Η πιο επικίνδυνη ιδέα που μπορεί να ριζώσει μέσα σε έναν έφηβο λίγο πριν από τις εξετάσεις είναι αυτή:
ότι οι τρεις ώρες ενός γραπτού θα αποφασίσουν οριστικά την αξία του ως ανθρώπου.
Και όμως, τίποτε δεν είναι πιο ανακριβές από αυτό.
Οι Πανελλήνιες είναι σημαντικές. Πολύ σημαντικές.
Ανοίγουν δρόμους, δημιουργούν ευκαιρίες, επηρεάζουν επιλογές.
Αλλά δεν είναι ούτε δικαστήριο ζωής ούτε μέτρο ανθρώπινης αξίας.
Ένα γραπτό μπορεί να αποτυπώσει ένα μέρος της προετοιμασίας ενός μαθητή σε μια συγκεκριμένη ημέρα και σε συγκεκριμένες συνθήκες. Δεν μπορεί να μετρήσει το θάρρος του, την καλοσύνη του, τη δημιουργικότητά του, την επιμονή του, τη φαντασία του, την ευαισθησία του, την ικανότητά του να αγαπά, να συνεργάζεται, να ξανασηκώνεται όταν πέφτει. Και συχνά, αυτά είναι που καθορίζουν τελικά μια ζωή πολύ περισσότερο από έναν βαθμό.
Υπάρχουν άνθρωποι που αρίστευσαν και αργότερα χάθηκαν μέσα σε μια ζωή χωρίς χαρά ή νόημα. Υπάρχουν και άνθρωποι που δεν πέτυχαν ποτέ στις εξετάσεις που ονειρεύονταν, αλλά βρήκαν αργότερα τον δρόμο τους, δημιούργησαν, αγάπησαν, εξελίχθηκαν, πέτυχαν με τρόπους που στα δεκαοχτώ τους δεν μπορούσαν καν να φανταστούν.
Στα δεκαεπτά ή στα δεκαοχτώ, όμως, όλα μοιάζουν απόλυτα.
Μια αποτυχία μοιάζει αιώνια.
Μια χαμηλή βαθμολογία μοιάζει σαν να σβήνει το μέλλον.
Αυτό είναι το ψέμα που πρέπει να σπάσουμε.
Γιατί η ζωή δεν εξελίσσεται γραμμικά.
Δεν χωρά σε μία εξέταση, σε ένα μηχανογραφικό ή σε μια σχολή.
Κανείς δεν μπορεί να γνωρίζει στα δεκαοχτώ του ποια πορεία θα τον οδηγήσει τελικά στην πληρότητα. Πολλοί αλλάζουν επάγγελμα, ενδιαφέροντα, όνειρα, χώρες, κατευθύνσεις. Πολλοί ανακαλύπτουν αργότερα δυνατότητες που ούτε οι ίδιοι ούτε οι καθηγητές τους είχαν δει τότε.
Και κάτι ακόμη που σπάνια λέγεται στους μαθητές:
Δεν χρειάζεται να αποδείξετε μέσα σε τρεις ώρες «τι αξίζετε».
Η αξία σας υπάρχει ήδη, πριν μπείτε στην αίθουσα.
Οι εξετάσεις αξιολογούν επιδόσεις, όχι ανθρώπους.
Ένας κακός βαθμός μπορεί να σημαίνει χιλιάδες πράγματα: άγχος, εξάντληση, φόβο, ατυχία, πίεση, ένα κακό πρωινό, μια στιγμή μπλοκαρίσματος. Δεν σημαίνει ότι «δεν αξίζεις», ούτε ότι «δεν έχεις μέλλον».
Και ίσως χρειάζεται να ακουστεί πιο καθαρά και αυτό:
Το να ζητήσει ένας μαθητής βοήθεια δεν είναι αδυναμία.
Είναι ωριμότητα.
Αν κάποιος νιώθει ότι καταρρέει, ότι δεν αντέχει την πίεση, ότι όλα σκοτεινιάζουν, δεν χρειάζεται να το περάσει μόνος του. Να μιλήσει. Σε γονέα. Σε φίλο. Σε καθηγητή. Σε ψυχολόγο. Σε γιατρό. Σε οποιονδήποτε ασφαλή άνθρωπο.
Γιατί οι πιο επικίνδυνες σκέψεις δυναμώνουν μέσα στην απομόνωση και στη σιωπή.
Και ίσως η πιο σημαντική φράση που χρειάζεται να ακούσει κάθε υποψήφιος είναι αυτή:
Η ζωή σου είναι ασύγκριτα μεγαλύτερη από τις εξετάσεις σου.
Οι Πανελλήνιες κρατούν λίγες μέρες.
Η ζωή κρατά δεκαετίες.
Και μέσα σε αυτές τις δεκαετίες θα υπάρξουν άνθρωποι που θα σε αγαπήσουν, στιγμές που θα σε αλλάξουν, ευκαιρίες που σήμερα δεν μπορείς ούτε να προβλέψεις.
Καμία βαθμολογία δεν έχει το δικαίωμα να σου στερήσει όλα αυτά.