόλυτη αλήθεια. Και συ το αρνήθηκες πεισματικά!!! Στηρίζεσαι στην ιδιαίτερα δημοκρατική στάση του Αποστόλη για να κάνεις το δικό σου και να επιβάλεις τη θέση σου, καπελώνοντας το δίκτυο και επιβάλλοντας μια λογική.”
Ωστόσο ήδη έχω απαντήσει στον Αποστόλη ως εξής:
“Στο ΘΕΜΑ Α η απάντηση υπάρχει αυτούσια στο βιβλίο. Απαιτείται απλώς ανάκλησή της.
Στο ΘΕΜΑ Β ο μαθητής χρειάζεται να επικαλεστεί μόνο δύο προτάσεις από το σχολικό βιβλίο και να τις συνδέσει με απλό τρόπο.
Άρα η παρούσα ανάρτηση αφορά άμεσα τους μαθητές και μάλιστα τις εξετάσεις τους.”
Επίσης γράφεις: “Και όχι μόνο αυτό, αλλά μετά από 46 σχόλια, αφήνεις την ανάρτηση για το φως ξεκινώντας μια νέα, με το ίδιο περιεχόμενο, ξανά απευθύνοντάς την στους μαθητές. Και ξανά αρνείσαι να την θεωρήσεις συζήτηση.”
Και σε αυτό έχω απαντήσει στον Αποστόλη ως εξής: “Τα επιχειρήματα που παρουσιάζονται στην παρούσα ανάρτηση, επικαλούνται άμεσα τα σχολικά βιβλία. Αυτά δεν περιλαμβάνονταν καθόλου στην προηγούμενη ανάρτησή μου που υπάρχει εδώ: Το φως δεν το βλέπουμε – Υλικό Φυσικής – Χημείας.”
Άρα Διονύση οι ενστάσεις σου συγκρούονται με την υπαρκτή πραγματικότητα.
Τέλος αναφερόμενος σε μένα γράφεις: “Στηρίζεσαι στην ιδιαίτερα δημοκρατική στάση του Αποστόλη για να κάνεις το δικό σου και να επιβάλεις τη θέση σου, καπελώνοντας το δίκτυο και επιβάλλοντας μια λογική.” Γι’ αυτούς τους χαρακτηρισμούς ισχύει: “οι νεότεροι ή πιο διστακτικοί αναγνώστες μπορεί να το εκλάβουν ως μήνυμα ότι δεν είναι ασφαλές να καταθέτουν απορίες ή διαφορετικές οπτικές.“