Γιώργος Φασουλόπουλος

Η ανάρτηση στη μνήμη του Βαγγέλη.

Ο ίδιος αναγνώριζε ως δάσκαλο τον Καίσαρα Αλεξόπουλο.

Και τον «Καίσαρα» επικαλείτο στις μαχητικές παρεμβάσεις του στο ylikonet,

πότε για να κριτικάρει,
πότε για να συναινέσει,
πάντοτε για να «νοστιμίσει» τη συζήτηση.

Καλησπέρα Γιώργο.
Εξαιρετική σύγκριση.
Φαντάζομαι πόσο χρόνο και δουλειά αφιέρωσες για να συγκεντρώσεις όλα τα στοιχεία.

Τροφή για πολλή σκέψη τα όσα μας παρέθεσες Γιώργο. Μου έκανε εντύπωση η διαφορά προσεγγίσεων μεταξύ πειραματικών και θεωρητικών Ρώσων φυσικών, αλλά και η περίπτωση των χημικών, οι οποίοι φαίνονται πολιτικά πιο ευαίσθητοι λόγω των διεπιστημονικών προσεγγίσεων τους έναντι των φυσικών.
Μια περίπτωση συνεπούς φιλειρηνικής στάσης από την ψυχροπολεμική εποχή, αυτή του Andrei Sakharov. Και ένα ενδιαφέρον πρόσφατο άρθρο από την El Pais για το πώς βλέπουν έξι βραβευθέντες με Νόμπελ επιστήμονες την πολιτική Τραμπ για την επιστήμη, την έρευνα και την υγεία.

Καλησπέρα Χρήστο,

πράγματι η αυτή η ανάρτηση απαίτησε διασταυρώσεις, δηλαδή δουλειά μυρμηγκιού

Γειά σου Αποστόλη,

Απ’ το άρθρο της El Pais που ανέδειξες, περνάω εδώ την σύνοψη

Βετεράνοι επιστήμονες προειδοποιούν για την αποδόμηση της επιστημονικής δύναμης της Αμερικής και τον κίνδυνο για τη δημοκρατία: «Μπορεί να χρειαστούν δεκαετίες για να ανακάμψει»
 
Και κάτι ακόμα που διέτρεξε την ανάρτηση

Η συντριπτική πλειοψηφία είναι καταξιωμένοι ερευνητές -μερικοί μάλιστα συνταξιούχοι- που δεν θα έπρεπε να φοβούνται αντίποινα. Ωστόσο, μόνο μια χούφτα από αυτούς συμφώνησαν να απαντήσουν.

Καλημέρα Γιώργο, καλημέρα Χρήστο και Αποστόλη.
Θα συμφωνήσω με το Χρήστο για το χρόνο δουλειάς, να υποθέσω ότι γι΄αυτό το λόγο κάναμε μαύρα μάτια, από την προηγούμενή ανάρτησή σου;
Όσον αφορά τα στοιχεία που παραθέτεις, να σταθώ σε δύο σημεία.
Τελικά πόση αξία έχει το Νόμπελ Ειρήνης, όταν μόνο το 30% εναντιώθηκε ταυτόχρονα και στους δύο πολέμους (και τα επιμερους ποσοστά, είναι επίσης χαμηλά, όταν μιλάμε για βραβείο για την ειρήνη…). Έχει άδικο ο Τραμπ να το διεκδικεί ή και να δηλώνει ότι την επόμενη βδομάδα που θα τον επισκεφτεί η Ματσάδο, θα του δώσει το βραβείο που (κακώς) έχει πάρει, αφού αυτός το δικαιούτο!!! Αφού είναι ο παγκόσμιος Βασιλιάς, το βραβείο Νόμπελ ειρήνης του ανήκει, το λέει εξάλλου και το διεθνές δίκαιο…
Το δεύτερο είναι, το τι συμβαίνει με τους νομπελίστες εβραϊκής καταγωγής. Ο αριθμός τους συνεχίζει να είναι πολύ μεγάλος, σε σχέση με το ποσοστό του πληθυσμού της Γης, που είναι Εβραίοι. Το φαινόμενο ήταν γνωστό (σε μένα…) από τους μεγάλους φυσικούς του 20ου αιώνα, αλλά βλέπω το φαινόμενο να συνεχίζεται και στις μέρες μας…
Έκπληξη όμως είναι και το ποσοστό τους (43%) που εναντιώθηκε στην επέμβαση στη Γάζα, μεγαλύτερο από το γενικό Μ.Ο.!
Εβραίοι που εναντιώνονται στην πολιτική του κράτους του Ισραήλ, σε αντίθετη θέση με ό,τι συμβαίνει στη χώρα μας. Εδώ που δημιουργείται ένα κλίμα, για να μην εκφραστεί τέτοια αντίθεση, αφού το Ισραήλ είναι… σύμμαχός μας (οπότε μας αρέσει ό,τι και να κάνει και το επικροτούμε)!!!

καλημέρα Διονύση

Θα επιμείνω με ποσοτικά στοιχεία στα σημεία της ανάρτησης που εστίασες, δηλαδή στη συμμετοχή των εβραϊκής καταγωγής βραβευμένων με Νόμπελ και για την αμφισβήτηση των Νόμπελ ειρήνης.

Ενδεικτικά ποσοστά της συμμετοχής εβραίων επιστημόνων στα Νόμπελ σε χώρες με μεγάλη επιστημονική παραγωγή.

ΗΠΑ: 137 (32,2%), Γερμανία: 29 (25%), Ρωσία – ΕΣΣΔ: 14 (46,7%), Αγγλία: 20 (13,7%), επίσης η Ουκρανία: 5 (83,3%)

Ενδιαφέρουσα και η κατανομή των Εβραίων κατόχων Νόμπελ ανά κατηγορία βράβευσης.

Οικονομία: 40 (40%), Φυσιολογία – Ιατρική: 61 (26%), Φυσική: 56 (24%), Χημεία 37 (19%), Λογοτεχνία 17 (14%), Ειρήνη 9 (8%).

Τα προηγούμενα στοιχεία απ’ την Wikipedia
.
Η αυξημένη συμμετοχή των Εβραίων στα Νόμπελ Οικονομίας ίσως να σχετίζεται με την προσαρμοστική ικανότητα της παράδοσής τους. Φοιτητές με εξαιρετική μαθηματική παιδεία επιλέγουν ως πεδίο έρευνας και ενασχόλησης την οικονομετρία έναντι των Μεγάλων Θεωριών της φυσικής & χημείας.
 
Οι μεγάλες αντιρρήσεις εγείρονται για τα Νόμπελ ειρήνης , λογοτεχνίας και οικονομίας. Στα πρώτα και τα τρίτα αποδίδεται πολιτική προκατάληψη και στα δεύτερα ευρωκεντρισμός.

Το φετινό βαριετέ με το Νόμπελ ειρήνης …

https://i.ibb.co/bM5t69m2/maccado-trump.png

..ενισχύει τις απόψεις για την αναξιοπιστία των βραβεύσεων σ’ αυτόν τον τομέα. 

Γιώργο καλημερα και καλή χρονιά , πολύ μεστή για άλλη μια φορά η ανάρτηση σου , σ’ ευχαριστούμε

Εξαιρετικά ενδιαφέρουσα έρευνα, Γιώργο — πραγματικά σε ευχαριστούμε εισαι απιθανος!
Φοβερή δουλειά, με εντυπωσιακά πολλές, ποιοτικές και πρόσφατες πηγές.
Ένα εντελώς δευτερεύον σχόλιο μόνο: κάποιες μελέτες αναφέρονται συνοπτικά ως «Nature», ενώ είναι κυρίως άρθρα του Nature portfolio (π.χ. Nature Human Behaviour- (για μας τους ψειρες εχει διαφορα).
Προσωπικά, μου γεννήθηκε και μία ακόμη σκέψη: η αξιοσημείωτη εκπροσώπηση Εβραίων στα Nobel — περίπου 22% των βραβείων, ενώ αποτελούν μόλις ~0,2% του παγκόσμιου πληθυσμού (Jan C. Biro, Jewish Bias of the Nobel Prize, 2011 – Jewish Virtual Library) — ίσως συνδέεται και με την ισχυρή παρουσία Εβραίων επιστημόνων στα Ivy League Πανεπιστημια των ΗΠΑ και σε άλλα κορυφαία ερευνητικά κέντρα, που ιστορικά ενισχύθηκαν με σημαντικές δωρεές της πλουσιας εβραϊκής κοινότητας των ΗΠΑ και οχι μονον. Δεν μειώνει καθόλου τα επιτεύγματα των βραβευμένων κατα την προσωπικη μου αποψη — απλώς φωτίζει το πόσο καθοριστικό ρόλο παίζει η πρόσβαση σε υψηλού επιπέδου εκπαιδευτικά δίκτυα (Ivy League)και ποσο η προσβαση αυτη αναδεικνυει και τα ταλεντα. Αληθεια ενα παιδι απο την Αφρικη θα μπορουσε να εχει αυτη την εξελιξη;
Και πάλι συγχαρητήρια, απ’ τα πιο προσεκτικά και τεκμηριωμένα κείμενα που έχουμε διαβάσει στο υλικονετ και οχι μονον και φυσικα το κλεβω!

Παναγιώτη,

Χαίρομαι όποτε επικοινωνούμε
Καλή και δημιουργική χρονιά!

Τίνα,

Έχεις δίκιο στις βιβλιογραφικές παρατηρήσεις σου,
σχολαστικές τις λες εσύ – ως ορθές τις αποδέχομαι εγώ.

Γιώργο ευχαριστούμε για την σπουδαία εργασία .
Με παραξένεψε της Τίνας το ; . Βέβαια δεν γνωρίζω αν όλοι οι παρακάτω ήταν παιδιά της Ηπείρου.
Η Al δίνει τους παρακάτω
Οι Αφρικανοί νομπελίστες καλύπτουν όλες τις κατηγορίες των βραβείων, με την πρώτη βράβευση να χρονολογείται το 1951. 
Ειρήνη
Είναι η κατηγορία με τις περισσότερες αφρικανικές διακρίσεις:

• Άλμπερτ Λουτούλι (Νότια Αφρική, 1960): Ο πρώτος Αφρικανός που βραβεύτηκε για το έργο του εντός της ηπείρου.
• Ανουάρ Σαντάτ (Αίγυπτος, 1978).
• Ντέσμοντ Τούτου (Νότια Αφρική, 1984).
• Νέλσον Μαντέλα & Φρεντερίκ ντε Κλερκ (Νότια Αφρική, 1993): Για τον τερματισμό του απαρτχάιντ.
• Κόφι Ανάν (Γκάνα, 2001).
• Ουανγκάρι Μαατάι (Κένυα, 2004): Η πρώτη Αφρικανή γυναίκα νομπελίστας.
• Μοχάμεντ Ελ Μπαραντέι (Αίγυπτος, 2005).
• Έλεν Τζόνσον-Σίρλιφ & Λέιμα Γκμπόουι (Λιβερία, 2011).
• Κουαρτέτο Εθνικού Διαλόγου της Τυνησίας (Τυνησία, 2015).
• Ντενί Μουκουέγκε (Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό, 2018).
• Άμπι Άχμεντ (Αιθιοπία, 2019). 

Λογοτεχνία

• Αλμπέρ Καμύ (Αλγερία, 1957).
• Ουόλε Σογίνκα (Νιγηρία, 1986): Ο πρώτος μαύρος Αφρικανός συγγραφέας που τιμήθηκε.
• Ναγκίμπ Μαχφούζ (Αίγυπτος, 1988).
• Ναντίν Γκόρντιμερ (Νότια Αφρική, 1991).
• Τζον Μάξγουελ Κούτσι (Νότια Αφρική, 2003).
• Ντόρις Λέσινγκ (Ζιμπάμπουε/Ηνωμένο Βασίλειο, 2007).
• Αμπντουλραζάκ Γκούρνα (Τανζανία, 2021). 

Επιστήμες

• Φυσιολογία ή Ιατρική: Μαξ Τάιλερ (Νότια Αφρική, 1951), Άλαν Κόρμακ (Νότια Αφρική, 1979), Σίντνεϊ Μπρένερ (Νότια Αφρική, 2002).
• Χημεία: Άαρον Κλουγκ (Νότια Αφρική, 1982), Αχμέντ Ζεγουάιλ (Αίγυπτος, 1999), Μάικλ Λέβιτ (Νότια Αφρική, 2013).
• Φυσική: Κλοντ Κοέν-Τανουντζί (Αλγερία, 1997), Σερζ Αρός (Μαρόκο, 2012). 

Οι απαντήσεις AI μπορεί να περιλαμβάνουν λάθη

Παντελή δυστυχώς έχω δίκιο. Κανένας Νομπελίστας Λογοτεχνίας ή Επιστημών δεν έλαβε το βραβείο ενώ εργαζόταν ενεργά σε αφρικανικό πανεπιστήμιο εκτός Νότιας Αφρικής.

Αλμπέρ Καμύ (1957)

• Πανεπιστήμιο: University of Algiers
• Χώρα: Αλγερία

Ουόλε Σογίνκα (1986)

• Πανεπιστήμια: University of Ibadan, University of Leeds
• Χώρες: Νιγηρία, Ηνωμένο Βασίλειο

Ναγκίμπ Μαχφούζ (1988)

• Πανεπιστήμιο: Cairo University
• Χώρα: Αίγυπτος

Ναντίν Γκόρντιμερ (1991)

• Πανεπιστήμιο: University of the Witwatersrand
• Χώρα: Νότια Αφρική

Τζ. Μ. Κούτσι (2003)

• Πανεπιστήμια: University of Cape Town, University of Chicago
• Χώρες: Νότια Αφρική, ΗΠΑ

Ντόρις Λέσινγκ (2007)

• https://s.w.org/images/core/emoji/17.0.2/svg/274c.svg Δεν είχε πανεπιστημιακή φοίτηση

Αμπντουλραζάκ Γκούρνα (2021)

• Πανεπιστήμιο: University of Kent
• Χώρα: Ηνωμένο Βασίλειο

Νόμπελ ΕπιστημώνΦυσιολογία ή ΙατρικήΜαξ Τάιλερ (1951)

• Πανεπιστήμιο: University of Cape Town
• Χώρα: Νότια Αφρική

Άλαν Κόρμακ (1979)

• Πανεπιστήμιο: Tufts University
• Χώρα: ΗΠΑ

Σίντνεϊ Μπρένερ (2002)

• Πανεπιστήμια: University of Cambridge
• Χώρα: Ηνωμένο Βασίλειο

ΧημείαΆαρον Κλουγκ (1982)

• Πανεπιστήμιο: University of Cambridge
• Χώρα: Ηνωμένο Βασίλειο

Αχμέντ Ζεγουάιλ (1999)

• Πανεπιστήμιο: California Institute of Technology (Caltech)
• Χώρα: ΗΠΑ

Μάικλ Λέβιτ (2013)

• Πανεπιστήμιο: Stanford University
• Χώρα: ΗΠΑ

ΦυσικήΚλοντ Κοέν-Τανουντζί (1997)

• Πανεπιστήμιο: Collège de France
• Χώρα: Γαλλία

Σερζ Αρός (2012)

• Πανεπιστήμιο: Collège de France
• Χώρα: Γαλλία

Δεν βαζω καθολου τα Νομπελ Ειρηνης γιατι για μένα δεν είναι σοβαρά Νομπελ, υπαρχει παντα πολιτικη σκοπιμότητα και για αυτο ισως εχουν δωθει και σε Αφρικανους.
Δυστυχως ενα Πανεπιστημιο της Αφρικης, εκτος την Ν. Αφρικης που ειναι ειδικη περιπτωση δυσκολα θα παρει Νομπελ. Το ίδιο φυσικά ισχύει και για μας.

Και γω Παντελή ευχαριστώ για το ενδιαφέρον που επιφύλαξες στην ανάρτηση.

 
Ίσως το ερωτηματικό της Τίνας, Παντελή, να έχει βάση.

 
Ας περιοριστούμε στους «Αφρικανούς» που τιμήθηκαν με Νόμπελ στις επιστήμες.
Είναι όλοι, εκτός του Αιγύπτιου Αχμέντ Ζεγουάιλ, απόγονοι λευκών αποικιοκρατών ή εμιγκρέδων στην «Μαύρη Ήπειρο».

Επιπλέον, εκτός απ’ τους Νοτιοαφρικάνους Μαξ Τάιλερ και Άλαν Κόρμακ με εγγλέζικη καταγωγή, οι υπόλοιποι μετείχαν στην εβραϊκή πολιτιστική παράδοση, όπως εξάλλου μαρτυρούν τα περισσότερα βαπτιστικά ή τα κύρια ονόματά τους.

Ο Άαρον Κλούγκ γεννήθηκε στη Λιθουανία από εβραίους γονείς. Το ίδιο και ο Μάικ Λέβιτ, που μάλιστα ένα μεγάλο τμήμα της ερευνητικής του καριέρας εκπόνησε στο Ινστιτούτο Weizmann, στο Ισραήλ απ’ το 1980 ως το 1987.

Ο Σίντνεϊ Μπρένερ είναι γόνος Εβραίων εμιγκρέδων.

Όσο για τον Κλοντ Κοέν Τανουζί είναι μέλος μιας οικογένειας Εβραίων της Αλγερίας, που μετά την απελευθέρωση της Αλγερίας κατέφυγαν στη Γαλλία και ο Σερζ Αρόζ είναι γιος παριζιάνου δικηγόρου που επέλεξε να σταδιοδρομήσει στην Αλγερία με τους παππούδες της μητέρας του, Εβραίους της Αλγερίας που υπήρξαν εξέχοντα μέλη της Παγκόσμιας Εβραϊκής Συμμαχίας.

  
Αλλά και ο Αχμέντ Ζεγουάιλ είναι μέλος οικογένειας με κυβερνητική εξουσία στην Αίγυπτο. Παραθέτω απ’ τον διαδικτυακό τόπο των Νόμπελ τις προσδοκίες που έτρεφε γι’ αυτόν, το μοναδικό αρσενικό παιδί, η οικογένεια. Τα άλλα αδέλφια ήταν κορίτσια.

«Το όνειρο της οικογένειας ήταν να με δει να αποκτώ υψηλό πτυχίο στο εξωτερικό και να επιστρέψω για να γίνω καθηγητής πανεπιστημίου – στην πόρτα του γραφείου μου, υπήρχε μια πινακίδα που έγραφε «Δρ. Άχμεντ», παρόλο που ήμουν ακόμα πολύ μακριά από το να γίνω γιατρός».
 
Τα προηγούμενα στοιχεία συγκλίνουν ότι τα εφόδια των επιστημόνων που καταχωρούνται ως Αφρικανοί και διακρίθηκαν στις ειδικότητές τους ήταν η ιδιαίτερη κοινωνική και πολιτιστική τους παράδοση. Λευκοί άποικοι, γόνοι Εβραϊκών εμιγκρέδων και ένας Αιγύπτιος της ανώτερης τάξης.

Υποθέτω ότι όλοι αυτοί δεν μπορούν να αντιπροσωπεύσουν το πολιτιστικό χάντικαπ που αντιμετωπίζει η πλειοψηφία των Αφρικανών μαθητών που θα επιθυμούσαν να σταδιοδρομήσουν ανταγωνιστικά στην παγκόσμια επιστήμη. 

Τίνα και Γιώργο
ευχαριστώ για τα “βαρίδια ισορροπίας” στον προβληματισμό μου …

Καλημέρα και χρόνια πολλά.
Γιώργο οι αναρτήσεις σου έχουν πάντα ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Στην παρούσα παρουσιάζεις σημαντικά ζητήματα. Μεταξύ αυτών και την τεράστια (σε σχέση με τον παγκόσμιο πληθυσμό τους) συμβολή των Εβραίων στις θετικές επιστήμες. Θα είχε ενδιαφέρον να εξεταστούν οι αιτίες αυτού του φαινομένου, και σε συνάρτηση με την όχι εξ ίσου μεγάλη εβραϊκή συμβολή στις τέχνες (πχ δεν έχει νομίζω υπάρξει μεγάλος Εβραίος ποιητής στο επίπεδο ενός Σοφοκλή, ενός Σαίξπηρ, ενός Πούσκιν  ή ενός Καβάφη).
  Όμως με μια μάλλον περιφερειακή αναφορά σου διαφωνώ. Γράφεις «…η αποστασιοποιημένη συμπεριφορά της πλειοψηφίας των Γερμανών επιστημόνων όπως ο Planck, ο Heisenberg και ο Debye προς τους διωγμούς των Εβραϊκής καταγωγής συναδέλφων τους,…». Νομίζω ότι αδικείς τον Planck αναφέροντας τον μαζί με τον Heisenberg και τον Debye και παρουσιάζοντας τον ως αδιάφορο για την τύχη των Εβραίων συναδέλφων του. Στην βιογραφία του Planck (THE DILEMMAS OF AN UPRIGHT·MAN) από τον πολύ καλό ιστορικό της επιστήμης J. L. Heilbron , διαβάζουμε (σελ153)
«Planck’s most notable move behind the scenes was an interview with Hitler, which probably took place in May 1933. Planck hoped to convince the fuhrer that the forced emigration of Jews would kill German science and that Jews could be good Germans. According to Planck’s recollection, Hitler replied that he had nothing against the Jews, only against communists, and then flew into a rage. Contemporary reports of the interview circulated widely. One, which confirms Planck’s recollection, quoted Hitler as saying, “But we don’t have anything against the Jews, on the contrary we protect them.” According to the informant, Planck considered this “the worst possible reply he could get, because it took [from] him every basis for further negotiation.»
Επίσης ο εβραϊκής καταγωγής (κατά το ήμισυ) Max Born έχει πει: « You can certainly be of a different opinion from Planck’s, but you can only doubt his upright, honorable character if you have none yourself» (Ph. Ball,  Serving the Reich σελ.12)
 
Ο Heisenberg ήταν μια διαφορετική περίπτωση. Παρ’ ότι είχε αρχικά προβλήματα με το ναζιστικό καθεστώς δέχτηκε να τεθεί επικεφαλής του γερμανικού ατομικού προγράμματος για την δημιουργία πυρηνικού όπλου. Η προσπάθεια αυτή όπως είναι γνωστό απέτυχε, μάλλον λόγω λανθασμένων υπολογισμών για την κρίσιμη απαραίτητη μάζα του σχάσιμου υλικού ώστε να υπάρξει πυρηνική έκρηξη. Βέβαια μετά τον πόλεμο ο  Heisenberg άφησε να εννοηθεί ότι οι Γερμανοί φυσικοί του προγράμματος ηθελημένα το υπονόμευσαν επιβραδύνοντας τις έρευνες ώστε να μην δοθεί εγκαίρως το φοβερό όπλο στον Χίτλερ. Κάποιες όμως σημαντικές μαρτυρίες είναι αποκαλυπτικές για την νοοτροπία του  Heisenberg. Ο Πολωνός φυσικός Stefan Rozental βοηθός του Μπορ θυμάται για την περιβόητη επίσκεψη του  Heisenberg στην κατεχόμενη από τους Γερμανούς Κοπεγχάγη το Φθινόπωρο του 1941. «During that week Heisenberg came several times to our institute and had lunch with us. He spoke with great confidence about the progress of the German offensive in Russia. He stressed how important it was that Germany should win the war. To Christian Moller for instance he said that the occupation of Denmark, Norway, Belgium, and Holland was a sad thing but as regards the countries in East Europe it was a good development because these countries were not able to govern themselves». (A. Pais, Niels Bohr’s Times σελ 483)
 Επίσης σύμφωνα με τον Ολλανδό φυσικό  Hendrik Casimir σε μια επίσκεψη του στην Ολλανδία το 1943 ο Heisenberg του είπε ότι «History legitimizes Germany to rule Europe and later the world. Only a nation that rules ruthlessly can maintain itself. Democracy cannot develop sufficient energy to rule Europe» (Ph. Ball,  Serving the Reich, σελ 210)
Να σημειώσουμε ότι ο Στ. Τραχανάς στο εξαιρετικό κατά τα άλλα βιβλίο του Ο ΚΥΚΛΟΣ (σε ζητήματα που δεν αφορούν ιστορική ακρίβεια), υιοθετεί την άποψη ότι ο Heisenberg επισκέφθηκε τον Bohr στην Κοπεγχάγη για να του προτείνει να πείσει τους φυσικούς των Συμμάχων να σταματήσουν μαζί με τους Γερμανούς φυσικούς τις προσπάθειες ανάπτυξης πυρηνικού όπλου!
 
 

Καλή χρονιά Δημήτρη!

Η ένστασή σου για την ταύτιση του Planck με τους Heisenberg & Debye είναι κατανοητή και η διαφοροποίηση της συμπεριφοράς ενός εκάστου απ’ το φαινόμενο του Ναζισμού επιβεβλημένη.

Η «αποστασιοποίηση» του Planck, σύμφωνα με την σχετική βιβλιογραφική αναφορά που επικαλέστηκα (Philip Ball – Science & Ideology. The case of physics in Nazi Germany) αναφέρεται στην καθυστερημένη αντίδρασή του τον Απρίλη του 1933, όταν εκδόθηκε ο Νόμος της Δημόσιας Διοίκησης που εξοστράκιζε από δημόσιες θέσεις Γερμανούς πολίτες Εβραϊκής Καταγωγής.

Ο Bell διευκρινίζει ότι δεν επρόκειτο για αδιαφορία αλλά για μια σοβαρή παρανόηση της φύσης του Εθνικοσοσιαλιστικού προγράμματος. Και η ατελέσφορη θεσμική παρέμβασή του ένα μήνα μετά (Μάιος του 1933) σύμφωνα με τον έγκυρο Heilbron, έγινε με επιχείρημα οριοθετημένο στο καλό της Γερμανικής επιστήμης.

Διότι ο Planck – εδώ και ο Bell επικαλείται τον Heilbron – είχε ανατραφεί με την έννοια της πλήρους υπακοής στο κράτος και δεν είχε ιδέα τι να κάνει όταν το κράτος αποδείχθηκε διεφθαρμένο. Η θέση του είναι περισσότερο τραγική παρά αξιοκαταφρόνητη.

Μετά και την εξαιτίας της παρέμβασής σου δεύτερη ανάγνωση της τελευταίας παρατήρησης του Heilbron, που είχα υποτιμήσει στο πρώτο διάβασμα, η ανάρτηση θα διορθωθεί, εξαιρώντας τον Max Planck απ’ τους «αποστασιοποιημένους».

Ας μείνει όμως για λίγες ακόμα μέρες ως έχει, ώστε όσοι ενδιαφερθούν, να μπορούν να ελέγξουν το αυθεντικό απόσπασμα που σχολίασες κριτικά.

Δημήτρη, αναφέρθηκες και σε κάτι ακόμα για το οποίο ήμουν ανυποψίαστος:

«Θα είχε ενδιαφέρον να εξεταστούν οι αιτίες αυτού του φαινομένου, και σε συνάρτηση με την όχι εξ ίσου μεγάλη εβραϊκή συμβολή στις τέχνες (πχ δεν έχει νομίζω υπάρξει μεγάλος Εβραίος ποιητής στο επίπεδο ενός Σοφοκλή, ενός Σαίξπηρ,…»

Υπάρχει κάτι περισσότερο γι’ αυτή την προκλητική θέση; 

Γιώργο καλό μεσημέρι. Για τα ζητήματα που βάζεις στο σχόλιο σου.
Γράφεις ότι ο Planck αντέδρασε καθυστερημένα στον αντιεβραϊκό νόμο του Απριλίου του 1933. Η συνάντηση του όμως με τον Χίτλερ έγινε μόλις ένα μήνα μετά. Γράφεις επίσης ότι η παρέμβαση του αυτή έγινε με επιχειρήματα οριοθετημένα από το καλό της γερμανικής επιστήμης. Τι άλλο θα μπορούσε να κάνει; Να μιλήσει στον Χίτλερ για ανθρώπινα δικαιώματα; Αυτό που θα μπορούσε να προσάψει κανείς στον συντηρητικό Planck είναι ότι δεν διέγνωσε εγκαίρως την έκταση της κτηνωδίας και του ανορθολογισμού του ναζιστικού καθεστώτος με το οποίο ήταν μάταιη οποιαδήποτε προσπάθεια συνεννόησης. Θα μπορούσε λοιπόν να έχει και αυτός φύγει από την Γερμανία. Πόσο ρεαλιστική όμως ήταν αυτή η επιλογή για έναν ηλικιωμένο άνθρωπο (ήταν 75 το 1933) ψυχολογικά επιβαρυμένο από την απώλεια τριών παιδιών του. (Το τέταρτο και τελευταίο παιδί του από τον 1ο γάμο του απαγχονίστηκε από την Γκεστάπο το 1944 για την υπόθεση της απόπειρας δολοφονίας του Χίτλερ).            Και για το τελευταίο που ρωτάς. Πρόκειται για μια όχι ιδιαίτερα επεξεργασμένη σκέψη μου η οποία θα μπορούσε να λειτουργήσει συμπληρωματικά στο πειστικό ερμηνευτικό σχήμα του Feynman. Αναφέρομαι στην απουσία μεταφυσικής στην εβραϊκή πνευματική παράδοση και στον πρακτικό χαρακτήρα της εβραϊκής θρησκείας με τις ανεικονικές λατρευτικές διαδικασίες.     

Γειά σου Δημήτρη

Άβολο και ανόητο να υποδείξω και μάλιστα εκ των υστέρων, σ’ έναν έντιμο άνθρωπο κι’ ταυτόχρονα σε έναν εξέχοντα φυσικό και παρά τα ψυχολογικά του τραύματα, να αντιδράσει στο Ναζιστικό καθεστώς μεταναστεύοντας εκτός Γερμανίας.

Να έσπαγε το σκληρό κέλυφος του πρωσικού συντηρητισμού και της εμπιστοσύνης στο κράτος, θα ευχόμουν να αντιμετώπιζα στα διαβάσματά μου και όχι την άρνησή του στην προτροπή του Otto Hanh, εκείνη την Άνοιξη του 1933, να ηγηθεί καμπάνιας υπογραφών υπέρ των εβραίων συναδέλφων τους, με επιχείρημα ότι “για κάθε πρόθυμο να υπογράψει θα εμφανιζόντουσαν άλλοι πέντε που θα τον κατήγγειλαν για να διεκδικήσουν τη θέση του”.

Αντί να διαπραγματευτεί με τον Χίτλερ τον Μάιο του 1933 ή μετά απ’ αυτή την ταπεινωτική συνάντησή, θα ήθελα να ακουγόταν η παραίτησή του απ’ την προεδρία της Εταιρίας Kaiser Wilhem που χάραζε την επιστημονική πολιτική στη Γερμανία. Η απομάκρυνση από εκεί καθυστέρησε μέχρι το 1938, με τη λήξη της θητείας του, στα ογδόντα του, όντας βέβαια και ανεπιθύμητος. Ενώ η ανοχή του Ναζιστικού καθεστώτος στο πρόσωπό του και παρά τις επιθέσεις που δεχόταν απ’ τους «Άρειους επιστήμονες» δηλώνει το κύρος που έτρεφε η ανώτερη Γερμανική αστική τάξη στο πρόσωπό του.

Οι επαγγελματίες ιστορικοί μας αποτρέπουν να διαβάζουμε την ιστορία με κριτήριο τις ευχές μας. Μας επιτρέπουν όμως να αναζητούμε εναλλακτικά σενάρια για γεγονότα του παρελθόντος, όσο κι’ αν είναι επικίνδυνη αυτή η επιλογή.

Αυτό που σίγουρα προκύπτει απ’ την περίπτωση του Planck εκείνη την τραγική περίοδο και αποτελεί το βασικό συμπέρασμα του Bell, στο Science & Ideology. The case of physics in Nazi Germany, είναι ότι η επιστήμη δεν αποτελεί αποκλειστικό προνόμιο των δημοκρατικών καθεστώτων. Καλή επιστήμη παράγεται και κάτω από αυταρχικά πολιτεύματα.

Και ο έντιμος και τραγικός Planck με τους συμβιβασμούς του αυτό επιδίωξε. Την διατήρηση της σπουδαίας Γερμανικής επιστήμης στην κορυφή.

Τα προηγούμενα δεν αλλάζουν την επιλογή μου να εξαιρέσω τον Planck απ’ τους «αποστασιοποιημένους» γιατί η εντιμότητα και η επιμονή του στις συντηρητικές αρχές του αποτελούν αρετές «εν ανεπαρκεία» και τότε και στους σημερινούς δύσκολους καιρούς.

Και εγώ Δημήτρη σκόνταψα κατά την προετοιμασία της ανάρτησης στην υπόθεση ότι η Εβραϊκή Ταλμουδική παράδοση, που δεν βάζει μεταφυσικά εμπόδια διαχωρισμού επιστήμης και θρησκείας, όπως η μεταφυσική Δυτική εκκλησιαστική παράδοση, που ενδιαφέρεται  – όπως παρέθεσες – για την πρακτική εκδοχή της ζωής, για την παιδεία που επιτρέπει να συγκρούονται αντιθετικές απόψεις, που ενισχύει την κουλτούρα της εντατικής μάθησης, που επιβραβεύει την επιμονή στη μελέτη και ενισχύει τη λογική και όχι την μεταφυσική θεώρηση, είναι μια παράδοση που ευνοεί την παραγωγή επιστήμης.

Θεώρησα όμως ότι η προσέγγισή μου ήταν επιδερμική με τα δευτερογενή που είχα διαβάσει, οπότε απέφυγα να το θίξω.

Καλό βράδυ

Γιώργο, πολλά συγχαρητήρια για το κείμενο – πραγματικά δίνει πολλή τροφή για σκέψη, όπως φαίνεται και από τη ζωντανή συζήτηση που έχει ανοίξει από κάτω.

Προσωπικά στάθηκα ιδιαίτερα στο κλείσιμο, εκεί όπου αναφέρονται οι παράγοντες που φαίνεται να συνδέονται με το πότε οι επιστήμονες αποφασίζουν να πάρουν θέση απέναντι σε αυταρχικές εξουσίες [(α) η ισχυρή επιστημονική παράδοση σε συνθήκες θεσμικής υποτίμησης, (β) ο διεπιστημονικός χαρακτήρας του κλάδου, (γ) τραυματικές νεανικές εμπειρίες, (δ) η πρώιμη συμμετοχή σε κοινωνικά/αντιπολεμικά κινήματα και (ε) η πολιτισμική ή έμφυλη ταυτότητα]. Αναρωτιέμαι αν, από τη δική σου εμπειρία και μελέτη, καταλήγεις ότι κάποιοι από αυτούς παίζουν πιο καθοριστικό ρόλο από άλλους ή αν τελικά είναι πάντα ο συνδυασμός τους που «κάνει τη διαφορά».

Ο R. Feynman σχετικά με την παράδοση που ευνοεί την μάθηση

Ο Εβραϊκής καταγωγής σπουδαίος φυσικός και οξυδερκής παρατηρητής της καθημερινότητας, σταμάτησε για λίγο τη δεκαετία του 1950 στο Τρινιντάντ ταξιδεύοντας με πλοίο απ’ την Βραζιλία όπου δίδασκε, στις ΗΠΑ.

Ζήτησε από έναν μαύρο ταξιτζή, πριν τον οδηγήσει σε κλαμπ για ν’ ακούσει το τοπικό μουσικό ιδίωμα, το «Calypso», να τον περιοδεύσει στις φτωχικές γειτονιές της περιοχής.

 Αυτός τον πήγε στη γειτονιά του, μετά τον πέρασε από μια φτωχότερη που έμεναν Ινδοί μετανάστες και τον ρώτησε:

«εσύ που μας είπες ότι είσαι και καθηγητής, γιατί τα παιδιά των Ινδών που είναι πιο φτωχοί από μας, σπουδάζουν σε καλά Αμερικάνικα πανεπιστήμια, ενώ τα δικά μας δεν τελειώνουν ούτε το δημοτικό;».

Αργότερα, στο αυτοβιογραφικό βιβλίο του «τι σε νοιάζει εσένα τι σκέφτονται οι άλλοι» ανέφερε ότι οι φτωχοί Ινδοί μετανάστες στην Καραϊβική κουβαλούσαν διαφορετική πολιτιστική παράδοση από εκείνη των μαύρων που η σκλαβιά τους απαλλοτρίωσε την εγγράμματη πολιτιστική ταυτότητα. Η παράδοση των Ινδών μεταναστών έδινε υψηλή πολιτιστική αξία στη μελέτη, τα μαθηματικά και τη γνώση, έτσι ευνοούσε την παραγωγή περισσότερων επιτυχημένων επιστημόνων απ’ τις άλλες παραδόσεις που συμβίωναν στην ίδια περιοχή.

Επιπλέον σ’ όλες τις δημόσιες παρεμβάσεις του τόνιζε ότι το σχολείο διδάσκει γνώσεις ενώ η κουλτούρα καθορίζει την επιμονή σε κάτι που μπορεί να αποδώσει και επαγγελματικά με την αναλυτική σκέψη. Και πάντως ότι το ζήτημα δεν ήταν φυλετικό.

Κάποιος μπορεί να σκεφτεί ότι μέσω των Ινδών της Καραϊβικής, για τους Εβραίους μιλούσε.

Όλα να τα περιμένεις απ’ τον «κ. Φέυνμαν». 

Καλησπέρα Τάσο

Αντί να παραθέσω τυπικές ευχαριστίες, θα επιχειρήσω να αξιολογήσω τους πέντε παράγοντες που σύμφωνα με την ανάρτηση, προάγουν τον πολιτικό ακτιβισμό των επιστημόνων.

Κυρίαρχο στοιχείο πολιτικής ενεργοποίησης των επιστημόνων αποτελεί η επαγγελματική απαξίωση του επιστημονικού τους έργου από τους θεσμούς και τις κυβερνήσεις στις οποίες λογοδοτούν. Π.χ. οι ΗΠΑ του Τραμπ την περίοδο της Πανδημίας απαξίωσαν τους επιδημιολόγους και διαχρονικά και εμμονικά εκείνους τους ερευνητές που μελετούν την υπερθέρμανση του πλανήτη.

Όμως, για να μετασχηματιστεί σε μαχητική κοινωνική άποψη η επαγγελματική δυσφορία των επιστημόνων, θα πρέπει να ξεφύγει απ’ τα στενά τεχνικά όρια της επιστήμης και αυτό το διευκολύνει η διεπιστημονική θεώρηση. Γι’ αυτό πρωτοστατούν π.χ. στην τρέχουσα πολιτική ένταση στις ΗΠΑ, επιστήμονες που ανησυχούν για την Κλιματική Αλλαγή είτε βρίσκεται στα στενά επιστημονικά τους ενδιαφέροντα είτε όχι (π.χ. εδώ).

Η δημόσια διεκδίκηση αυτών των απόψεων, διευκολύνεται απ’ τον ακτιβισμό των χρόνων των σπουδών τους (Pauling & Luria).

Τέλος, όσοι έχουν τραυματικά βιώματα από πολιτικές και κοινωνικές κρίσεις ή αισθάνονται ότι απειλείται η πολιτιστική ή έμφυλη ταυτότητά τους, αποδεικνύονται, λόγω της συναισθηματικής τους εμπλοκής, ιδιαίτερα επίμονοι στις διεκδικήσεις τους.

Ελπίζω Τάσο το σχόλιό μου να μην μοιάζει με την επιλογή
«όλα τα προηγούμενα σωστά»,
σε σχολικό τεστ πολλαπλών ερωτήσεων.  

Και μια ακόμη παράγραφος, από το ίδιο:
“Και μας θυμίζουν τελικά ποια είναι στη ζωή εκείνη η διαχωριστική γραμμή που είναι πάντα εκεί, αμετακίνητη και επιτακτική, και σε καλεί να διαλέξεις με ποια πλευρά είσαι: με αυτούς που βγήκαν άοπλοι στο δρόμο, οπλισμένοι μόνο με το δίκιο τους, ή με εκείνους που τους πυροβόλησαν στο ψαχνό.”
Καλό βράδυ Γιώργο και σε ευχαριστούμε για την ενημέρωση και την παραπομπή.

Το άρθρο της Lifo O Κινηματογράφος του Πολυτεχνείου και η ομάδα ΚΙΝΟ μας μιλά για την ταινία “Κινηματογραφημένες στιγμές του ’73” και ταυτόχρονα αποτελεί και έναν φόρο τιμής στο σκηνοθέτη Λάμπρο Παπαδημητράκη, έναν από τους εκφωνητές του φοιτητικού ραδιοσταθμού του Πολυτεχνείου, που πέθανε στις 20 Ιουνίου 2025. Αξίζει να παρακολουθήσετε την 26λεπτη συνέντευξή του στο ΡΙΚ στο τέλος του άρθρου. Ο Παπαδημητράκης μεταξύ άλλων σκηνοθέτησε την απαγορευμένη ταινία ¨Κύπρος, Η Άλλη Πραγματικότητα”, για την οποία μιλάει εδώ, 50 χρόνια μετά τα γυρίσματα.
Γιώργο κλείνουμε τα αυτιά μας σε εκκλήσεις τύπου Λατινοπούλου. Οι νέοι; Το άρθρο της Lifo βρίσκεται στην κατηγορία Ιστορία/Αρχαιολογία.

Και οι καταληκτικές παράγραφοι του άρθρου.
 
«Εμπρός για
της γενιάς μας τα Πολυτεχνεία» φωνάζουν
οι διαδηλωτές στην πορεία κάθε 17 Νοέμβρη και το συγκινητικό -συνάμα αισιόδοξο
και ενθαρρυντικό- είναι ότι η φωνή δυναμώνει αντιστρόφως ανάλογα με την ηλικία.
 
Γιατί
ακόμη και κοινωνίες μειωμένων προσδοκιών, όπως οι σημερινές, που αρκούνται στο «έστω και λίγο καλύτερα», προς αρνητική έκπληξη όσων με σπουδή φρόντισαν να τις
καταντήσουν έτσι, ο Νοέμβρης, ο μήνας της εξέγερσης του
Πολυτεχνείου έρχεται να τις αφυπνίσει.
 
Το Πολυτεχνείο δεν χωράει σε κοινωνίες χαμηλών προσδοκιών και δεν συμβιβάζεται με το «έστω και λίγο καλύτερα».

https://i.ibb.co/XZQQryW9/image.png