by 
ΘΕΜΑ Α
Ποια από τις επόμενες προτάσεις είναι σωστή:
Το πεδίο είναι
- αντικείμενο
- οντότητα
- έννοια
ΘΕΜΑ Β
Το φως είναι
- αντικείμενο
- οντότητα
- έννοια
(α) Να επιλέξετε τη σωστή απάντηση.
(β) Να δικαιολογήσετε την επιλογή σας.
Υπόδειξη
ΘΕΜΑ Α Η απάντηση υπάρχει αυτούσια στο σχολικό βιβλίο Φυσικής Προσανατολισμού της Β’ Λυκείου και στο 2ο τεύχος του σχολικού βιβλίου Φυσικής της Γ Λυκείου.
ΘΕΜΑ Β Χρειάζεται απλώς να επικαλεστείτε βασική γνώση για το φως και τα ηλεκτρομαγνητικά κύματα, που υπάρχει στο σχολικό βιβλίο της Φυσικής Γενικής Παιδείας της Β΄ Λυκείου και στο 3ο τεύχος του σχολικού βιβλίου της Φυσικής Γ Λυκείου, και κατόπιν να τις συνδέσετε με απλό τρόπο.
Οι απαντήσεις υπάρχουν εδώ
Γεια σου Ανδρέα. Υπάρχει μεγάλη απόσταση από την αναφορά του βιβλίου “στην έννοια του πεδίου” και στο συμπέρασμα που καταλήγεις ότι “το φως είναι έννοια”. Πρόκειται για ένα λογικό άλμα, όπως ήδη επισημάνθηκε στα σχόλια. Επιπλέον, το σχολικό βιβλίο περιέχει αρκετά προβληματικά σημεία, τα οποία καλό είναι να μην χρησιμοποιεί κάποιος ως άλλοθι, ώστε να κατασκευάζει προβληματικά θέματα προς εξέταση. Έγραψες παραπάνω: “η παρούσα ανάρτηση αφορά άμεσα τους μαθητές και μάλιστα τις εξετάσεις τους”. Θα έλεγα ότι το ερώτημα που θέτεις ανήκει περισσότερο στη φιλοσοφία της φυσικής ή στη γνωσιολογία και ως εκ τούτου δεν είναι κατάλληλο για μαθητές και πόσω μάλλον για θέμα εξετάσεων. Η πληθώρα σχολίων με αντιρρήσεις εκ μέρους των συναδέλφων σε αυτή, αλλά και στην προηγούμενη ανάρτησή σου είναι ο λόγος που σου προτάθηκε να τη μεταφέρεις στο φόρουμ, ένα χώρο ανταλλαγής απόψεων μεταξύ συναδέλφων, όπου όλοι βγαίνουν κερδισμένοι, χωρίς όμως να εμπλέκονται οι μαθητές. Και το να αναρτά κανείς στο χώρο του φόρουμ, όπως έγραψε ο Γιάννης, δεν είναι κάτι υποτιμητικό.
Αποστόλη καλησπέρα.
Θα ήθελα να σταθώ σε ορισμένα σημεία του σχολίου σου, ώστε να καταλάβω καλύτερα τις ενστάσεις σου και να αποφύγουμε παρανοήσεις.
1. Για το “λογικό άλμα”
Γράφεις ότι υπάρχει “λογικό άλμα” από την αναφορά του βιβλίου στην έννοια του πεδίου μέχρι το συμπέρασμα ότι “το φως είναι έννοια”, και ότι αυτό έχει ήδη επισημανθεί στα σχόλια.
Θα με βοηθούσε πολύ να μου υποδείξεις ποιο ακριβώς είναι αυτό το λογικό άλμα και σε ποιο σχόλιο τεκμηριώνεται, ώστε να μπορέσω να το δω και να το συζητήσουμε επί της ουσίας.
2. Για τα “προβληματικά σημεία” του σχολικού βιβλίου
Αναφέρεις ότι το σχολικό βιβλίο έχει προβληματικά σημεία και ότι δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται ως “άλλοθι” για τη διατύπωση θεμάτων.
Στην Υπόδειξη της ανάρτησης παραπέμπω σε συγκεκριμένα αποσπάσματα των σχολικών βιβλίων, τα οποία οδηγούν άμεσα στις απαντήσεις των ερωτημάτων.
Θα ήθελα να μου πεις ποιο από αυτά τα συγκεκριμένα αποσπάσματα θεωρείς προβληματικό και για ποιο λόγο.
Επίσης, ο χαρακτηρισμός “άλλοθι” για μια άποψη μπορεί να εκληφθεί ως απαξιωτικός. Σε έναν χώρο όπως το ylikonet, όπου πολλοί νεότεροι ή πιο διστακτικοί συνάδελφοι διαβάζουν, νομίζω ότι πρέπει να αποφεύγονται εκφράσεις που μπορεί να λειτουργήσουν αποθαρρυντικά.
3. Για το ότι το ερώτημα “ανήκει στη φιλοσοφία της φυσικής ή στη γνωσιολογία”
Αναφέρεις ότι τα ερωτήματα της ανάρτησης ανήκουν στη φιλοσοφία της φυσικής ή στη γνωσιολογία και άρα η ανάρτηση δεν είναι κατάλληλη για μαθητές.
Ωστόσο, στην Υπόδειξη της ανάρτησης επισημαίνω ότι οι απαντήσεις στα ερωτήματα προκύπτουν αποκλειστικά από το σχολικό βιβλίο, χωρίς να απαιτείται καμία φιλοσοφική ή γνωσιολογική ανάλυση.
Θα ήθελα λοιπόν να μου πεις σε ποιο σημείο της συγκεκριμένης ανάρτησης απαιτείται φιλοσοφία της φυσικής ή γνωσιολογία, ώστε να το ξαναδώ.
4. Για το θέμα του Φόρουμ
Γράφεις ότι “το να αναρτά κανείς στο φόρουμ δεν είναι κάτι υποτιμητικό”.
Συμφωνώ απολύτως. Και όπως ήδη έγραψα και στον Γιάννη, ουδέποτε είπα ή υπονόησα κάτι τέτοιο.
Θα ήθελα απλώς να μην μου αποδίδονται προθέσεις ή λόγια που δεν εξέφρασα.
Κλείνω λέγοντας ότι η πρόθεσή μου είναι να συζητήσουμε με καθαρότητα και σεβασμό.
Αν υπάρχει συγκεκριμένο σημείο όπου θεωρείς ότι έκανα λάθος, είμαι εδώ να το δω.
Αρκεί να μιλάμε με τεκμηρίωση και όχι με χαρακτηρισμούς.
Πολύ ωραία είναι όλα αυτά που διαβάζω Ανδρέα. Πολύ ευγενικά, με μεγάλο σεβασμό στον συνομιλητή, με διαθεση να ακούσεις, αλλά επί της ουσίας τίποτα. Έχεις μια απάντηση για κάθε ερώτημα και καθόλου δεν σε απασχολεί τι λέει ο συνομιλητής, επί της ουσίας.
Έγραψε ο Αποστόλης:
“Η πληθώρα σχολίων με αντιρρήσεις εκ μέρους των συναδέλφων σε αυτή, αλλά και στην προηγούμενη ανάρτησή σου είναι ο λόγος που σου προτάθηκε να τη μεταφέρεις στο φόρουμ, ένα χώρο ανταλλαγής απόψεων μεταξύ συναδέλφων, όπου όλοι βγαίνουν κερδισμένοι, χωρίς όμως να εμπλέκονται οι μαθητές. “
Όπου για πολλοστή φορά σου ζητάει να πάνε οι δυο τελευταίες αναρτήσεις στο φόρουμ, αφού πρόκειται για συζητήσεις…
Δεν διαβάζω να σε απασχολεί καθόλου το ζήτημα. Σαν να μην σου ζητήθηκε…
Επειδή όμως παραπάνω δόθηκαν απαντήσεις σε σχόλιο δικό μου σε διπλανή ανάρτηση, μεταφέρω το σχόλιο και εδώ, ώστε οι αναγνώστες να έχουν άμεσα, όχι μόνο τις απαντήσεις του Ανδρέα.
Καλημέρα Ανδρέα.
«Δεν είναι κακό να λέμε ξεκάθαρα ότι μια άποψη είναι λάθος. Αρκεί να το κάνουμε με επιχειρήματα και όχι με ειρωνείες. Έτσι βοηθάμε τη συζήτηση να μένει γόνιμη.»
Έχει και άλλες προϋποθέσεις μια συζήτηση για να είναι γόνιμη.
Πρώτα – πρώτα να είναι συζήτηση, να διατυπώνονται απόψεις και θέσεις με ξεκάθαρο τρόπο ώστε οι συμμετέχοντες να είναι φανερό για τι πράγμα μιλούν και πού στοχεύουν. Αλλά ταυτόχρονα οι απόψεις αυτές να στοχεύουν στην αναζήτηση της αλήθειας και όχι στην επιβολή μιας «αλήθειας» που ερχόμαστε να επιβάλλουμε στους συνομιλητές μας, αλλά και να την διδάξουμε, μέσω του δικτύου και στους μαθητές που μας παρακολουθούν
Μέρες τώρα αρνείσαι να ακούσεις ΕΝΑ, έστω ΕΝΑ επιχείρημα, από αυτά που οι φίλοι εδώ διατύπωσαν, ενάντια στην αρχική σου ανάρτηση.
Μια ανάρτηση που ο διαχειριστής του δικτύου, σου ζήτησε να μεταφέρεις στο φόρουμ. Τι πιο απλό και δημοκρατικό; Να συζητήσουμε ό,τι θέλουμε, αλλά να φαίνεται ότι συζητάμε και δεν δίνουμε στα παιδιά υλικό απαραίτητο για την πρόοδό τους. Ότι εδώ συζητάμε και προβληματιζόμαστε. Δεν διδάσκουμε από καθέδρας την απόλυτη αλήθεια. Και συ το αρνήθηκες πεισματικά!!!
Στηρίζεσαι στην ιδιαίτερα δημοκρατική στάση του Αποστόλη για να κάνεις το δικό σου και να επιβάλεις τη θέση σου, καπελώνοντας το δίκτυο και επιβάλλοντας μια λογική.
Και όχι μόνο αυτό, αλλά μετά από 46 σχόλια, αφήνεις την ανάρτηση για το φως ξεκινώντας μια νέα, με το ίδιο περιεχόμενο, ξανά απευθύνοντάς την στους μαθητές. Και ξανά αρνείσαι να την θεωρήσεις συζήτηση.
Την θεωρείς απόλυτη αλήθεια, έτοιμη για να διδαχτεί! Καμιά διάθεση διαλόγου και προβληματισμού.
Μετά από όλα αυτά, ο διάλογος εκφυλίζεται και έρχεται το χιούμορ να χαλαρώσει μια ήδη τεταμένη ατμόσφαιρα…
Ξέφυγε σε ειρωνεία;
Αν αυτό έγινε ζητάω συγνώμη προσωπικά, για την δική μου εκτροπή που ίσως παρέσυρε και άλλους φίλους σε ανάλογη ανάλαφρη αντιμετώπιση.
Αλλά μεταφέρω και σχόλιο που αναφέρεται σε ερώτημα που έκανα στο ChatGpt, σχετικά με το πότε ένας επιστημονικός διάλογος είναι γόνιμος.
Εδώ γίνεται ο διάλογος, ας δούμε λοιπόν, τι λέει η Τ.Ν. και πόσο εφαρμόζονται οι οι βασικές αρχές για έναν εποικοδομητικό διάλογο.
————————————————
“Πότε ένας διάλογος πάνω σε ένα επιστημονικό θέμα είναι γόνιμος;
Ωραία ερώτηση — και σπάνια συζητιέται όσο θα έπρεπε.
Ένας διάλογος πάνω σε επιστημονικό θέμα είναι γόνιμος όταν δεν είναι απλώς ανταλλαγή απόψεων, αλλά διαδικασία κοινής αναζήτησης της αλήθειας. Αυτό φαίνεται από μερικά βασικά σημάδια:
1. Στόχος είναι η κατανόηση, όχι η “νίκη”
Αν οι συμμετέχοντες προσπαθούν να καταλάβουν το φαινόμενο καλύτερα — ακόμα κι αν χρειαστεί να αλλάξουν άποψη — τότε ο διάλογος προχωρά.
Αν ο στόχος είναι «να αποδείξω ότι έχω δίκιο», σταματά η επιστήμη και αρχίζει η ρητορική.
2. Γίνονται σαφείς οι όροι και οι παραδοχές
Πολλές “διαφωνίες” είναι απλώς διαφορετικοί ορισμοί.
Γόνιμος διάλογος σημαίνει:
3. Υπάρχει αναφορά σε δεδομένα, όχι μόνο σε απόψεις
Η επιστήμη βασίζεται σε:
Όταν ο διάλογος γυρίζει μόνο σε “μου φαίνεται λογικό”, γίνεται φιλοσοφική κουβέντα — που μπορεί να είναι ενδιαφέρουσα, αλλά δεν είναι επιστημονική τεκμηρίωση.
4. Υπάρχει διανοητική ταπεινότητα
Φράσεις όπως:
είναι δείκτες ποιότητας, όχι αδυναμίας. Χωρίς τη δυνατότητα αναθεώρησης, δεν υπάρχει επιστημονική πρόοδος.
5. Γίνεται διάκριση ανάμεσα σε δεδομένα και ερμηνεία
Δύο επιστήμονες μπορεί να συμφωνούν στα δεδομένα αλλά να διαφωνούν στην ερμηνεία.
Ο γόνιμος διάλογος:
Έτσι η διαφωνία γίνεται δημιουργική αντί για χαοτική.
6. Υπάρχει χρόνος για σκέψη (όχι μόνο άμεση αντίδραση)
Η καλή επιστημονική συζήτηση έχει:
Η βιασύνη γεννά επιφανειακές απαντήσεις.
7. Στο τέλος όλοι ξέρουν κάτι περισσότερο
Ακόμα κι αν δεν υπάρξει συμφωνία, ο διάλογος είναι γόνιμος όταν:
Η επιστήμη προχωρά συχνά περισσότερο με καλύτερες ερωτήσεις παρά με τελικές απαντήσεις.
Γόνιμος επιστημονικός διάλογος είναι αυτός που αυξάνει τη συλλογική κατανόηση, όχι τα εγώ των συμμετεχόντων.”
Με μια φράση:
Διονύση,
Για το ζήτημα της καταλληλόλητας της ανάρτησης για μαθητές, έχω ήδη απαντήσει τρεις φορές: την 1η φορά εδώ στον Αποστόλη, τη 2η φορά εδώ σε σένα και την 3η φορά εδώ, πριν από λίγο πάλι στον Αποστόλη.
Στο τελευταίο μου σχόλιο προς τον Αποστόλη έγραψα αναφέρω ξεκάθαρα ότι τα ερωτήματα της ανάρτησης απαντώνται αποκλειστικά με βάση το σχολικό βιβλίο, χωρίς να απαιτείται καμία φιλοσοφική ή γνωσιολογική ανάλυση. Αυτό προκύπτει ξεκάθαρα και από την Υπόδειξη που υπάρχει στην ανάρτηση και από την Απάντηση που υπάρχει εδώ: Πρότυπα Θέματα Φυσικής – Ανδρέας Βαλαδάκης
Εφόσον η ένσταση του Αποστόλη είναι ότι «η ανάρτηση ανήκει στη φιλοσοφία της φυσικής ή στη γνωσιολογία» και γι’ αυτό δεν είναι κατάλληλη για μαθητές, ζήτησα να μου υποδείξει σε ποιο ακριβώς σημείο της ανάρτησης απαιτείται τέτοια ανάλυση, ώστε να το ξαναδώ.
Μέχρι στιγμής δεν έχω λάβει απάντηση.
Ανδρέα συζητώντας με μαθητές μπορείς να πεις πολλά.
Άλλα ως θέματα, άλλα “μεταξύ τυρού και αχλαδίου”.
Ένα παιδί δεν θα κληθεί να απαντήσει αν το φως είναι έννοια ή είναι οντότητα.
Ένας από τους λόγους (που δεν μπαίνει) είναι ότι δεν μπαίνει ένα θέμα που έχει εγείρει τόσες διαφωνίες.
Αν υποθέσουμε ότι γινόταν λάθος και έμπαινε θα δινόταν την άλλη μέρα η οδηγία να θεωρηθούν σωστές και οι δύο απαντήσεις.
Ανδρέα απαντώ στα ερωτήματα που έθεσες, αν και οι απαντήσεις υπάρχουν ήδη στα σχόλια.
Για το λογικό άλμα
Στην πρώτη σελίδα των σχολίων, ο Γιάννης αναδεικνύει με σαφήνεια πού βρίσκεται το λογικό άλμα. Συνοψίζοντάς το: Από το ότι το πεδίο ως θεωρητικό εργαλείο χαρακτηρίζεται “έννοια”, δεν συνεπάγεται ότι κάθε κάθε φυσικό φαινόμενο ή οντότητα που περιγράφεται με την έννοια του πεδίου είναι και το ίδιο έννοια.
Για τα προβληματικά σημεία του βιβλίου
Τα συγκεκριμένα σημεία του βιβλίου που παραθέτεις και στο πλαίσιο που διατυπώνονται δεν είναι προβληματικά. Το ότι οδηγούν άμεσα στις απαντήσεις των ερωτημάτων είναι προσωπική σου άποψη, την οποία δεν συμμερίζομαι ούτε εγώ, ούτε και οι συνάδελφοι που διαφωνούν. Αν η λέξη “άλλοθι” εκλαμβάνεται ως απαξιωτική, ευχαρίστως την αποσύρω και την αντικαθιστώ με “αφορμή”, “πάτημα” ή “επιχείρημα”.
Ως προς το αν οι νεότεροι ή πιο διστακτικοί συνάδελφοι θα αποθαρρυνθούν, εκείνοι που διαβάζουν γνωρίζουν πολύ καλά ότι οποιαδήποτε απορία τίθεται, απαντιέται άμεσα και με σεβασμό προς το πρόσωπό τους.
Για το αν το ερώτημα ανήκει στην φιλοσοφία της φυσικής ή τη γνωσιολογία
Η σχολική φυσική εστιάζει σε φυσικά φαινόμενα, μετρήσιμα μεγέθη, νόμους και μοντέλα. Οι όροι “αντικείμενο”, “οντότητα” και “έννοια” δεν ορίζονται σε σχολικά εγχειρίδια φυσικής και αφορούν άλλα γνωστικά πεδία. Επομένως ο μαθητής δεν μπορεί να απαντήσει σε κάτι που δεν έχει διδαχθεί με ακρίβεια.
Για το φόρουμ
Το ερώτημα θα μπορούσε να αποτελέσει άριστο θέμα συζήτησης μεταξύ συναδέλφων στο φόρουμ. Από τα σχόλια προκύπτει ότι δεν υπάρχει συμφωνία μεταξύ συναδέλφων, επομένως το θέμα δεν μπορεί να αφορά μαθητές.
Πιο καθαρά και πιο ευγενικά δεν νομίζω ότι μπορώ να τα πω.
Καλό βράδυ.
Καλησπέρα. Γιάννη για το θέμα αν το φώς είναι υπαρκτό ή θεωρητική επινόηση, όσοι έχουν καταθέσει την άποψή τους, και δεν είναι λίγοι, νομίζω συμφωνούν ότι το φως είναι κάτι υπαρκτό. Μόνο ο Ανδρέας θεωρεί ότι δεν είναι. Υπάρχει δηλαδή μια σαφής ανισορροπία: Ανδρέας έναντι όλων. Βέβαια αυτό δεν αποδεικνύει ότι ο Ανδρέας κάνει λάθος, αλλά είναι μια ένδειξη. Αυτό που δεν μπορώ να καταλάβω με τίποτα είναι το πως κάτι, ακόμα και αν δεν το βλέπουμε όπως ισχυρίζεται ο Ανδρέας, που γίνεται με πολλούς τρόπους αντιληπτό σε πάρα πολλά φαινόμενα, δεν υπάρχει!
Ας πει και ο Αντρέας Κασέτας κάτι για το θέμα.
https://users.sch.gr/kassetas/educ44.htm
https://users.sch.gr/kassetas/educ44a.htm
https://users.sch.gr/kassetas/educ44b.htm
https://users.sch.gr/kassetas/educ44c.htm
Υ.Σ. μετρήστε πόσες φορές και ποια πράγματα χρησιμοποιεί τον όρο ΥΛΙΚΗ οντότητα.
Αποστόλη καλημέρα.
Ας τα πάρουμε με τη σωστή λογική σειρά.
1. Γράφεις ότι τα σημεία του βιβλίου στα οποία αναφέρεται η ανάρτηση, δεν είναι προβληματικά.
Άρα μπορούμε να βασιστούμε πάνω τους — και αυτό ακριβώς κάνω στην ανάρτηση.
2. Ο Γιάννης, στην πρώτη σελίδα των σχολίων, συγκρίνει τον συλλογισμό με το «όργανο» με τον συλλογισμό για το πεδίο.
Ο πρώτος είναι λανθασμένος διότι η λέξη «όργανο» έχει δύο διαφορετικές σημασίες -μουσικό όργανο και όργανο τάξης- οι οποίες δεν ταυτίζονται.
Στον δεύτερο συλλογισμό αυτό δεν συμβαίνει, διότι στη σχολική Φυσική η έννοια «πεδίο» έχει μία και μοναδική σημασία. Άρα δεν υπάρχει σφάλμα στο συλλογισμό που συνδέει την έννοια πεδίο με το φως. Ο συλλογισμός παρουσιάζεται εδώ: Η έννοια φως – Πρότυπα Θέματα Φυσικής
3. Γράφεις ότι οι όροι «αντικείμενο», «οντότητα» και «έννοια» δεν ορίζονται στα σχολικά εγχειρίδια.
Στα βιβλία του Λυκείου η λέξη «αντικείμενο» εμφανίζεται 187 φορές και η λέξη «έννοια» 126 φορές. Άρα χρησιμοποιούνται συστηματικά στη σχολική Φυσική, γραπτά αλλά και προφορικά. Η λέξη «οντότητα» εμφανίζεται μόνο έξι φορές: καμία στη Α’ Λυκείου, 2 στη Β’ και 4 στη Γ’.
4. Γράφεις ότι το θέμα δεν μπορεί να αφορά μαθητές.
Η παρούσα ανάρτηση αφορά άμεσα την παρουσίαση της έννοιας «πεδίο» στα σχολικά βιβλία και τη σύνδεσή της με το φως. Άρα αφορά άμεσα τους μαθητές.
Τα σχόλια των συναδέλφων αφορούσαν τη συζήτηση που είχε ξεκινήσει στην ανάρτηση «Το φως δεν το βλέπουμε», όχι το παρόν Α και Β Θέμα.
Συμπέρασμα:
Η ανάρτηση βασίζεται άμεσα στο περιεχόμενο των σχολικών βιβλίων και ο συλλογισμός που ακολουθείται είναι σωστός. Η πλειονότητα των συναδέλφων δεν αμφισβήτησε ούτε το ένα ούτε το άλλο.
Επειδή στις δύο σχετικές αναρτήσεις έχουν κατατεθεί πολύ ενδιαφέρουσες απόψεις, σκοπεύω να συντάξω έναν πίνακα που να συνοψίζει τα σημεία συμφωνίας και διαφωνίας, ώστε η συζήτηση να γίνει ακόμη πιο γόνιμη. Μια τέτοια ανάρτηση πράγματι θα ταίριαζε στο Φόρουμ.
Καλημέρα Ανδρέα. Επειδή βλέπω ότι η κουβέντα δεν οδηγεί κάπου, δεν επιθυμώ να συνεχιστεί και σταματώ εδώ. Καλή συνέχεια.
Θα πρέπει να τονιστεί ότι το πεδίο δεν είναι ένα είδος ύλης . που μεταφέρει τη δύναμη με μηχανικό τρόπο, κάτι σαν ελαστικό στερεό. Είναι μια ιδιαίτερη κατάσταση του χώρου γύρω από την πηγή Είναι πιο σωστό να πούμε ότι είναι μια εξαιρετικά χρήσιμη – θεμελιώδης -έννοια στον τομέα της φυσικής