Τσαγλιώτης Νεκτάριος

Καλό μήνα σε όλους.
Αφιερωμένη στους συναδέλφους που διδάσκουν φυσική γ.π. στην Β΄ Λυκείου και επιμένουν να κάνουν μάθημα…

Καλημέρα Διονύση και καλό μήνα.
Ο “μεγεθυντικός φακός” των ερωτήσεων που θέτεις στοχευμένα, δείχνει το δρόμο των απαντήσεων, χωρίς να αποκαλύπτει τη λύση , συμβάλλοντας στην κατανόηση του φαινομένου!
Βασικά πράγματα που πρέπει να διδάσκονται, προκειμένου να αφομοιώσει ο μαθητής βασικές έννοιες !
Τα θέματα που θέτεις προσομοιάζονται με ..τον παππού που πιάνει το εγγόνι του και του δείχνει τα αμπελοχώραφά του!
Νάσαι καλά.

Καλημέρα Διονύση. Πολύ καλή. Οι μαθητές μαθαίνουν τη φυσική σημασία της ΗΕΔ και της εσωτερικής αντίστασης. Πραγματοποιείται και στο εργαστήριο αλλά και με την προσομοίωση του Phet. Αυτά μαθαίνονται στη Β΄Λυκείου και όχι στη Γ΄, όταν κάνουμε το νόμο Biot-Savart. Έχει πετάξει το πουλάκι. Ο διδάσκοντας πρέπει να κάνει άθλο να το εξηγήσει και να πείσει τους μαθητές.

Καλημέρα Διονύση . ‘Ομορφη και προπάντως διδακτική, όπως πάντα.
Ισως θα έπρεπε να αναφερθεί στο πρώτο ερώτημα και η απάντηση “η εξωτερική αντίσταση R να είναι πολύ μεγάλη , τόσο ώστε η ενταση του ρεύματος που δείχνει το αμπερόμετρο να είναι πολυ μικρότερη της μικροτερης ενδειξης στην κλιμακα του”, με σκοπό να γίνει κάποια συζητηση με αυτό (περισσότερο εργαστηριακού ενδιαφέροντος).

Καλό απόγευμα συνάδελφοι.
Πρόδρομε, Ανδρέα και Γιώργο σας ευχαριστώ για το σχολιασμό.

Καλημέρα Ανδρέα. Στις ετικέτες που συμπεριέλαβες το θέμα σου, εντάσσονται ασκήσεις και ερωτήσεις για μαθητές. Το συγκεκριμένο θέμα δεν εμπίπτει στα παραπάνω, οπότε καλό είναι να το μεταφέρεις στο φόρουμ ή στα άρθρα.

Γιατί δεν είναι ερώτηση για μαθητές;

Καλησπέρα Ανδρέα. Μου προκαλεί μεγάλη έκπληξη η άποψή σου για το φως. Λες ότι το φως είναι μια θεωρητική έννοια(!), μια επινόηση δηλαδή του ανθρώπου, και ότι στην πραγματικότητα δεν υπάρχει(;). Λες ότι δεν γίνεται κάτι να έχει και σωματιδιακή και κυματική φύση. Το φως γίνεται διότι είναι μια θεωρητική έννοια. Επίσης λες ότι το φως δεν το βλέπουμε(!). Και πως να το δούμε αφού είναι μια θεωρητική έννοια, δεν αντιστοιχεί σε κάποια φυσική ποσότητα, δεν υπάρχει. Αυτά κατάλαβα από την τοποθέτησή σου, αν κάνω λάθος διόρθωσέ με. Δεν συμφωνώ σε τίποτα από αυτά που λες. Το φως το αντιλαμβανόμαστε με τις αισθήσεις μας. Όταν βλέπεις μια λάμπα, ένα ερυθρωπυρωμένο σίδερο, τον ήλιο, τα άστρα, δεν βλέπεις φως; Το φως δεν είναι αυτό που πέφτει πάνω στον αμφιβληστροειδή χιτώνα, δεσμεύεται από τα ραβδία και τα κωνία που είναι φωτοευαίσθητα κύτταρα, επάγει νευρικές ώσεις οι οποίες μέσω του οπτικού νεύρου μεταφέρονται στον εγκέφαλο και μετατρέπονται σε εικόνα; Υπάρχει βέβαια και αόρατη ακτινοβολία διότι το μάτι μας είναι ευαίσθητο μόνο σε ορισμένες συχνότητες, στο ορατό. Το φως δεν είναι αυτό που όταν πέφτει πάνω μας μας ζεσταίνει; Χωρίς το φως θα ήταν αδύνατη η ζωή με τη μορφή που την ξέρουμε, αφού η σημαντικότερη ίσως λειτουργία για τη ζωή, η φωτοσύνθεση, γίνεται από τα φυτά με την ενέργεια του φωτός. Το φως δεν έχει διττή φύση, οπως λένε πολλά βιβλία. Το φως δεν είναι ούτε σωματίδιο ούτε κύμα. Είναι φως. Εμείς προσπαθούμε να το προσεγγίσουμε μέσω δύο μοντέλων που έχουμε αναπτύξει, το σωματιδιακό και το κυματικό. Ανάλογα με τις συνθήκες, ανιχνεύουμε άλλοτε σωματιδιακές και άλλοτε κυματικές ιδιότητες. Αυτο δεν σημαίνει ότι έχει διττή φύση. Ένα είναι το φως και εκδηλώνει ιδιότητες άλλοτε κύματος και άλλοτε σωματιδίου, ανάλογα με τις συνθήκες. Το φως δεν είναι νομίζω θεωρητική επινόηση! Θεωρητική επινόηση είναι π.χ. ο αριθμός οξείδωσης στη Χημεία. Δεν αντιστοιχεί σε κάποια φυσική ποσότητα. Είναι μια έννοια που επινόησαν οι Χημικοί για να έχουμε μια “λογιστική διαχείριση” στις μετατοπίσεις των ηλεκτρονίων στις χημικές αντιδράσεις. Στην εικόνα που δίνεις νομίζω δεν βλέπουμε το φως διότι απλούστατα δεν κατευθύνεται προς τα μάτια μας. Αν όμως στρέψεις την πηγή προς το πρόσωπό σου, νομίζω μια χαρά θα το δείς.

Θοδωρή καλημέρα.

Διατυπώνεις με σαφήνεια την ένστασή σου και αυτό βοηθάει πολύ τη συζήτηση.

Νομίζω ότι η κύρια διαφωνία σου διατυπώνεται στην αρχή και στο τέλος του σχόλιού σου και αφορά άμεσα το ερώτημα: “Βλέπουμε το φως;” Στην απάντηση που θα δώσει κάποιος σε αυτό το ερώτημα θα μπορέσει κατάλληλα να ενσωματώσει όλα τα υπόλοιπα που αναφέρεις. Θα περιοριστώ λοιπόν σε δύο σημεία που νομίζω ότι ξεκλειδώνουν τη διαφωνία:

Ρωτάς: “”Όταν βλέπεις μια λάμπα, ένα ερυθροπυρωμένο σίδερο, τον ήλιο, τα άστρα, δεν βλέπεις φως;”

Απάντηση: Όχι δεν βλέπεις φως. Βλέπεις απλώς φωτισμένα σώματα. Διότι, αν το φως ήταν κάτι που βλέπουμε, θα το βλέπαμε και σε διαφορετική περιοχή από εκεί που βρίσκονται τα φωτισμένα αντικείμενα, π.χ. στην περιοχή μεταξύ του αναμμένου προβολέα και της φωτισμένης οθόνης.

Γράφεις: “Στην εικόνα που δίνεις νομίζω δεν βλέπουμε το φως, διότι απλούστατα δεν κατευθύνεται προς τα μάτια μας. Αν όμως στρέψεις την πηγή προς το πρόσωπό σου, νομίζω μια χαρά θα το δεις.”

Απάντηση: Όταν στρέψεις τον προβολέα προς το πρόσωπό σου, βλέπεις απλώς το αναμμένο προβολέα, όχι κάτι περισσότερο.

Αν θέλεις μπορώ να σου δώσω παράδειγμα και με τον Ήλιο.

Καλημέρα Ανδρέα και Θοδωρή.
Ανδρέα βοήθα να καταλάβω.
Δεν βλέπουμε το φως αν δεν πέσει στα μάτια μας (απ’ ευθείας ή σκεδαζόμενο).
Δεν ακούμε τον ήχο αν δεν πέσει στ’ αυτιά μας. (Π.χ. ηχητικά κάτοπτρα Ευγενιδείου).
Δεν είναι λογικά αυτά;

Καλημέρα Γιάννη.

Γράφεις: “Δεν βλέπουμε το φως αν δεν πέσει στα μάτια μας (απ’ ευθείας ή σκεδαζόμενο).”

Απάντηση: Όταν βλέπουμε ένα λευκό χαρτί, δεν βλέπουμε φως να πέφτει στα μάτια μας. Βλέπουμε απλώς ένα λευκό χαρτί. Λέμε ωστόσο ότι φως διαδίδεται από το χαρτί στα μάτια μας.

Άρα το φως είναι μια δική μας θεωρητική επινόηση, που στην ιστορία της Φυσικής έχει αποδειχθεί πολύτιμη.

Και αυτό που πέφτει στον αμφιβληστροειδή Ανδρέα και επίσης μας ζεσταίνει είναι θεωρητική επινόηση;

Τώρα με μπέρδεψες χειρότερα.
Τα κωνία και τα ραβδία του αμφιβληστροειδούς δέχονται ερεθίσματα όταν πέσουν σ’ αυτά φωτόνια. Έτσι βλέπουμε.

Όμως μιλάμε με περιφράσεις ώστε ο λόγος μας να είναι σύντομος. Λέμε:
-Είδα το φως.
και εννοούμε όλα τα προηγούμενα (τα οποία μάθαμε κάποια στιγμή στο σχολείο).

Θοδωρή

εμείς απλώς βλέπουμε και ζεσταινόμαστε. Και τότε λέμε ότι “φως πέφτει στο αμφιβληστροειδή” και “φως μας ζεσταίνει”.

Ε ναι δεν βλέπουμε ένα φωτόνιο αν αυτό δεν πέσει στα μάτια μας.
Αν σε ανακρίνουν και σου ρίχνουν καταπρόσωπο το φως από το πορτατίφ βλέπεις.

Ανδρέα μη παρεξηγηθώ. Έβαλες κάτι πολύ ωραίο!
-Γιατί στην πρώτη φωτογραφία απουσιάζει ο κώνος που εμφανίζεται στη δεύτερη;
-Διότι στην πρώτη περίπτωση δεν υπάρχουν (ή υπάρχουν ελάχιστα) αιωρούμενα σωματίδια. Τα αιωρούμενα σωματίδια σκεδάζουν το φως, το σκεδαζόμενο φως πέφτει στα μάτια μας και έτσι γίνονται ορατά.

Το ξέρουμε διότι πριν την ανάκριση δεν έπεφτε κάτι στα μάτια μας.
Άρχισε να πέφτει όταν πάτησαν τον διακόπτη.

Όταν παίζουμε ακροβατώντας μεταξύ περιφράσεων και κυριολεξίας μπερδευόμαστε.
-Είδα την τρέλα να γυρνά σε καλντερίμια και στενά. (Μάνος Ελευθερίου).
-Μετά το θαύμα είδε το φως του.
-Είδα φως και μπήκα.
Περιφράσεις και μεταφορές. Σχήματα του καθημερινού λόγου.
Τι να πούμε στον τελευταίο που «είδε φως και μπήκε»;
Να του πούμε ότι δεν είδε το φως αλλά το πυρακτωμένο νήμα βολφραμίου;

Όταν πάτησαν τον διακόπτη, το μόνο που ξέρουμε είναι ότι άναψε ο προβολέας. Τα υπόλοιπα τα φανταζόμαστε.

Γιάννη,

όταν βλέπουμε έναν αναμμένο προβολέα, πώς ξέρουμε ότι φως πέφτει από τον προβολέα στα μάτια μας;

Το προηγούμενο σχόλιό μου με το παιγνίδι περίφραση-κυριολεξία απαντά και στο πρόσφατο σχόλιό σου.
Λέμε:
-Άκουσα το Νίκο.
Πως θα σου φαινόταν αν μας διόρθωναν:
-Όχι άκουσες τον ήχο που παρήγαγε ο Νίκος!

Γιάννη

Συμφωνώ απόλυτα με το σχόλιό σου:

“-Μετά το θαύμα είδε το φως του.”
“-Είδα φως και μπήκα.”
Πράγματι, όπως αναφέρεις, αυτά είναι περιφράσεις και μεταφορές. Σχήματα του καθημερινού λόγου.

Στη Φυσική: “Να του πούμε ότι δεν είδε το φως αλλά το πυρακτωμένο νήμα βολφραμίου.” Και να προσθέσουμε: “Λέμε ότι φως διαδίδεται από το πυρακτωμένο νήμα στα μάτια του.”

Γιάννη στη Εικόνα δεν βλέπουμε κάποιο φωτόνιο.

https://i.ibb.co/rGDJKCQ5/344.jpg

Περίμενα από χθες κάποια αντίδραση στην παραπάνω ανάρτηση.
Βρε συνάδελφοι σε χώρο Φυσικής-Χημείας είμαστε…
Ευτυχώς αντέδρασε ο Θοδωρής Βαχλιώτης, αφού είχα αρχίσει να αμφιβάλλω για τα θεμελιώδη…
Ας πω λοιπόν και γω μια γνώμη αφού διάβασα:

«Ότι το φως είναι θεωρητική επινόηση που συνδέει κάποια φαινόμενα μεταξύ τους.»
«Ναι, διότι το φως είναι θεωρητική επινόηση. Για παράδειγμα ένα αντικείμενο δεν μπορεί να έχει συγχρόνως σωματιδιακές και κυματικές ιδιότητες. Όμως το φως δεν είναι αντικείμενο, είναι θεωρητική επινόηση.»

Τι ακριβώς σημαίνει ότι το φως είναι «θεωρητική επινόηση»;
Δεν είναι αντικείμενο;
Διαβάζοντας τα παραπάνω καταλαβαίνω ότι είναι κάτι ανύπαρκτο.
Κάτι μεταφυσικό…
Τώρα πώς στην εξίσωση hf= ½ mυ2+b μπαίνει η ενέργεια κάποιας θεωρητικής επινόησης και πώς το ηλεκτρόνιο παίρνει ενέργεια από κάτι που είναι μη υπαρκτό αντικείμενο, είναι για μένα ακατανόητο.
Βέβαια αν ήμουν μαθητής και μου έλεγαν ότι το φως είναι θεωρητική επινόηση αφού δεν το βλέπουμε, θα έλεγα ότι και το ηλεκτρόνιο δεν το βλέπουμε, ούτε το πρωτόνιο βλέπουμε, ούτε τα άτομα ή τα μόρια βλέπουμε. Και αφού δεν τα βλέπουμε δεν υπάρχουν σαν αντικείμενα. Είναι όλα θεωρητικές επινοήσεις…
Συνεπώς όλα αυτά που μας διδάσκετε κύριοι καθηγητές, μιλώντας μας για τη φύση είναι ανύπαρκτα.
Ο μόνος κόσμος που υπάρχει είναι ο κόσμος των ιδεών…
Ας το φιλοσοφήσουμε λοιπόν…

Οι μαθητές αυτό περιμένουν.!!!
Καλό βράδυ Ανδρέα…

Διονύση

πολύ σωστά υπενθυμίζεις ότι βρισκόμαστε σε χώρο Φυσικής-Χημείας.

Αρχικά λοιπόν πρέπει να ορίσεις το αντικείμενο φως και κατόπιν να περιγράψεις ένα πείραμα με το οποίο να επιβεβαιώνεται ότι αυτό το αντικείμενο διαδίδεται.

Οι μαθητές αυτό περιμένουν.

Αλλιώς το φως είναι μια πολύτιμη, θεωρητική επινόηση της Φυσικής που συνδέει διαφορετικά φαινόμενα. Και αυτό πρέπει να το πούμε ξεκάθαρα στους μαθητές.

Για παράδειγμα συνδέει μεταξύ τους τη φωτισμένη επιφάνεια απέναντι στον αναμμένο προβολέα με τη φωτισμένη σκόνη ανάμεσα στον προβολέα και την επιφάνεια. Πως; Και στις δύο περιπτώσεις λέμε ότι φως διαδίδεται από τον προβολέα στην επιφάνεια και στη σκόνη και από εκεί στα μάτια μας.

Τι εννοείς; Μπορείς να μιλήσεις για το φως σε μαθητές χωρίς ορισμό και πείραμα; Αυτό είναι αρκετό, μόνο αν το ζητούμενο είναι η αποστήθιση. Αλλά νομίζω ότι πολλές φορές έχεις εκφραστεί εναντίον μιας τέτοιας στάσης και έχεις συγκρουστεί με υποστηρικτές της. Όταν πεις στους μαθητές σου ότι το φως είναι αντικείμενο που διαδίδεται, όπως αναφέρεις στο σχόλιό σου θα πρέπει περιμένουν να μια πειστική εξήγηση. Εκτός και έχουν μάθει απλώς να αποστηθίζουν. Αλλά τότε δεν είναι Φυσική είναι Θρησκευτικά.

Καλησπέρα Αντρέα.
Να ξεκινήσουμε με το παράδειγμά σου
Όπου λέει «ένα ποσό ενέργειας μετατρέπεται σε ύλη». Ποιου η ενέργεια μετατρέπεται, μιας επινόησης; Στο αντίστροφο φαινόμενο όπου συγκρούονται ένα ποζιτρόνιο και ένα ηλεκτρόνιο τι προκύπτει μια επινόηση;Στο  hf= ½ mυ2+b που ανέφερε και ο Διονύσης ποιου την ενέργεια εκφράζει ο όρος hf;

Ρωτάς  «Αρχικά λοιπόν πρέπει να ορίσεις το αντικείμενο φως και κατόπιν να περιγράψεις ένα πείραμα με το οποίο να επιβεβαιώνεται ότι αυτό το αντικείμενο διαδίδεται.»
Στην διδακτέα ύλη της Γ΄ περιλαμβάνονται  οι παράγραφοι
2.6. Παραγωγή Ηλεκτρομαγνητικών Κυμάτων.
2.7. Η Μετάδοση και Λήψη Σημάτων με Ηλεκτρομαγνητικά Κύματα.
2.8. Το Φάσμα Της Ηλεκτρομαγνητικής Ακτινοβολίας.
7.1. Εισαγωγή (Στοιχεία Κβαντομηχανικής)
Τι άλλο  χρειάζεται για να απαντηθεί το ερώτημά σου;
Νομίζω τελικά είναι αναμφισβήτητο ότι:Το φως είναι κάτι που μετράμε άμεσα. Το ανιχνεύουμε με τα μάτια μας, με αισθητήρες, με φωτογραφικές πλάκες, με κεραίες. Αυτό που είναι θεωρητικό είναι το μοντέλο που χρησιμοποιούμε για να περιγράψουμε τη συμπεριφορά του φωτός.Θεωρώ ότι  αναστρέφεις τη σχέση: αντιμετωπίζεις το φως ως μια έννοια που δημιουργήθηκε από τη θεωρία, ενώ στην πραγματικότητα η θεωρία δημιουργήθηκε για να εξηγήσει την πολύ πραγματική, μετρήσιμη συμπεριφορά του φωτός.

Καλησπέρα παιδια.
Προβληματίστηκα με τις παραπάνω θέσεις. Και αυτό είναι στην ουσία που αξίζει.
Θυμήθηκα και ένα αρχέγονο ερώτημα. Πέφτει ένας κεραυνός. Υπάρχει ατμόσφαιρα αλλά δεν υπάρχει ζωή. Συμβαίνουν μεταβολές πίεσης που διαδίδονται πανταχόθεν? Πίεση?
Τέλος πάντων παράγεται ήχος?Μα αφού δεν υπάρχουν αυτιά.
Το φως είναι υπαρκτή φυσική οντότητα, δηλαδή συγκεκριμένη μορφή αλληλεπίδρασης της ύλης (ηλεκτρομαγνητικό πεδίο / φωτόνια), η οποία υπάρχει και δρα ανεξάρτητα από την παρουσία παρατηρητών. Οι θεωρίες της φυσικής δεν το επινοούν, αλλά το περιγράφουν με εννοιολογικά και μαθηματικά μοντέλα, τα οποία προσεγγίζουν την αντικειμενική πραγματικότητα. Τελικά προς το παρόν άλλα φαινόμενα ερμηνευονται απο την κυματική κι αλλα απο την σωματιδιακή φύση. Κι αν κάποιος επιμένει για το τι είναι, ειναι φωτόνια.
Εγώ τωρα ειλικρινά το αντιλαμβάνομαι?
Όχι.Αλλά ας δώσουμε το δικαίωμα στην φύση να μην υποχρεούται να είναι πάντα κατανοητή.
Πιο γενικά
Η υλη και οι αλληλεπιδρασεις της υπάρχουν αντικειμενικά ανεξάρτητα από παρατηρητές και συνειδήσεις.
Τέλος πάντων παιδιά απευθυνόμενος σε μαθητές
Οι φυσικές θεωρίες δεν επινοούν τον κόσμο αλλά τον προσεγγίζουν.

Άρη καλησπέρα.

Στην Απάντηση που υπάρχει εδώ, αναφέρεται ότι ο ρόλος της έννοιας φως είναι να συνδέει διαφορετικά φαινόμενα μεταξύ τους.
Για παράδειγμα κάτω από κατάλληλες προϋποθέσεις μια μεταλλική επιφάνεια μπροστά από έναν προβολέα ηλεκτρίζεται. Σε αυτή τη διαδικασία λέμε ότι φως διαδίδεται από τον προβολέα στην επιφάνεια και επιπλέον λέμε ότι το φως μεταφέρει ενέργεια στην επιφάνεια. Στην περίπτωση της δίδυμης γένεσης η ενέργεια που μεταφέρεται από το φως λέμε ότι μετατρέπεται σε μάζα.
Χρησιμοποιώντας λοιπόν την έννοια φως και αποδίδοντάς της κατάλληλες ιδιότητες συνδέουμε μεταξύ τους τρία εντελώς διαφορετικά φαινόμενα: το φωτισμό μιας επιφάνειας, την ηλέκτριση μιας επιφάνειας και τη δίδυμη γένεση. Αυτή είναι η μεγάλη χρησιμότητα της θεωρητικής επινόησης φως: να συνδέει διαφορετικά φαινόμενα μεταξύ τους.

Ο Διονύσης στο σχόλιό του αναφέρει ότι το φως είναι αντικείμενο. Εσύ λες ότι είναι κάτι που μετράμε άμεσα. Επίσης το φως διαδίδεται. Και τέλος βλέπουμε το φως μόνο όταν βλέπουμε ένα φωτισμένο σώμα. Πως ορίζεται αυτό το αντικείμενο που διαδίδεται; Από τις διδακτικές Ενότητες που αναφέρεις δεν προκύπτει κάποιος ορισμός ούτε περιγράφεται κάποιο πείραμα με το οποίο να επιβεβαιώνεται ότι αυτό το αντικείμενο διαδίδεται. Άρα δεν πρόκειται για αντικείμενο αλλά για μια θαυμάσια θεωρητική σύλληψη που διατρέχει όλη τη Φυσική και πρωταγωνιστεί στη ενοποίηση ποικίλων φαινομένων.

Και πολύ σωστά παρατηρεί ο Γιάννης σε δικό του σχόλιο ότι αυτή η έννοια δεν έχει σχέση με περιφράσεις και μεταφορές, που είναι σχήματα του καθημερινού λόγου όπως: “-Μετά το θαύμα είδε το φως του.” και “-Είδα φως και μπήκα.”

Ανδρέα οι φράσεις αυτές είναι περιφράσεις ή μεταφορές αλλά το φως το θεωρώ υπαρκτή οντότητα. Δεν είναι έννοια όπως η Εντροπία, το δυναμικό κ.λ.π.
Δεν καταλαβαίνω τι λες.

Γεια σου Αντρέα.Λέμε ότι το φως μεταφέρει ενέργεια στην επιφάνεια. Στην περίπτωση της δίδυμης γένεσης η ενέργεια που μεταφέρεται από το φως λέμε ότι μετατρέπεται σε μάζα.Δηλαδή σε μάζα μετατρέπεται η ενέργεια κάποιας θεωρητικής επινόησης και όχι μιας φυσικής οντότητας;  Η διατήρηση της ενέργειας είναι πολύ «σκληρό» εργαλείο. Θυμόμαστε ότι ο Πάουλι πρόβλεψε την ύπαρξη των νετρίνων, που τότε κανείς δεν ήξερε ούτε φανταζόταν,  επειδή δεν διατηρούνταν η ενέργεια στη β διάσπαση.Πως ορίζεται αυτό το αντικείμενο που διαδίδεται; Από τις διδακτικές Ενότητες που αναφέρεις δεν προκύπτει κάποιος ορισμός ούτε περιγράφεται κάποιο πείραμα με το οποίο να επιβεβαιώνεται ότι αυτό το αντικείμενο διαδίδεται.«Ηλεκτρομαγνητικό κύμα είναι η ταυτόχρονη διάδοση ενός ηλεκτρικού και ενός μαγνητικού πεδίου. Τα ηλεκτρομαγνητικά κύματα διαδίδονται στο κενό με την ταχύτητα του φωτός. Σε όλα τα υλικά διαδίδονται με μικρότερη ταχύτητα. Από τη μελέτη των ηλεκτρομαγνητικών κυμάτων διαπιστώθηκε ότι: Το ηλεκτρομαγνητικό κύμα είναι εγκάρσιο. Τα διανύσματα του ηλεκτρικού και του μαγνητικού πεδίου είναι κάθετα μεταξύ τους και κάθετα στη διεύθυνση διάδοσης του κύματος. Κάθε στιγμή το πηλίκο των μέτρων των εντάσεων του ηλεκτρικού και του μαγνητικού πεδίου ισούται με την ταχύτητα του φωτός.»
…………………………………………………….
«Η αιτία δημιουργίας του ηλεκτρομαγνητικού κύματος είναι η επιταχυνόμενη κίνηση των ηλεκτρικών φορτίων.»
……………………………………………..
«2.7.   Η Μετάδοση και Λήψη Σημάτων με Ηλεκτρομαγνητικά Κύματα»
………………………………………………..
«Ηλεκτρομαγνητικά κύματα δεν παράγονται μόνο από ταλαντούμενα ηλεκτρικά δίπολα. Σήμερα γνωρίζουμε ότι συνδέονται με ένα πλήθος φυσικών φαινομένων όπως είναι η αποδιέγερση των ατόμων, οι πυρηνικές διασπάσεις κ.ά. Τα ηλεκτρομαγνητικά κύματα καλύπτουν ένα ευρύτατο φάσμα μηκών κύματος και συχνοτήτων.»
………………………………………………….
Το ορατό φως. Είναι το μέρος εκείνο της ηλεκτρομαγνητικής ακτινοβολίας που ανιχνεύει ο ανθρώπινος οφθαλμός. Το μήκος κύματος του ορατού φωτός κυμαίνεται από 400 nm έως 700 nm (δηλαδή από 400 x 10-9m έως 700 x 10-9m). Το ορατό φως παράγεται από την ανακατανομή των ηλεκτρονίων στα άτομα και στα μόρια. Κάθε υποπεριοχή του ορατού φάσματος προκαλεί στον άνθρωπο την αίσθηση κάποιου συγκεκριμένου χρώματος.
……………………………………………………………
7.1. Εισαγωγή
Ο Maxwell, με την ενοποιημένη θεωρία του για τον ηλεκτρομαγνητισμό (1864), είχε προβλέψει την ύπαρξη των ηλεκτρομαγνητικών κυμάτων ως μηχανισμού διάδοσης της ενέργειας του ηλεκτρομαγνητικού πεδίου στο χώρο. Αρκετά χρόνια αργότερα, το 1886, και ενώ ο Maxwell είχε πεθάνει, ο Γερμανός Heinrich Hertz παρήγαγε ηλεκτρομαγνητικά κύματα με ταλαντούμενα ηλεκτρικά δίπολα και απέδειξε ότι αυτά διαδίδονται στο χώρο με την ταχύτητα του φωτός. Είχε ανοίξει ο δρόμος για τη διερεύνηση της αλληλεπίδρασης ακτινοβολίας και ύλης. Ένα ηλεκτρομαγνητικό κύμα μπορούσε να μεταφέρει ενέργεια σ’ ένα άτομο θέτοντάς το σε εξαναγκασμένη ταλάντωση και, αντίστροφα, ένα ταλαντούμενο άτομο, παρήγαγε ένα ηλεκτρομαγνητικό κύμα.
…………………………….
Το 1900 ο Max Planck κάνει την πολύ ριζοσπαστική υπόθεση ότι η ενέργεια εκπέμπεται ή απορροφάται από ένα αντικείμενο κατά διακριτές ποσότητες (κατά κβάντα) ή, πιο απλά, κατά μικρά πακέτα. Η συνολική ενέργεια λοιπόν δεν μπορεί παρά να είναι ακέραιο πολλαπλάσιο του κβάντου ενέργειας. Η υπόθεση αυτή αποδείχθηκε επιτυχής στην αντιμετώπιση των αδιεξόδων στα οποία είχε οδηγηθεί η κλασική θεωρία
 
Άρα από τις διδακτικές Ενότητες που αναφέρω είναι σαφές και τι είναι Η/Μ κύμα (και το φως)  και πως διαδίδεται.

Kαλημερα σε ολους. Τι σημαινει βλεπω; Τι σημαινει στην καθημερινη ζωη και τι σημαινει στην Φυσικη? Το Higgs το ειδαμε? Ναι διοτι ειδαμε τα αποτελεσματα μιας κρουσεως που απεδειξε την υπαρξη του. Οταν βλεπουμε ενα λουλουδι βλεπουμε το φως που φτανει στα ματια μας ή το φως απλως μεταφερει την εικονα και εμεις βλεπουμε το λουλουδι και οχι το φως; Οπως το παρει κανεις ή οπως σας αρεσει 🙂

Καλησπέρα σε όλους.
Το φως (όπως και ο ήχος ) Ανδρέα ειναι “οντότητες” που υπάρχουν , αλληλεπίδρούν με άλλες οντότητες.Αν υπάρχει ο κατάλληλος αισθητήρας-ανιχνευτης “καταγράφεται η αλληλεπλιδραση. Ευτυχώς είμαστε “τυχεροί ” και διαθέτουμε του κατάλληλους ανιχνευτές- αισθητήρες.
Στην πρωτη φωτογραφια δεν εχουμε αλληλεπιδραση στην πορεια του φωτος και ετσι δεν το αντιλαμβανομαστε.

Καλή βδομάδα σε όλους.
Για τον Κωνσταντίνο:
Επέλεξες μια δευτερεύουσα “διαφωνία” για να το παίξεις Πόντιος Πιλάτος;
Το θέμα δεν είναι η σημασία της λέξης “βλέπουμε” και τι εννοούμε όταν την λέμε. Αυτό σηκώνει συζήτηση και θα μπορούσε κάποιος να υποστηρίξει το α ή το β.
Το ζήτημα είναι αν το φως είναι μια θεωρητική επινόηση ή είναι μια οντότητα προϋπάρχουσα των δικών μας μελετών, ερευνών, θεωριών…
Και σε αυτό δεν βλέπω να παίρνεις θέση, ενώ όλοι οι άλλοι φίλοι που σχολίασαν, πήραν σαφή θέση, χωρίς ήξεις αφήξεις.

Καλημέρα. Νομίζω ότι ο κ. Βαλαδάκης βρίσκεται σε καλό δρόμο. Τέτοια …πρότυπα έλεγε και ο Ernst Mach και έγινε διάσημος. 

Καλημέρα παιδιά.
Διονύση είναι δευτερεύουσα διαφωνία ή το βασικό επιχείρημα του Ανδρέα;

Καλημερα Διονύση. Επελεξα να κανω ενα μικρο σχολιο πανω στον τιτλο της αναρτησεως,που υποθετω οτι περιγραφει και το κυριως θεμα. Χωρις να θελω να προσφερω κατι στην συζητηση. Σχετικα με το αλλο που λες τι θεση να παρω; Αν το φως ειναι φωτονια; To standarnd model λεει οτι το φωτονιο ειναι ενα Gauge μποζονιο και απ οτι ξερω μεχρι στιγμης δεν εχουμε κατι πιο πετυχημενο απο το Standard model. Σε μενα φαινεται σαν να εννοει οτι το φωτονιο υπαρχει στα αληθεια και οχι στην φαντασια μας.

https://i.ibb.co/nZgQqzZ/photon6be4979a8f1be0e10d3810-1770018451-9638.jpg

Καλημέρα Γιάννη.
Νομίζω ότι πρέπει να ξεκαθαρίσουμε για το πλαίσιο του σχολιασμού μας.
Μιλάμε γλωσσολογικά για το νόημα και τι εννοούμε λέγοντας «φως» και λέγοντας «βλέπω»;
Αν είναι αυτό το ζήτημά μας, μπορεί κάποιος να βάλει ένα θέμα συζήτησης στο φόρουμ, όπου μπορούμε να συζητήσουμε, τι εννοούμε όταν λέμε ότι:
Βλέπω ένα αυτοκίνητο να περνά.
Βλέπω ότι πέρασε η ώρα.
Βλέπω συχνά όνειρα.
Βλέπω με τα μάτια της καρδιάς μου.
Είδα το φως μου.
Είδα φως και μπήκα….
Άνοιξε το φως.
Να δούμε μια άσπρη μέρα.
Και άλλες γνωστές φράσεις.
Προφανώς μια τέτοια συζήτηση θα είχε ενδιαφέρον, αλλά αυτή δεν αφορά ούτε τη φυσική, ούτε τη διδασκαλία της.
Θα πρότεινα και τίτλο:
Παίζοντας με τις λέξεις…

Ένα δεύτερο ζήτημα που θα μπορούσε να συζητηθεί είναι ο μηχανισμός της όρασης. Τι είναι αυτό που βλέπουμε με το όργανο που ονομάζουμε μάτι;
Κοιτάζοντας το ποτήρι απέναντί μου, βλέπω το ποτήρι ή το φως που έρχεται από το ποτήρι; Και αν είναι νύχτα με το φως σβηστό γιατί δεν βλέπω το ποτήρι στο σκοτάδι; Πώς λειτουργεί τελικά η όρασή μας;
Και διδάσκοντας φυσικές επιστήμες στο σχολείο, αναφερόμαστε μόνο στο ορατό φως ή σε όλο το ηλεκτρομαγνητικό φάσμα;
Οπότε στο «βλέπω» δεν έχουμε μόνο το όργανο μάτι, αλλά και κατάλληλους ανιχνευτές- αισθητήρες, που αναφέρει παραπάνω ο Γιώργος Χριστόπουλος;
Και αυτό το ζήτημα θα μπορούσε να είναι ένα άλλο ανεξάρτητο θέμα που θα μπορούσε να συζητηθεί στο φόρουμ και μάλιστα αυτό ενδιαφέρει συνάδελφους και μαθητές γιατί είναι θέμα διδασκαλίας στην τάξη.
Είναι αντικείμενο της διδασκαλίας μας.

Κωνσταντίνε καλημέρα.

Ο πίνακας του Standarnd Model που παρουσίασες συνοδεύεται από τις αντίστοιχες εξισώσεις για τα πεδία που αντιστοιχούν σε κάθε σωματίδιο. Για το πεδίο Α του φωτονίου η αντίστοιχη εξίσωση φαίνεται στην Εικόνα.

https://i.ibb.co/CKRt7Y8Y/37788.jpg

Καλημέρα σε όλους. Συμφωνώ με τις τοποθετήσεις των συναδέλφων, ότι δεν βλέπουμε το φως όχι διότι είναι μια νοητική κατασκευή, αλλά γιατί το μάτι μας ανιχνεύει το φως μόνο όταν σκεδάζεται ή όταν απορροφάται και επανεκπέμπεται. Το φως είναι μια φυσική οντότητα, της οποίας μπορούμε να μετρήσουμε την ενέργεια, την ορμή και τη συχνότητα και την αλληλεπίδρασή της με την ύλη. Με την ίδια λογική δεν βλέπουμε τα ηλεκτρόνια, τα πεδία, τα βαρυτικά κύματα, τα οποία όμως είναι φυσικά υπαρκτά και πειραματικά ανιχνεύσιμα και δεν αποτελούν απλώς νοητικές συμβάσεις. Το ερώτημα “γιατί δεν βλέπουμε το φως” έχει μια απλή απάντηση, συνεπή με τις αποδεκτές θεωρίες μας και δεν χρειάζεται να επιστρατευτούν φιλοσοφικά επιχειρήματα, με ασαφή χαρακτηριστικά.

Ένα τρίτο ζήτημα, για μένα το κορυφαίο στην περίπτωσή μας, είναι αν το φως είναι αντικείμενο ή θεωρητική επινόηση.
«Ναι, διότι το φως είναι θεωρητική επινόηση. Για παράδειγμα ένα αντικείμενο δεν μπορεί να έχει συγχρόνως σωματιδιακές και κυματικές ιδιότητες. Όμως το φως δεν είναι αντικείμενο, είναι θεωρητική επινόηση.»
Τι είναι ένα αντικείμενο; Το ποτήρι απέναντί μου είναι αντικείμενο; Είναι αφού κείται απέναντί μου! Αντικείμενο άρα είναι και το νερό που περιέχει.
Ο αέρας μεταξύ εμού και του ποτηριού είναι αντικείμενο; Μήπως δεν είναι αντικείμενο, μήπως δεν υπάρχει, αφού δεν τον βλέπω;
Με την ίδια λογική, έγραψα στο πρώτο μου σχόλιο, το ηλεκτρόνιο είναι αντικείμενο; Το πρωτόνιο, το άτομο, το μόριο; Όλες αυτές τις οντότητες του μικρόκοσμου τις θεωρούμε αντικείμενα ή όχι;
Μήπως δεν είναι αντικείμενα αφού δεν τις βλέπουμε;
Μήπως και αυτές είναι «θεωρητικές επινοήσεις», όπως και τα φωτόνια, που δεν είναι αντικείμενα, με βάση την ανάρτηση;
Αλλά αν το φως είναι θεωρητική επινόηση, τι καταλαβαίνει ένας μαθητής Γυμνασίου ή Α΄ Λυκείου, στον οποίο απευθύνεται η ανάρτηση; Ότι δεν υπάρχει!!!
Το δημιούργησαν οι επιστήμονες διατυπώνοντας κάποιες θεωρίες!
Δηλαδή πριν να διατυπωθούν οι εξισώσεις του Maxwell δεν υπήρχε το ηλεκτρομαγνητικό κύμα ή πριν την κβαντομηχανική δεν υπήρχε φως, αφού αυτή η θεωρία εισάγει το φωτόνιο…
Μια επιστημονική θεωρητική επινόηση λοιπόν είναι το φως και όχι μια φυσική πραγματικότητα…
Και να σκεφτεί κανείς ότι ακόμη και η γένεση στην παλαιά διαθήκη (η Βίβλος λένε οι δυτικοί…) λέει ότι ο Θεός την πρώτη μέρα της δημιουργίας, είπε «γενηθήτω φως» …
Για μην μιλήσω για μεγάλη έκρηξη.
Για μένα αυτό είναι το βασικό πρόβλημα της παραπάνω ανάρτησης Γιάννη.

Διονύση ας δούμε τον συλλογισμό του Ανδρέα:
https://i.ibb.co/35Sqq1gK/Screenshot-1.png

Και να δεχτούμε την πρώτη πρόταση (που δεν είναι σωστή βέβαια), από αυτήν δεν συνεπάγεται η δεύτερη.
Είναι ένα λογικό άλμα.

Πιο απλά:
Όταν βλέπουμε τα αποτελέσματα του φωτός τότε αυτό υπάρχει και δεν είναι θεωρητική επινόηση.
Αόρατος είναι και ο σεισμός αλλά βλέπουμε τα αποτελέσματά του.
Έτσι ο σεισμός υπάρχει.

Ο Ανδρέας παίζει με περιφραστικές εκφράσεις.
-Όχι δεν βλέπω το φως, βλέπω φωτισμένα αντικείμενα!

Τι έναι το φώς …

Μου αρέσει πολύ η ανάλυση που γίνεται από το βιβλίο Σ.Τραχανά “Κβαντομηχανική Λυκείου” που αφορά τη θερμική ακτινοβολία . Έχει μια πολύ αναλυτική παρουσίαση του θέματος δοσμένη με τρόπο ώστε να γίνονται εύκολα κατανοητά πολλά θέματα.

Προσθέτω κάποια που σίγουρα έχουν ιδιαίτερη σημασία….

Το φώς που εκπέμπουν όλα τα πυρακτωμενά σώματα της ίδιας θερμοκρασίας είναι ακριβώς το ίδιο . Όχι μόνο έχει το λιδιο χρώμα αλλά και την ίδια ένταση. Όλα τα ακτινοβολούντα σώματα με την ίδια θερμοκρασία είναι το ίδιο φωτεινά. Το φώς τους είναι ένα παγκόσμιο φώς , όπως θα το λέμε από εδώ και πέρα .

Πιο κάτω για τη θερμική ακτινοβολία :

….Η βασική ιδιότητα του θερμικού φωτός , να είναι ανεξάρτητο από την ύλη που το εκπέμπει , δεν μπορεί παρά να σημαίνει ότι η καμπύλη κατανομής της έντασής του στις διάφορες συχνότητες υπαγορεύεται από πολύ γεενικές αρχές της φυσικής. Κι αφού μιλάμε για ένα θερμικό φαινόμενο , η γενική αρχη της φυσικής που θα έχει σχέση με αυτό δεν μπορεί παρά να είναι μια και μόνη : το δεύτερο θεμοδυναμικό αξίωμα….

Στο πιο κάτω βίντεο γίνεται μια πολύ ωραία ανάλυση σχετική με το όλο θέμα της συζήτησης δεν διαρκεί πάρα πολύ η διαρκειά του είναι κάτι παραπάνω από 12min. Μπορείτε να βάλετε υπότιτλους στα Αγγλικά , έχει πολύ ενδιαφέρον

Understanding Light and Why it exists.

Ανδρέα καλησπέρα. Τι δείχνει η παρακάτω φωτογραφία;
https://i.ibb.co/bjDgHfvH/image.jpg

Βλέπουμε τη μαύρη τρύπα;
Υπάρχει η μαύρη τρύπα;
Πως την φωτογραφήσαμε; Τι είδε η φωτογραφική μηχανή;

Ο Ανδρέας ξεκινάει από κάτι ωραίο:
https://i.ibb.co/LzvYZXsL/45.png

1. Ποια η διαφορά των δύο φωτογραφιών;
2. Σε τί οφείλεται αυτή;

Θα απαντούσα ότι βλέπουμε το φως αν πέσει κατ’ ευθείαν στο μάτι ή αν πέσει στο μάτι μετά από ανάκλαση σε κάτοπτρο ή μετά από σκέδαση σε σωματίδια.

Θα συμπλήρωνα ότι αόρατη ακτινοβολία μπορεί να βομβαρδίσει σωματίδια και αυτά να εκπέμψουν και ορατό φώς.

Έτσι βλέπουμε το φως που πέφτει στο μάτι μας και όχι κατ’ ανάγκην το φως που προκάλεσε το δεύτερο φως που έπεσε στο μάτι.

Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχει το φως που προκάλεσε όλα αυτά.

Το φως είναι μια οντότητα. Θεωρητικές επινοήσεις είναι οι κατά καιρούς διατυπωμένες απόψεις για τη φύση του. Όμως οι επινοήσεις αυτές δεν καθιστούν επινόηση αυτό που καλούνται να εξηγήσουν.

Ο κεραυνός υπάρχει, επινόηση είναι η “θεωρία” ότι τον ρίχνει ο Δίας.

Ο Ανδρέας είναι ο μεταφραστής του βιβλίου του Άρονς “Οδηγίες διδασκαλίας της Φυσικής” Εκεί διαβάζουμε:
Ένα άτομο με κάποιο βαθμό καλλιέργειας στις θετικές επιστήμες αναγνωρίζει ότι οι επιστημονικές έννοιες (λόγου χάριν η ταχύτητα , η επιτάχυνση, η δύναμη, η ενέργεια, το ηλεκτρικό φορτίο, η βαρυτική και η αδρανειακη μάζα κ.ά.) είναι επινοήσεις (δημιουργίες) της ανθρώπινης φαντασίας και ευφυίας. Δεν είναι απτά αντικείμενα ή οντότητες που ανακαλύψαμε τυχαία, όπως ένα απολίθωμα, ένα νέο φυτό ή ορυκτό.

Ναι η ταχύτητα, η βαρυτική μάζα και το φορτίο είναι επινοήσεις.
Όμως το φως, ο κεραυνός, η πτώση από ύψος στο έδαφος δεν είναι επινοήσεις αλλά υπαρκτές οντότητες ή φαινόμενα. Επινοήσεις είναι οι θεωρίες που τα περιγράφουν και εξηγούν και τα φυσικά και μαθηματικά μεγέθη που υπεισέρχονται στις περιγραφές.

Και για να απαντήσω.
Η φωτογραφία δείχνει υπερμεγέθη μαύρη τρύπα που βρίσκεται στον γαλαξία που ονομάζεται Messier 87 ή Α της Παρθένου, έχει μάζα 6,5 δισεκατομμύρια φορές μεγαλύτερη από την μάζα του Ήλιου(!) και διάμετρο 40 δισεκατομμύρια χιλιόμετρα. O γαλαξίας Μ87 απέχει 52 εκατομμύρια έτη φωτός από τη Γη.
Δε βλέπουμε τη μαύρη τρύπα, για το γνωστό λόγο.
Αρχικά ήταν θεωρητική η ύπαρξή της. Σήμερα πλέον έχουμε αποδείξει ότι είναι οντότητα. Υπάρχει.
Ο δίσκος προσαύξησης που βλέπουμε βρίσκεται σε κατάσταση πλάσματος και στέλνει και ρατό φώς, που το ανιχνεύει και το μάτι μας και τα ειδικά όργανα.
Η μαύρη τρύπα είναι πηγή ακτίνων Χ, που δεν τις βλέπει το μάτι, αλλά ειδικά φασματοσκόπια.
Η φωτογραφική μηχανή μπορεί να δει σε διάφορες περιοχές του φάσματος. Το James Webb βλέπει το υπέρυθρο και η Α.Ι. μας το ζωγραφίζει στο ορατό.

Δεν υπάρχει βλέπω χωρίς το κατάλληλο όργανο παρατήρησης. Αλλά το όργανο βλέπει. Αλλιώς τι παρατήρηση θα γινόταν;

Συμπέρασμα:
Το φως δεν είναι θεωρητική επινόηση, αλλά πραγματικό φυσικό φαινόμενο.
Δεν το βλέπουμε όταν διαδίδεται ελεύθερα στο κενό, αλλά το αντιλαμβανόμαστε όταν αλληλεπιδρά με την ύλη (όταν απορροφάται, ανακλάται ή σκεδάζεται) και διεγείρει τους φωτοϋποδοχείς του ματιού.
Επομένως, δεν «βλέπουμε» το φως καθαυτό, αλλά τα αποτελέσματά του πάνω στα αντικείμενα. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι το φως δεν υπάρχει.
Και τα ραδιοκύματα υπάρχουν παρότι δεν τα «βλέπουμε».

ΘΕΜΑ Α και Β σχετικά με τη έννοια φως θα βρείτε εδώ: ΘΕΜΑ Α και Β: Η έννοια φως – Υλικό Φυσικής – Χημείας

Καλημέρα Διονύση.
Όμορφη και ουσιαστική με την έννοια ότι παρέχει βασικά στην ίδια συσκευασία.

Καλημέρα Διονύση.
Απ’αυτές που μ’αρέσουν !
Ερωτήματα “μαστορικά” δοσμένα !
Να είσαι καλά

Καλημέρα Διονύση. Ωραίο θέμα, με τον ρυθμό μεταβολής της απόστασης να θέλει την προσοχή του, αφού διαφέρει από το ρυθμό μεταβολής της θέσης…

Γεια σας συνάδελφοι.
Γιάννη, Παντελή και Αποστόλη σας ευχαριστώ για το σχολιασμό.
Αποστόλη και γω αυτό το έβαλα σαν κερασάκι 🙂 ξέροντας ότι θα δυσκολέψει…

Καλησπέρα Διονύση. Ωραία άσκηση, με ιδιαίτερη έμφαση στην ορμή και το ρυθμό της.
Το ερώτημα Iv πήγα να το απαντήσω με παραμετρικές εξισώσεις κύκλου και πήγε πολύ μακριά η βαλίτσα. Πανέξυπνη ιδέα η ανάλυση της ταχύτητας.

Καλό απόγευμα Ανδρέα.
Σε ευχαριστώ για το σχολιασμό.

Καλημέρα Διονύση.
Καλά κάνεις και βάζεις το:
Να αποδείξετε ότι η γωνία που σχηματίζει το βάρος με τον άξονα y, είναι ίση με την κλίση του επιπέδου (θ=φ).
Οι μαθητές κάνουν μηχανικά τη μεταφορά (ακολουθούν οδηγίες) και σε άλλες περιπτώσεις αγνοούν το ότι δύο οξείες με κάθετες πλευρές είναι ίσες. Η απόδειξη που παραθέτεις θα βοηθήσει σε άλλες ασκήσεις και όχι μόνο Στατικής.

Καλημέρα παιδιά. Μου έχει συμβεί να ρωτήσω μαθητές, για ποιο λόγο η γωνία του κεκλιμένου μεταφέρεται μεταξύ Β και Βy και να πάρω απάντηση: γιατί μας έχουν πει ότι πάντα εκεί μεταφέρεται…

Καλό απόγευμα Γιάννη και Αποστόλη, σας ευχαριστώ για το σχολιασμό.
Είπα να το πάμε σιγά – σιγά από τα βασικά…

Kαλημερα Ανδρέα. Δεν ηξερα οτι με αλευρι και ζαχαρη μπορει να γινει τετοια εκρηξη. Βρηκα και αυτο. https://en.wikipedia.org/wiki/Dust_explosion

Καλημέρα, δεν έχει ανακοινωθεί επίσημα που οφείλεται η τραγωδία (διαρροή προπανίου, αλεύρι ή κάτι άλλο).
Οι λεπτοί κόκκοι αλευριού μπορούν να προκαλέσουν έκρηξη σκόνης γιατί όταν αιωρούνται στον αέρα, έχουν πολύ μεγάλη επιφάνεια επαφής με το οξυγόνο – το γνωρίζουν αυτό οι συνάδελφοι και τα παιδιά που κάνουν Χημεία Γ’ Λυκείου.
Έτσι καίγονται ταχυτατα – ταυτόχρονα απελευθερώνοντας μεγάλη ποσότητα ενέργειας σε πολύ μικρό χρόνο.

….ένα σύντομο εργαστηριακό βιντεο
https://www.youtube.com/shorts/wXT2cEi0PtA

Καλημέρα Κωνσταντίνε και Παναγιώτη.

Αφού οι μαθητές διδάσκονται το φαινόμενο, αυτό το τραγικό συμβάν θα μπορούσε να αξιοποιηθεί διδακτικά ώστε οι μαθητές να δουν παράλληλα και την αναγκαιότητα της επιστήμης στην αποφυγή ολέθριων καταστροφών.

Ποιες είναι οι σχετικές παράγραφοι;

Παναγιωτη ηξερα οτι μπορεις να πρκαλεσεις εκρηξη με red phosphorus,με fulminated mercury,αλλά με αλευρι δεν ηξερα 🙂

Καλημέρα αγαπητέ Ανδρέα, είναι στο κεφάλιο της Χημικής κινητικής:

https://ebooks.edu.gr/ebooks/v/html/8547/5604/Chimeia_G-Lykeiou-Thetikon-Spoudon-Spoudon-Ygeias_html-empl/index3_2.html

αναφέρεται δε στο πλαίσιο: Οι πυρκαγιές σε αλευρόμυλους είναι από τις πλέον επικίνδυνες, καθώς τα άλευρα είναι σε μορφή σκόνης και αναφλέγονται με πολύ μεγάλες ταχύτητες.

Κωνσταντίνε εισαι παρα πολύ καλά διαβασμένος ! ….. σε λίγο θα βάλουμε μπρος και αυτοκινητα με κερματα και γαλβανιζε βιδες

Παναγιώτη σε ευχαριστώ.

Είναι εντυπωσιακή και η αντίστοιχη εικόνα του βιβλίου Χημείας Γ’ Λυκείου, την οποία παραθέτω.

Πριν από χρόνια είχα δει μια επίδειξη ανάφλεξης αλευρόσκονης στο Science Museum του Λονδίνου και είχα μείνει έκπληκτος.
https://i.ibb.co/hJJWVRM4/43333.jpg

Από πρόγραμμα τεχνητής νοημοσύνης έλαβα την παρακάτω πληροφορία:

Σε βιομηχανίες τροφίμων —όπως μύλους, μπισκοτοποιίες, εργοστάσια ζάχαρης, σιλό δημητριακών— για την αποφυγή έκρηξης από εύφλεκτη σκόνη τα πέντε πιο καθοριστικά μέτρα, με βάση τα διεθνή πρότυπα (NFPA, ATEX, OSHA), είναι:

1. Καθαριότητα και αποφυγή συσσώρευσης σκόνης
2. Αποφυγή δημιουργίας νέφους σκόνης
3. Αποτροπή πηγών ανάφλεξης
4. Εκτόνωση και απομόνωση έκρηξης
5. Συστηματική ανάλυση κινδύνου (DHA)

Αυτά τα πέντε μέτρα καλύπτουν το 90% των πραγματικών αιτιών ατυχημάτων.

Καλημέρα σε όλους. Είτε πρόκειται για διαρροή προπανίου, είτε για έκρηξη αλευριού, γεγονός είναι ότι πέντε γυναίκες, μανάδες που δούλευαν νυχτερινή βάρδια, για να βλέπουν τα παιδιά τους την ημέρα, έχασαν τη ζωή τους εν ώρα εργασίας. Είναι τόσο λυπηρό η εργατική τάξη, η ραχοκοκαλιά μιας κοινωνίας, να χάνει ανθρώπους που παλεύουν για το μεροκάματο.

To θέμα είχε ερευνηθεί και από τους Μythbusters https://www.youtube.com/watch?v=N2jeQt5Yjew, αλλά νομίζω ότι μιλάμε για γρήγορη ανάφλεξη και όχι για έκρηξη όπως την εννοούμε συνήθως (που συνοδεύεται και με κρότο).

Καλησπέρα Ανδρέα. Θεωρώ ότι δεν ώρα για επιστημονικά άρθρα για αναφλεξη αλεύρων και ζάχαρης. Είναι ώρα να πούμε, φτάνει πιά με τους αδίστακτους επιχειρηματίες, που βάζουν τα κέρδη τους πάνω από τις ζωές μας.

Ο ΕΡΓΑΣΙΑΚΟΣ ΜΕΣΑΙΩΝΑΣ ΟΔΗΓΕΙ ΣΕ ΕΡΓΑΣΙΑΚΑ ΤΕΜΠΗ
Πριν το έγκλημα στα Τέμπη, ακούσαμε ότι ο υπουργός μεταφορών ασφαλίζει την ασφάλεια στα τρένα. (Πρόσφατα μάθαμε ότι ο ίδιος ασφαλίζει και στα αεροπλάνα!)
Τέσσερις μέρες πριν το δυστύχημα στα Τρίκαλα, ένας άλλος που δηλώνει επάγγελμα υφυπουργός Εργασίας δήλωσε στο TikTok, ότι η χώρα «βρίσκεται στην 4η θέση στην Ευρωπαϊκή Ένωση με τα λιγότερα θανατηφόρα εργατικά ατυχήματα».
Τα αμέτρητα αδήλωτα εργατικά ατυχήματα, δεν πιάνονται στις στατιστικές.
Οργή προκαλεί πάλι η αντίδραση των φιλοβιομήχανων της κυβέρνησης, λίγες μόνο ώρες μετά τον τραγικό θάνατο των πέντε γυναικών, στο νυχτοκάματο του θανάτου: «Ήταν γυναίκες που πήγαιναν να συμπληρώσουν το εισόδημά τους, πήγαιναν βράδυ που ήταν πιο εύκολο» «Έχει δεχθεί μεγάλο πλήγμα η επιχειρηματικότητα».
“Εγινε κάποια τσαπατσουλιά από τις εργαζόμενες”!
Η πυρόσφαιρα που φώτισε τη νύχτα στα Τρίκαλα είτε προήλθε από προπάνιο, είτε από αλεύρι είτε από τα λάδια των μπισκότων, άφησε 11 ορφανά.
Δε χρειάζεται να περιμένουμε κάποιο πόρισμα, ξέρουμε πως βγαίνουν τα πορίσματα, για 5 σε εργοστάσιο ή για 57 νεκρούς σε τραίνα ή και για 500 νεκρούς μετανάστες σε καϊκι.

Και μην ξεχνάμε. Αυτό το μήνα ξεκινά επίσημα το 13ωρο… Καλή αρχή στην εύκολη νυχτερινή βάρδια.

Καλησπερα σε ολους Ανδρεα ενα γεγονος σαν αυτο στο εργοστασιο στα Τρικαλα εχει πολλες πτυχες και ανοιγει πολλα θεματα προς συζητηση. Ενα απο αυτα ειναι το καθαρα τεχνικο θεμα των αιτιων της εκρηξεως.Ενα ζητημα σχετικο εναι το κατα πόσον η μεγαλη επιφανεια που εχουν τα σωματιδια σκονης μιας ουσιας,σε συνδιασμο με την υπαρξη οξυγονου,μπορει με σπινθηρα να κανουν εκρηξη. Αυτο ενδιαφερει τους μαθητες που θα μπουν να διαβασουν την συγκεκριμενη αναρτηση αναρτηση ΧΗΜΕΙΑ Γ που βλεπω. Τι θα πει  “Θεωρώ ότι δεν ώρα για επιστημονικά άρθρα για αναφλεξη αλεύρων και ζάχαρης.” Πότε ειναι η ωρα δηλαδη? Αυτα που γραφεις κατα την γνωμη μου δεν εχουν θεση εδω. Δεν ειμαι διαχειριστης αλλα αν ειναι να κανουμε συζητηση
για τους τους αδίστακτους επιχειρηματίες, που βάζουν τα κέρδη τους πάνω από τις ζωές μας,πρεπει η αναρτηση να παει στο φορουμ δεν εχει θεση στο ΧΗΜΕΙΑ Γ.
Καταλαβαινω οτι μπαινεις σε ταξεις και κανεις μαθημα. Αν ενας μαθητηςε αυριο σε ρωτησει αν αν ειναι δυνατον σκονη απο αλευρι παρουσια οξυγονου,μπορει με καποιο σπινθηρα να δημιουργησει τετοια εκρηξη ικανη να διαλυσει τα τσιμεντα,εσυ τι θα του πεις? Οτι δεν ειναι ωρα για τετοιες ερωτησεις και οτι οι αδιστακτοι επιχειρηματιες μας πινουν το αιμα? Καταλαβαινετε υποθετω οτι η συζητηση αυτη δεν ειναι για εδω και οτι αν αν ειναι να την κανουμε,να φυγει η αναρτηση και να παει στο φορουμ. Γνωμη μου.

Αντρέα (Βαλαδάκη) στο video που μας πρότεινες Inferno: Dust Explosion at Imperial Sugar  και από  το 3.54 λεπτό και μετά περιγράφεται αναλυτικά ότι η έκρηξη συνέβη γιατί έγινε μια αλλαγή (σκεπάστηκε ένα μέρος του ιμάντα παραγωγής) χωρίς να παρθούν τα αντίστοιχα μέτρα ασφαλείας που προβλέπονταν, τα οποία και παραθέτει μέσω εγγράφων. Κωνσταντίνε, μπορεί πολλοί από εμάς να μην γνωρίζαμε ή να μην θυμόμασταν την εικόνα του σχολικού βιβλίου εδώαλλά οι ιδιοκτήτες και οι μηχανικοί των αντίστοιχων εταιριών τα γνωρίζουν άριστα και είναι θέμα επιλογής αν εφαρμόζουν με θρησκευτική ευλάβεια τα μέτρα προστασίας που προβλέπονται ή όχι. Το όχι σημαίνει ότι ανάμεσα στον κίνδυνο έκρηξης και θανάτων και  αύξησης του κέρδους μέσω εξοικονόμησης εξόδων επιλέγουν το δεύτερο. Και τότε δεν είναι ατύχημα.Αν ρωτήσει λοιπόν μαθητής για το θέμα νομίζω μια συνολική απάντηση  είναι παιδαγωγικά και αληθινή και η σωστή.  Με κάποιο τρόπο είναι η διαφορά χημικού και χημικού μηχανικού.Αν το ζήτημα είναι αν η ανάρτηση είναι στο φόρουμ ή στη χημεία μπορεί άμεσα να λυθεί από τον Αποστόλη.Γενικά με εκφράζει απόλυτα αυτόΜόλις η ERTNEWS λέει ότι η έκκρηξη οφείλεται σε διαβρωμένες σωλήνες προπανίου.

Το κίνημα “Δεν έχω οξυγόνο” για το έγκλημα των Τεμπών, που πέρισυ τέτοιο καιρό κορυφώθηκε με πρωτοφανείς συγκεντρώσεις σε όλη την Ελλάδα και το εξωτερικό, ήταν έκρηξη οργής έναντια στη διαφθορά και τη συγκάλυψη.

Καταλύτης ήταν η παρουσίαση, εκείνες τις μέρες, της επιστημονικά τεκμηριωμένης θέσης ότι η έλλειψη οξυγόνου ήταν αποτέλεσμα της κατανάλωσής του από υδρογονάνθρακες που μετέφερε το εμπορικό τραίνο.

Ακόμη και όταν η οργή είναι απόλυτα δικαιολογημένη, είναι διαχειρίσιμη. Οργή στηριγμένη στην επιστημονική σκέψη είναι ανίκητη.

Κάθε τραγικό γεγονός δημιουργεί ένα παράθυρο μάθησης. Αν αυτό το παράθυρο κλείσει χωρίς να παραχθεί γνώση, τότε η οργή γίνεται μνήμη, αλλά όχι μάθημα.

Καλημερα Αρη. Εισαι λογικος και υποθετω οτι καταλαβαινεις τι λεω. Δεν διαφωνω με αυτα που λες. Ομως εσυ μου απαντας σε κατι αλλο. Η αναρτηση θετει το θεμα του αν μια ουσια παρουσια οξυγονου μπορει να εκραγει η οχι.Ειναι ακαταληλη η ωρα να το συζητησουμε αυτο? Μπορεις να μου απαντησεις σε αυτο ακριβως? Αυτο σχολιασα.
Το γιατι μια ευλεκτη ουσια βρεθηκε στον χωρο και δημιουργηθηκαν οι συνθηκες εκρηξης ειναι αλλο θεμα. Επισης τεχνικο. Το γιατι δεν ληφθησαν τα απαραιτητα μετρα ασφαλειας και ποια ειναι η ευθυνη του επιχειρηματια ή ποια ειναι η ευθυνη των επιχειρηματιων γενικως σε εργατικα ατυχηματα που εχουν συμβει, ειναι επισης αλλο θεμα οχι ομως τεχνικο. Αυτο το τελευταιο δεν ειναι το θεμα της συγκεκριμενης αναρτησης. Ειπες οτι αν μας ρωτήσει λοιπόν μαθητής για το θέμα,μια συνολική απάντηση είναι παιδαγωγικά και αληθινή και η σωστή. Φυσικα και συμφωνω με αυτο. Εγω ειπα κατι αλλο.Ειπα οτι αν μας ρωτήσει μαθητής για το θέμα της αναφλεξιμοτητας,δεν θα αποφυγουμε να συζητησουμε τα περι καθαρης Χημειας και Φυσικης πηγαινοντας την συζητηση μονο στο θεμα των ευθυνων.
Σχετικα με το θεμα του αν η αναρτηση πρεπει να ειναι εδω η στο φορουμ,η αναρτηση ειναι για εδω διοτι ασχολειται με ενα θεμα Χημειας.Τα σχολια περι αδίστακτων επιχειρηματίων, που βάζουν τα κέρδη τους πάνω από τις ζωές μας δεν ειναι για εδω, διοτι η αναρτηση ασχολειται με κατι τελειως συγκεκριμενο,που ειναι το αν αλευροσκονη ή σκονη ζαχαρης μπορουν να εκρυγνηνται.
Μπορεις να μου πεις σε τι απο αυτα διαφωνεις και να το συζητησουμε?

Οι κόκκοι της σκόνης συμπεριφέρονται όπως τα σταγονίδια του νερού σε μια καταιγίδα: μεταφέρουν φορτία. Η “αστραπή” που προκύπτει αναφλέγει τη σκόνη.

Για τον κύριο Βάρβογλη: Αναρωτιέμαι γιατί ένας κόκκος σκόνης να αποκτήσει θετικό φορτίο και κάποιος άλλος αρνητικό;

Καλημέρα σε όλους
«Ακόμη και όταν η οργή είναι απόλυτα δικαιολογημένη, είναι διαχειρίσιμη. Οργή στηριγμένη στην επιστημονική σκέψη είναι ανίκητη.
Κάθε τραγικό γεγονός δημιουργεί ένα παράθυρο μάθησης. Αν αυτό το παράθυρο κλείσει χωρίς να παραχθεί γνώση, τότε η οργή γίνεται μνήμη, αλλά όχι μάθημα.»
 
Στη γενικότητά το παραπάνω είναι απόλυτα σωστό. Το timing όμως έχει την σημασία και την αξία του, νομίζω, Για να γίνει πιο κατανοητό αυτό που λέω ας φανταστούμε έναν συνάδελφο στην περιοχή των θυμάτων, τώρα είναι η ώρα να συζητήσει την επιστημονική πλευρά των συμβάντων και να αυξήσει την γνώση των παιδιών;
 
Κωνσταντίνε απαντώ σε κάθε πρότασή σου με ερωτηματικό.
Ειναι ακαταληλη η ωρα να το συζητησουμε αυτο? Μπορεις να μου απαντησεις σε αυτο ακριβως?
Όπως  έγραψα παραπάνω νομίζω ναι.
Εγω ειπα κατι αλλο. Ειπα οτι αν μας ρωτήσει μαθητής για το θέμα της αναφλεξιμοτητας,δεν θα αποφυγουμε να συζητησουμε τα περι καθαρης Χημειας και Φυσικης πηγαινοντας την συζητηση μονο στο θεμα των ευθυνων.
Όπως διαπιστώνεις και εσύ η γνώμη που διατύπωσα ήταν  «αν μας ρωτήσει λοιπόν μαθητής για το θέμα, μια συνολική απάντηση είναι παιδαγωγικά και αληθινή και η σωστή.»  Δεν είπα να αποφύγουμε τίποτα.

Το θέμα ήταν στο τμήμα Χημεία του ylikonet και εκεί απαντήσαμε  όλοι.  Aν χρειάζεται να πάει στο φόρουμ ας το κάνει ο administrator, δεν το θεωρώ το κυρίαρχο. Πολλές φορές  κάποιο θέμα που αρχίζει ας πούμε ως απλή  άσκηση επεκτείνεται σε γενικότερες διαπιστώσεις γνώμες αμφισβητήσεις κλπ.

Άρη καλημέρα.

Όπως σε κάθε περίπτωση αν κάποιος συνάδελφος θα διδάξει αυτό το θέμα και πότε, θα το αποφασίσει ο ίδιος. Η παρούσα ανάρτηση και τα σχόλια παρέχουν υλικό για να πραγματοποιηθεί κάτι τέτοιο.

Καλημέρα συνάδελφοι.
Από χθες έχω αλλάξει δυο-τρεις φορές την κατηγορία της άσκησης, μεταφέροντάς την στο φόρουμ. Γιατί;
Γιατί αν κάποιος παρακολουθεί το δίκτυο, θα έχει διαπιστώσει ότι στην κατηγορία Χημεία (Α,Β ή Γ) αναρτάται διδακτικό υλικό το οποίο απευθύνεται ΚΑΙ σε μαθητές.
Το παρόν θέμα δεν είναι ένα θέμα που πρέπει να γνωρίζει ο μαθητής και που θα πέσει ερώτημα τον Ιούνιο στις εξετάσεις του. Εκτός και αν κάποιος περιμένει ερώτημα του στυλ:
“Στο δυστύχημα στο εργοστάσιο της Βιολάντα οφειλόταν στην καύση σκόνης αλεύρων;”
Θα παρακαλούσα τον Ανδρέα να μην επιμένει να καθορίσει, ποιες αναρτήσεις θα μπουν στην α ή β κατηγορία…

Για τον κύριο Βολαδάκη. ΟΙ τρόπος ιοντισμού και μετραφοράς του προκύπτοντος φορτίου είναι μεγάλη ιστορία, που μπορείτε να βρείτε στο Διαδίκτυο (π.χ. https://en.wikipedia.org/wiki/Lightning). Εδώ επισημαίνω ότι αυτό συμβαίνει όχι μόνο με σταγονίδια νερού, όπως στις καταιγίδες, αλλά και με σωματίδια αλευριού (όπως στους μύλους) ή στάχτης (όπως στις μεγάλες φωτιές).

Σχετικά με το σχόλιο-αίτημα του διαχειριστή Αποστόλη:

Ουδείς πρότεινε ως θέμα Πανελληνίων Εξετάσεων το εξής: “Στο δυστύχημα στο εργοστάσιο της Βιολάντα οφειλόταν στην καύση σκόνης αλεύρων;”, όπως αναφέρει ο διαχειριστής Αποστόλης στο σχόλιό του. Αυτό αγγίζει τα όρια της διαστρέβλωσης όσων έχουν γραφεί.

Αρχικά το περιεχόμενο της ανάρτησης συζητήθηκε σε στενή σχέση με κείμενο του σχολικού βιβλίου τη Χημείας Γ’ Λυκείου. Άρα άπτεται της εξεταστέας ύλης τη Γ’ Λυκείου.

Κατόπιν εμφανίστηκαν σχόλια, με πρώτο του διαχειριστή Αποστόλη, όπου κατ’ αρχήν οι συγγραφείς των σχολίων συμφωνούσαν ότι το θέμα της ανάρτησης αφορά αμιγώς επιστημονικό ζήτημα. Ισχυρίζονταν ωστόσο ότι οι πολιτικές διαστάσεις του θέματος είναι πολύ μεγαλύτερες από το επιστημονικό περιεχόμενό του και γι’ αυτό η ανάρτηση δεν θα έπρεπε να έχει γίνει.

Τώρα ο διαχειριστής Αποστόλης ισχυρίζεται ότι θα πρέπει να χαρακτηριστεί ως ένα θέμα που δεν αφορά τους μαθητές της Γ’ Λυκείου, διότι συζητείται σε πολιτική βάση. Δηλαδή σε μια βάση συζήτησης που ο ίδιος δημιούργησε. Σύμφωνα με τον διαχειριστή λοιπόν ένα επίκαιρο θέμα που ταυτίζεται με θέμα του σχολικού βιβλίου θα πρέπει να αφαιρεθεί από τον ορίζοντα των μαθητών και να μεταφερθεί σε περιβάλλον ανοιχτής συζήτησης-φόρουμ.

Θα παρακαλούσα λοιπόν το διαχειριστή Αποστόλη και τους άλλους συναδέλφους να αφαιρέσουν οποιοδήποτε σχόλιό τους είναι άσχετο με την ύλη της Γ Λυκείου. Σε αυτή την περίπτωση θα αφαιρέσω σχόλια μου που γράφηκαν ως απάντηση στα σχόλια που θα αφαιρεθούν.
.

Έτσι οι μαθητές θα μπορούν να ενημερώνονται άμεσα για ένα επίκαιρο θέμα που ταυτίζεται με θέμα του σχολικού βιβλίου της Γ’ Λυκείου.

Καλό μεσημέρι Ανδρέα.
Περίμενα μετά το προηγούμενο σχόλιο του admin, να συμφωνούσες στο σκεπτικό του.
Βλέπω όμως να επανέρχεσαι και μάλιστα με επιθετικό ύφος εναντίον του Αποστόλη.
Ο Αποστόλης δεν είναι ο μοναδικός διαχειριστής του δικτύου μας, οπότε μάλλον επιτίθεσαι σε λάθος άνθρωπο σε προσωπικό επίπεδο.
Επειδή εγώ έχω οργανώσει το δίκτυο και ο σχεδιασμός της κατανομής των αναρτήσεων σε κατηγορίες, στηρίζεται στο σκεπτικό του προηγούμενου σχολίου, θα σου πρότεινα να σεβαστείς αυτό το σχεδιασμό.
Δεν είναι δημοκρατικό δικαίωμα του μέλους να αποφασίσει το ποια δομή θα έχει το υλικονέτ!!!
Μπορεί να κάνει πρόταση στους διαχειριστές, για να εξετασθεί κάποια άλλη σχεδίαση. Ο καθένας μπορεί να το κάνει… Αλλά μέχρι εκεί.
Αν πρέπει να υπάρχει μια ορισμένη τακτοποίηση του περιεχομένου, πρέπει όλοι να σέβονται τον υπάρχοντα σχεδιασμό…

Γεια σου Ανδρέα. Όταν ένα σχόλιο γράφεται από τον admin, αυτό σημαίνει – όπως έγραψε ο Διονύσης – ότι από πίσω βρίσκεται η ομάδα διαχείρισης του ylikonet και όχι προσωπικά εγώ. Τα σχόλια του admin έχουν να κάνουν με το στήσιμο της σελίδας και με την καλή λειτουργία της και εκφράζουν τον τρόπο με τον οποίο ο Διονύσης την έχει οραματιστεί και επομένως έχει και τον πρώτο λόγο. Από εκεί και πέρα, στο πρώτο μου σχόλιο χθες ως Αποστόλης Παπάζογλου και όχι ως admin, έθεσα έναν προβληματισμό που είχε πρωτίστως ανθρώπινη διάσταση και όχι αναγκαστικά πολιτική. Σε καμία περίπτωση δε δεν έθεσα ζήτημα περί ύπαρξης ή όχι της ανάρτησης.

Ζητώ συγνώμη από τον Αποστόλη επειδή λανθασμένα θεώρησα ότι πρόκειται για τον ανώνυμο συντάκτη του σχετικού σχολίου.

Διονύση

Σε παρακαλώ, αν συμφωνείς, ζήτησε από τους σχολιαστές να αφαιρέσουν κάθε σχόλιο που είναι άσχετο με το περιεχόμενο της ύλης τη Γ’ Λυκείου. Έτσι οι μαθητές θα μπορούν να ενημερώνονται άμεσα για ένα επίκαιρο θέμα που ταυτίζεται με θέμα του σχολικού βιβλίου της Γ’ Λυκείου.

Καλημέρα παιδιά.
Το φόρουμ δεν είναι μια υποδεέστερη περιοχή – τομέας του υλικονέτ.
Μου είναι ιδιαίτερα αγαπητός χώρος.
Πολλά που γράφονται στο φόρουμ αφορούν τους μαθητές έμμεσα, με την έννοια ότι αποτελούν ερεθίσματα και πληροφορίες για τους διδάσκοντες. Εμμέσως χρήσιμα.
Έτσι δεν θεωρώ υποτιμητική μια μεταφορά ανάρτησης στο φόρουμ.
Αυτό γίνεται πολλές φορές για διευκόλυνση των μαθητών που θέλουν να κατεβάσουν ασκήσεις για να τις λύσουν ή παρουσιάσεις.
Διευκολύνει και συναδέλφους που ψάχνουν διαγωνίσματα, θέματα, παρουσιάσεις και ότι άλλο για χρήση στην τάξη.

Το φόρουμ απεδείχθη πολύ χρήσιμο μια και εκεί ξεκαθαρίστηκαν πολλά για ταλαντώσεις, κύματα, στερεό κ.λ.π. και οι μαθητές προστατεύονται από λάθη.
Πολύ χρήσιμο γιατί σχολιάζονται θέματα Εξετάσεων, αναλυτικά προγράμματα, ποιότητα βιβλίων κ.λ.π.

Ανδρέα γράφαμε μαζί.
Δεν είναι καλό πράγμα η διαγραφή σχολίων.
Αν βέβαια δεν είναι υβριστικά.
Είτε συμφωνώ με τον άλλο Ανδρέα, τον Άρη, τον Κωνσταντίνο, είτε όχι δεν θα τους έκοβα τα σχόλια προσβάλλοντάς τους.

Γιάννη

δεν ανάφερα ότι το φόρουμ είναι μια υποδεέστερη περιοχή – τομέας του υλικονέτ. Μη βάζεις λόγια στο στόμα μου.

Το θέμα της ανάρτησης ταυτίζεται με θέμα του σχολικού βιβλίου. Άρα “για διευκόλυνση των μαθητών που θέλουν να κατεβάσουν ασκήσεις για να τις λύσουν ή παρουσιάσεις.” όπως αναφέρεις, θα πρέπει να παραμείνει μεταξύ των θεμάτων που αφορούν άμεσα τη Γ Λυκείου.

Δεν αφορά το φόρουμ διότι όπως επίσης αναφέρεις “Το φόρουμ απεδείχθη πολύ χρήσιμο μια και εκεί ξεκαθαρίστηκαν πολλά για ταλαντώσεις, κύματα, στερεό κ.λ.π. και οι μαθητές προστατεύονται από λάθη.Πολύ χρήσιμο γιατί σχολιάζονται θέματα Εξετάσεων, αναλυτικά προγράμματα, ποιότητα βιβλίων κ.λ.π.” Αλλά κανένα από αυτά δεν αφορά την ανάρτησης, παρά μόνο τα πολιτικά σχόλιά της.

Αν δεν δούμε το υλικονέτ ως καφενείο (κάτι που προτιμώ) αλλά ως θέατρο δεν πρέπει να θεωρήσουμε το φόρουμ ως κάτι αντίστοιχο με την Β΄ σκηνή του θεάτρου που ανεβάζει πρωτοποριακά έργα με μικρότερους θιάσους και μικρότερα σκηνικά.
Ενώ ο χώρος Φυσική- Χημεία να εκληφθεί ως η κεντρική σκηνή που ανεβάζει Αισχύλο και Σαίξπηρ.
Είναι ισοβαρής χώρος και δεν είναι υποτιμητική μια μεταφορά ανάρτησης σ’ αυτόν.

Καλησπέρα συνάδελφοι. Ο τίτλος της ανάρτησης είναι: “Βιολάντα Η αλευρόσκονη εκρήγνυται” Αναφέρεται λοιπόν σε κάτι που έχει συγκλονίσει την κοινή γνώμη
Αν ήταν “Η αλευρόσκονη εκρήγνυται” δεν θα είχε κάποια αναφορά στο πρόσφατο έγκλημα – όπως αποδεικνύεται από τα ευρήματα της πυροσβεστικής – και θα ήταν ένα επιστημονικό θέμα. .Η ανάρτηση όμως έγινε με αφορμή αυτή την έκρηξη ή όχι; Πως να εξαιρέσουμε την κοινωνική της διάσταση;

Αν δηλαδή την επόμενη του εγκλήματος στα Τέμπη, έβγαινα να γράψω άσκηση
“Δυο τρένα στην ίδια γραμμή” και ένας συναδελφος-ο Άρης για παράδειγμα(τυχαίο;)-έγραφε για την Hellenic Traίn και το σταθμάρχη, θα ήταν εκτός θέματος;

Απορώ Κωνσταντίνε γιατί έσπευσες να καταδικάσεις τα σχόλιά μου και να μου υποδείξεις τι έπρεπε να γράψω και σε ποια θέση έπρεπε να τα τοποθετήσω. Εδώ ήταν η ανάρτηση, εδώ τα έγραψα. Το θέμα είναι πολύ σοβαρό για να μην έχει πολιτική χροιά, από μόνο του. Εκτός αν δε σου αρέσει το χρώμα της χροιάς, πράγμα που σέβομαι αλλά δεν δικαιολογεί την παρέμβασή σου.
Η αλόγιστη χρήση του εκρηκτικού προπανίου είτε είναι από τον εργοδότη – όπως φαίνεται ότι συνέβη εδώ – είτε από έναν εργαζόμενο ενέχει κινδύνους. Συνήθως όμως τα εργατικά δυστυχήματα έχουν γνωστή αιτία…
Αν ήταν σε βιβλίο Χημείας σχολικό, δεν θα είχε τους κινδύνους από τη χρήση του σε ένθετο;
Τα σχολικά βιβλία που γράφουν τις εξισώσεις της πυρηνικής διάσπασης δεν έχουν και τους κινδύνους; Δεν εξηγούν τι συμβαίνει με την πυρηνική ενέργεια αν κάνουμε αλόγιστη χρήση;
Δηλαδή αν γράψω μια άσκηση στη σχάση και μπει από κάτω ένας συνάδελφος να σχολιάσει ένα πυρηνικό ατύχημα επιρρίπτοντας ευθύνες, θα του υποδείξω ότι δεν έπρεπε;

Δεν είναι η πρώτη ούτε και η τελευταία που γίνονται γενικότερα σχόλια σε μια ανάρτηση του Υλικού. Το Υλικό σε αυτό διαφέρει από άλλους ιστότοπους. Είναι ένα καφενείο όπως ακριβώς το περιγράφει ο Γιάννης.
Θα ήθελα και οι μαθητές να διαβάσουν τα σχόλια για την έκρηξη στο εργοστάσιο Βιολάντα.
Οι υποψήφιοι δεν είναι ποντίκια που πρέπει να διαβαζουν και να εκπαιδεύονται μόνο εξισώσεις. Σε λίγο καιρό θα γράψουν έκθεση “ιδεών” για την εισαγωγή τους. Δεν πειράζει ας πάρουν και μερικές ακόμα ιδέες.

Καλημέρα Διονύση.
Πολύ καλά όλα τα ερωτήματα!
Στέκουν και αυτόνομα.

Καλημέρα Διονύση. Εξόχως διδακτική! Ιδιαίτερα το iii ερώτημα που εμπλέκεται και η Γεωμετρία!
Να είσαι πάντα καλά.

Καλημέρα συνάδελφοι.
Γιάννη και Πρόδρομε σας ευχαριστώ για το σχολιασμό
Πρόδρομε, μιλώντας για Γεωμετρία, νομίζω φανέρωσες και το λόγο που άρεσε και στο Γιάννη 🙂
Η Γεωμετρία είναι η αιτία!!!

Αντίθετα Διονύση. Είναι καλόγουστη και δεν διολισθαίνει στη Γεωμετρία έχοντας τη Φυσική σαν πρόφαση.
Η δεύτερη οδός (η διολίσθηση) είναι η εύκολη τελικά και ένα σύμπτωμα τα τελευταία χρόνια.

Δηλαδή άλλο να χρησιμοποιείς γεωμετρικές γνώσεις και άλλο να μετατρέπεις ασκήσεις Γεωμετρίας σε ασκήσεις Ηλεκτρομαγνητισμού.

Συμφωνώ Γιάννη, ότι πρέπει να μελετάμε Φυσική με την βοήθεια Γεωμετρίας και όχι να εξασκούμαστε στη Γεωμετρία με πρόφαση τη Φυσική.

Ας κάνω το αντίθετο από σένα σε μια παιγνιώδη ανάρτηση που κάνει Γεωμετρία με πρόφαση τη Φυσική. Θα ονομασθεί:
Βρείτε το μαγνητικό πεδίο.

Νομίζω ότι οφείλω μια διευκρίνηση, πάνω σε ένα σημείο στο ερώτημα ii) που μου επεσήμανε φίλος, σε μήνυμα του.
“Δεν μπορεί η ένταση του πεδίου, σε ένα σημείο πάνω στην ακτίνα ΟΡ, εξαιτίας του αγωγού (1) να βρίσκεται πάνω στην ακτίνα, οπότε μηδενίζετααι το γινόμενο BΔlσυνφ”;
Ναι αυτό μπορεί να συμβεί, αλλά μόνο για ένα στοιχειώδες τμήμα Δl πάνω στην ακτίνα.
Αλλά δεν ζητάει αυτό το ερώτημα. Ζητάει το άθροισμα για όλα τα Δl, κατά μήκος της ακτίνας. Και αν για ένα τέτοιο τμήμα η γωνία μεταξύ Δl και Β είναι π/2, για όλα τα άλλα η γωνία είναι αμβλεία και συνφ<0, οπότε και η κυκλοφορία θα προκύψει αρνητική.

Καλημέρα και καλή εβδομάδα.

Διονύση την έχω δει από εχθές αλλά δεν είχα χρόνο να σχολιάσω.

Οι ασκήσεις με την εύρεση των εντάσεων των Μ.Π. σε σημεία στην κοντινή περιοχή των αγωγών μπορούν να δώσουν ωραίους προβληματισμούς. Χρειάζονται τόσο την γεωμέτρια όσο και τη δυνατότητα χειρισμών που αφορούν τα διανύσματα.

Μου άρεσε και το ερώτημα που σχετίζεται με το νόμο του Ampere μιας και δεν χρειάζεται ιδιαίτερα δύσκολη σκέψη για να απαντηθεί .

Να είσαι καλά!

Καλημέρα Κώστα.
Ευχαριστώ για το σχολιασμό.

Καλησπέρα Διονύση. Πολύ καλή.
Ας υποθέσουμε ότι η ίδια άσκηση βρίσκεται στη Γ΄και αντί για 2 αντιστάσεις έχει δυο σωληνοειδή, μετά τη μεταβατική κατάσταση. Τότε θα “πλακωθούν” να τη λύσουν οι μαθητές γιατί είναι στην ύλη των Πανελλαδικών! Η μελέτη όμως του κυκλώματος στο ηλεκτρικό ρεύμα πρέπει να έχει γίνει στον καιρό της, δηλαδή στη Β΄τάξη. Αλλιώς βράσε ρύζι.

Καλημέρα Ανδρέα και καλή Κυριακή.
Λες να αντικαταστήσω τους αντιστάτες με πηνία για… να πουλήσει το προϊόν; 🙂

https://i.ibb.co/ksqc2Lhz/Ohm.png

Αν το έβλεπα “ξέμπαργκο” δεν θα το αναγνώριζα…

Η μείωση της ισχύος στον αντιστάτη R νομίζω Διονύση, πως πρέπει να αναφερθεί
σε αντιδιαστολή με την αύξηση της ισχύος που δίνει η πηγή…

Και ένα σωληνοειδές παράλληλα σε αντιστάτη φθάνει Ανδρέα

Καλημέρα Θοδωρή και σε ευχαριστώ για το σχολιασμό.
Και γω αν έβλεπα την εξίσωσή σου, στο ξεκάρφωτο, θα ξαφνιαζόμουν!
Εξάλλου δεν την έγραψα στην απάντηση, αφού δεν έχουμε ανάγκη από μια ακόμη εξίσωση, αλλά ευλυγισία, ώστε να εφαρμόζουμε το νόμο του Οhm, για μια αντίσταση, όπως και το νόμο του Οhm για κλειστό κύκλωμα…

Καλημέρα Παντελή, σε ευχαριστώ για το σχολιασμό.
Το “μεταφορικό μέσον” τάση, είναι ένας ισοδύναμος άλλος τρόπος για να φτάσει κάποιος στα κατάλληλα συμπεράσματα.
Να είσαι καλά.

Καλημέρα Διονύση της ΓΠ!
Χρησιμοποιώντας άλλο …μεταφορικό μέσο
https://i.ibb.co/DHCqwKbT/R.png
https://i.ibb.co/v4Sk8Wj5/2026-01-26-120413.png
Καλή εβδομάδα

Ανδρέα καλησπέρα. Λες “Ο 2ος νόμος του Νεύτωνα ισχύει μόνο όταν η επιτάχυνσή έχει υπολογιστεί ως προς ένα σώμα στο οποίο δεν ασκούνται δυνάμεις.” Εγώ θα έλεγα “… ως προς ένα σώμα το οποίο είναι ακίνητο, δηλαδή δεν μετατοπίζεται σε σχέση με το σώμα του οποιου υπολογίζουμε την επιτάχυνση“. Αυτό που νομίζω λέτε στη φυσική ¨ως προς έναν ακίνητο παρατηρητή”. Το ότι σε ένα σώμα δεν ασκούνται δυναμεις δεν σημαίνει ότι είναι ακίνητο, θα μπορούσε να κινείται και με σταθερή ταχύτητα, αυτό δεν λέει ο 1ος νόμος του Νεύτωνα (αξίωμα της αδράνειας);
Τώρα γιατί δεν εστιάζουν σε αυτό τα βιβλία της Φυσικής; Θεωρώ ότι θεωρούν δεδομένο ότι η κινηση αναφέρεται σε σχέση με έναν ακίνητο παρατηρητή. Η νευτώνεια μηχανική δεν προκύπτει ως υποπερίπτωση της θεωρίας της σχετικότητας; Στη νευτώνεια μηχανική δεν λαμβάνεται φαντάζομαι υπόψη η σχετικότητα των κινησεων γιατί απλούστατα τότε θα μιλάγαμε με όρους σχετικότητας, δηλαδή μιας άλλης θεωρίας. Αυτό μπορώ να σκεφτώ εγώ.

Καλησπέρα Ανδρέα. Παράλειψη στον νόμο θα υπήρχε αν η σχέση ΣF=ma διδασκόταν χωρίς καμία αναφορά σε σύστημα αναφοράς.Αυτό όμως δεν συμβαίνει. Η έννοια του αδρανειακού συστήματος εισάγεται ρητά στο σχολικό πρόγραμμα και χρησιμοποιείται σε όλες τις τάξεις. Έχεις λύσει εσύ ποτέ άσκηση σε μαθητές με ψευδοδυνάμεις;
Η άσκηση είναι ασαφής.
Η ασάφεια προκύπτει γιατί η άσκηση δίνει επιτάχυνση «ως προς» ένα σώμα ή σύστημα, χωρίς να διευκρινίζει αν αυτό είναι αδρανειακό.Η πρόταση «το Β κινείται με επιτάχυνση 20 m/s2 ως προς το Α» δεν εγγυάται ότι το A είναι αδρανειακό.
Η διατύπωση έπρεπε να ήταν κάπως έτσι:
Δύο διαστημόπλοια Α και Β κινούνται στο Διάστημα. Το διαστημόπλοιο Α αποτελεί αδρανειακό σύστημα αναφοράς. Το διαστημόπλοιο Β έχει μάζα m=10^4kg και κινείται με επιτάχυνση a=20 m/s2 ως προς το Α. Να υπολογιστεί η δύναμη που ασκείται στο Β.

Καλημέρα Ανδρέα. Σίγουρα για τον οποιονδήποτε παρατηρητή δεν ξέρουμε. Όμως για αυτόν που βρίσκεται στο Α ξέρουμε. Εφ’ όσον γνωρίζουμε την σχετική επιτάχυνση του Β ως προς τον Α εφαρμόζοντας τον 2ο νόμο, έστω και στιγμιαία(αν αλλάζει η ταχύτητα η η επιτάχυνση του Α).

Γεια σας παιδιά.
Θοδωρή όχι κατ’ ανάγκην ακίνητο. Αρκεί να είναι αδρανειακός. Με απλά λόγια να κινείται ευθύγραμμα και ομαλά και να μην περιστρέφεται.
Περισσότερα και με απλά λόγια:
Δυνάμεις D’ Alembert, φυγόκεντρος, Coriolis, Euler.

Σήμερα θα το έγραφα ακόμα πιο απλά.

Τώρα για τον δεύτερο νόμο ας πω ότι ισχύει σε κάθε περίπτωση, όμως υπάρχουν δυνάμεις που ένας παρατηρητής βλέπει και άλλος όχι.
Υπάρχουν περιπτώσεις που κάποιες δυνάμεις έχουν άλλο μέτρο για τον ένα παρατηρητή και άλλο για τον άλλο.
(Τα ηθικοπλαστικά σε επόμενο σχόλιο).

Το αναλυτικό μας πρόγραμμα προτάσσει διακηρύξεις πίστης.
Μία από αυτές είναι «Η κίνηση είναι σχετική».  Παχιά λόγια αν δεν διδαχθεί η σχετική ταχύτητα, ο υπολογισμός της και δεν γίνουν ασκήσεις.
Θα έπρεπε στην Α’ Λυκείου να διδάσκονται τα παραπάνω, κάτι που γινόταν παλιότερα. Μετά να διδαχθεί η σχετική επιτάχυνση.
Ελπίζω να μην σας εκνεύρισα μιλώντας γενικά διότι εγώ έχω εκνευρισθεί.
Έχουμε λοιπόν ένα επιταχυνόμενο ασανσέρ και αφήνουμε να πέσει ένα κέρμα.
Σε πόση ώρα θα πέσει;
Όχι δεν χρειάζεται δύναμη D’ Alembert! . Ο εντός του ανελκυστήρα βλέπει το κέρμα να πέφτει με την σχετική επιτάχυνση μέτρου a+g. Η Κινηματική δεν είναι υπηρέτρια της Δυναμικής. Στέκει αυτόνομα.
Αυτά γίνονταν και στην Α΄ τάξη παλιότερα και μπορούν να ξαναγίνουν.
Σε μεγαλύτερη τάξη εισάγονται και οι αδρανειακές δυνάμεις με ασκήσεις απλές και λιγότερο απλές.
Έτσι η λέξεις «φυγόκεντρος» και «φυγοκέντρηση» θα πάψουν να είναι εξωτικές.
Η φυγόκεντρος θα πάψει να εκλαμβάνεται ως αντίδραση της κεντρομόλου.
Η σχετική θέαση και κάνει το μυαλό να παίρνει στροφές και αισθητική καλή διαθέτει. Ας θυμηθούμε το «Ρασομόν» του Κουροσάβα και το ρημέηκ του «Βιασμός» του Μάρτιν Ριτ. Εκεί η ίδια ιστορία παρουσιαζόταν εντελώς διαφορετικά από διαφορετικές οπτικές γωνίες.

Ας σταθώ στην παρατήρηση του Ανδρέα:
Σημαντική Επισήμανση Ο 2ος νόμος του Νεύτωνα ισχύει μόνο όταν η επιτάχυνσή έχει υπολογιστεί ως προς ένα σώμα στο οποίο δεν ασκούνται δυνάμεις.

Θα προτιμούσα να γραφόταν ότι ο 2ος νόμος ισχύει πάντα αλλά οι δυνάμεις αλλάζουν από παρατηρητή σε παρατηρητή.

Και για να μη μιλάμε γενικά ας λύσουμε την άσκηση:
Ο παρατηρητής στο Α αποφαίνεται ότι το Β δέχεται δύναμη F=m.a= 2.10^5 N.
Ο παρατηρητής στο Β αποφαίνεται ότι η συνισταμένη των δυνάμεων που δέχεται το διαστημόπλοιό του είναι μηδέν διότι αυτό παραμένει ακίνητο.
Ένας Γ παρατηρητής βλέπει κάποια άλλη δύναμη.

Συμφωνω και εγώ Γιάννη.(Άλλωστε φαίνεται από την αρχική μου παρέμβαση).

Θοδωρή καλησπέρα.

Αναφέρεις ότι ο 2ος νόμος του Νεύτωνα ισχύει μόνο “ως προς ένα σώμα το οποίο είναι ακίνητο, δηλαδή δεν μετατοπίζεται σε σχέση με το σώμα του οποίου υπολογίζουμε την επιτάχυνση”.

Προσθέτοντας ένα μικρό συμβολισμό λες το εξής: Ο 2ος νόμος του Νεύτωνα ισχύει μόνο ως προς ένα σώμα Α το οποίο είναι ακίνητο, δηλαδή δεν μετατοπίζεται σε σχέση με το σώμα Β του οποίου υπολογίζουμε την επιτάχυνση.

Σε αυτή την περίπτωση, επειδή το Α δεν μετατοπίζεται σε σχέση με το Β, η απόσταση μεταξύ τους δεν θα μεταβαλλόταν. Αλλά τότε και το Β θα ήταν ακίνητο ως προς το Α και γι’ αυτό η επιτάχυνση του Β θα ήταν μηδενική.

Ανδρέα καλησπέρα.

Γράφεις: “Παράλειψη στον νόμο θα υπήρχε αν η σχέση ΣF=ma διδασκόταν χωρίς καμία αναφορά σε σύστημα αναφοράς. Αυτό όμως δεν συμβαίνει. Η έννοια του αδρανειακού συστήματος εισάγεται ρητά στο σχολικό πρόγραμμα και χρησιμοποιείται σε όλες τις τάξεις.”

Άρα η παράλειψη δεν οφείλεται στα σχολικά βιβλία άλλα αφορά όσους καθηγητές δεν διδάσκουν την έννοια αδρανειακό σύστημα;

(Με μια επιφύλαξη να μην κατάλαβα καλά το σχόλιό σου.)

Γιώργο καλησπέρα.

Γράφεις: “Καλημέρα Ανδρέα. Σίγουρα για τον οποιονδήποτε παρατηρητή δεν ξέρουμε. Όμως για αυτόν που βρίσκεται στο Α ξέρουμε. Εφ’ όσον γνωρίζουμε την σχετική επιτάχυνση του Β ως προς τον Α εφαρμόζοντας τον 2ο νόμο, έστω και στιγμιαία(αν αλλάζει η ταχύτητα η η επιτάχυνση του Α).”

Ας υποθέσουμε ότι στο Β λειτουργεί ο προωθητικός πύραυλός του ενώ στο Α δεν λειτουργεί. Σε αυτή την περίπτωση εφαρμόζοντας το 2ο νόμο του Νεύτωνα στο Β, βρίσκουμε ότι στο Β ασκείται δύναμη 200.000Ν. Ωστόσο, επειδή η κίνηση είναι σχετική έννοια, το Α επιταχύνεται ως προς το Β. Εφαρμόζοντας λοιπόν τον 2ο νόμο του Νεύτωνα στο Α, προκύπτει ότι στο Α ασκείται δύναμη, παρ’ όλο που ο προωθητικός πύραυλός του είναι σβηστός.

Το παράδοξο προέκυψε, διότι όταν εφαρμόζουμε το 2ο νόμο του Νεύτωνα σε ένα σώμα πρέπει να χρησιμοποιούμε την επιτάχυνσή του ως προς ένα άλλο σώμα στο οποίο γνωρίζουμε ότι δεν ασκούνται δυνάμεις.

Aνδρέα αυτή η δύναμη είναι η γνωστή δύναμη D’ Alembert, που δεν εμφανίζεται μόνο εδώ αλλά σε οποιαδήποτε μη αδράνειακο σύστημα.. Παρ’ ολα αυτά για να λύσουμε την άσκηση χρησιμοποιούμε τον 2ο νόμο όπως ανέφερα και περιέγραψε ο Γιάννης.

Γιάννη καλησπέρα.

Δεν θα διαφωνήσω με τη Φυσική σου. Απλώς δεν είμαι σίγουρος σε ποια έκταση θα μπορούσαν να διδαχθούν τα μη αδρανειακά συστήματα αναφοράς.

Συνήθως η έννοια σύστημα αναφοράς περιορίζεται στους επιβάτες του αυτοκινήτου που βλέπουν τα δέντρα να κινούνται.

Όμως η παρούσα ανάρτηση δεν είναι άλλο ένα παράδειγμα αυτής της έννοιας. Σκοπός μου είναι να δείξω, με ένα απλό παράδειγμα, ότι στην περίπτωση του 2ου νόμου του Νεύτωνα το κατάλληλο σύστημα αναφοράς είναι η ραχοκοκαλιά του. Αλλιώς ο νόμος είναι ανεφάρμοστος.

Γιώργο

έχω πάντα στο μυαλό μου τι καταλαβαίνει ένας μαθητής Λυκείου και γι’ αυτό παρανόησα το σχόλιό σου.

Η διδασκαλία είναι μια χαρά.
Στο βιβλίο της Β΄Γυμνασίου
https://i.ibb.co/Ld8Kgm5n/kat1.jpg

Στην Α Λυκειου
https://i.ibb.co/zWmKYrW0/kat2.jpg

Θεωρείς ότι αν δοθεί η άσκησή σου σε μαθητές, δεν θα τους μπερδέψει; Έχουν μάθει τη σχετική ταχύτητα; Τη σχετική επιτάχυνση; Τις αδρανειακές δυνάμεις;

Ανδρέα σε ευχαριστώ για τις αναλυτικές επεξηγήσεις σου, διότι νομίζω ότι βοηθούν σημαντικά στο να αποσαφηνιστεί το ζήτημα.

Νομίζω ότι η παρανόηση βρίσκεται στο εξής: Ο 2ος νόμος του Νεύτωνα δεν ισχύει ως προς οποιοδήποτε σώμα το οποίο θεωρούμε ακίνητο. Ισχύει ως προς οποιοδήποτε σώμα το οποίο δεν δέχεται δυνάμεις.

Θα επαναλάβω, κατάλληλα τροποποιημένο ένα παράδειγμα που έγραψα προηγουμένως ώστε να φανεί πού σκοντάφτει η πρώτη άποψη.

Ας υποθέσουμε ότι στο διαστημόπλοιο Β λειτουργεί ο προωθητικός πύραυλός του ενώ στο Α δεν λειτουργεί. Σύμφωνα με όσα λένε τα σχολικά βιβλία που αναφέρεις, μπορούμε να θεωρήσουμε ότι το Α είναι ακίνητο. Σε αυτή την περίπτωση εφαρμόζοντας στο Β το 2ο νόμο του Νεύτωνα, βρίσκουμε ότι στο Β ασκείται δύναμη από τον προωθητικό πύραυλό του 200.000Ν.

Ωστόσο επειδή η κίνηση είναι σχετική έννοια μπορούμε εξίσου να θεωρήσουμε ότι το Α επιταχύνεται ως προς το Β. Σε αυτή την περίπτωση, σύμφωνα με όσα λένε τα σχολικά βιβλία, μπορούμε να θεωρήσουμε ότι το Β είναι ακίνητο. Εφαρμόζοντας λοιπόν στο Α τον 2ο νόμο του Νεύτωνα, επειδή το Α επιταχύνεται, προκύπτει ότι στο Α ασκείται δύναμη, παρ’ όλο που ο προωθητικός πύραυλός του είναι σβηστός.

Το παράδοξο προέκυψε, διότι όταν εφαρμόζουμε το 2ο νόμο του Νεύτωνα σε ένα σώμα πρέπει να χρησιμοποιούμε την επιτάχυνσή του ως προς ένα σώμα στο οποίο δεν ασκούνται δυνάμεις και όχι ως προς ένα σώμα που θεωρούμε ότι είναι ακίνητο.

Συνεπώς, αν οι μαθητές δεν έχουν διδαχθεί σωστά πώς πρέπει να εφαρμόζουν το 2ο νόμο του Νεύτωνα, θα καταλήξουν σε παράδοξο. Έτσι θα προετοιμαστούν για να δεχθούν τη σωστή προϋπόθεση ισχύος του νόμου.

Ανδρέα είμαστε συμφοιτητές οπότε συνομήλικοι και διδαχτήκαμε τα ίδια.
Ρωτάς σε ποια έκταση μπορούν να διδαχτούν τα “αδρανειακά” σε μαθητές.
Εμείς τα διδαχτήκαμε και ήταν εκτός από γοητευτικά ιδιαίτερα προσιτά στο Πρακτικό από τα βιβλία Αλεξόπουλου και Κάρκαλου.
Γιατί να δυσκολέψουν τους σημερινούς μαθητές;
Μαθητές που μελετούν πλέον κάτι από Κβαντομηχανική.

Γιάννη καλημέρα.

Όταν οι μαθητές πρόκειται να εφαρμόσουν το 2ο νόμο του Νεύτωνα, θεωρώ ότι είναι σημαντικό να γνωρίζουν πως η τιμή της επιτάχυνσης που επιτρέπεται να χρησιμοποιήσουν, πρέπει έχει μετρηθεί με κατάλληλο τρόπο. Αυτός είναι ο σκοπός της παρούσας ανάρτησής μου.

Ομοίως λοιπόν, αν θέλουμε να επεκτείνουμε αυτή την ιδέα, θα πρέπει να παρουσιαστεί με πειστικά μαθητικό τρόπο ποια είναι η αναγκαιότητα οι μαθητές να μάθουν να εφαρμόζουν τη σχέση F=ma, σε περιπτώσεις που η επιτάχυνση δεν έχει μετρηθεί όπως όταν εφαρμόζουμε το 2ο νόμο του Νεύτωνα. Και βέβαια πριν από τους μαθητές θα πρέπει να έχουν πειστεί οι καθηγητές τους.

Αυτό που έμαθα στο σχολείο μετά το σχολείο είναι ότι, ενώ χρειάζεται ο δικός μου ενθουσιασμός για να διδάξω κάτι, αυτό δεν είναι αρκετό: χρειάζεται επίσης να ζυγίζω αυτό που πρόκειται να διδάξω. Γιατί όπως λέει και ο μεγάλος φίλος μας Ανδρέας Κασσέτας: “Όταν διδάσκεις κάτι, ακυρώνεις κάτι άλλο”.

Γι’ αυτό είμαι επιφυλακτικός στην πρότασή σου, αντιλαμβανόμενος τον ενθουσιασμό σου και αναστέλλοντας τον δικό μου.

Καλησπέρα Ανδρέα , μπορούμε να θεωρήσουμε ότι τα δυο διαστημόπλοια επιταχύνονται ως προς ένα ακίνητο σύστημα αναφοράς [αδρανειακό σύστημα] και μετά προκύπτει η σχετική επιτάχυνση a του Β ως προς το Α. Επομένως για παρατηρητή πάνω στο Α αφού δεν ειναι αδρανειακό το σύστημα αναφοράς στο οποίο μετέχει πρέπει να συνυπολογίσουμε και την υποθετική δύναμη . Βρίσκεται τότε ότι η δύναμη που ασκείται στο Β είναι F+F’ =ma , όπου F ειναι η δρώσα δύναμη ως προς το ακίνητο σύστημα αναφοράς και F’= – ma’ ειναι η υποθετική δύναμη όπου a’ ειναι η επιτάχυνση του Α ως προς το ακίνητο σύστημα αναφοράς Το γινόμενο δηλαδή ma μας δίνει το άθροισμα F+F’.

Σταύρο καλημέρα και σε ευχαριστώ πολύ για το σχόλιο.

Εισάγεις υποθετική δύναμη η οποία επεκτείνει το νόμο του Νεύτωνα για επιταχύνσεις που μετράμε ως προς σώματα στα οποία ασκούνται δυνάμεις (ο τεχνικός όρος είναι: “ως προς μη αδρανειακά συστήματα αναφοράς”). Αυτό θα μπορούσε να γίνει αφού εμπεδωθεί ως προς ποιο σύστημα αναφοράς ισχύει ο 2ος νόμος του Νεύτωνα, όταν χρησιμοποιούμε μόνο πραγματικές δυνάμεις, δηλαδή δυνάμεις που προέρχονται από αλληλεπιδράσεις μεταξύ σωμάτων ή μεταξύ σωμάτων και πεδίων. Δυστυχώς ακόμη και αυτό, σε επίπεδο Λυκείου, παραλείπεται.

(α) Οι νόμοι του Νεύτωνα ισχύουν μόνο σε αδρανειακά συστήματα αναφοράς. (β) Αν ένα σύστημα αναφοράς κινείται ευθυγράμμως και ισοταχώς ως προς ένα αδρανειακό σύστημα, τότε είναι και αυτό αδρανειακό. (γ) Το “απόλυτο” αδρανειακό σύστημα είναι αυτό στο οποίο η κοσμική ακτινοβολία μικροκυμάτων είναι ισότροπη.

Καλημέρα και από εδώ κύριε Βάρβογλη.
Ο δεύτερος νόμος (ΣF=m.α) ισχύει και σε μη αδρανειακό σύστημα αν συμπεριληφθούν και οι αδρανειακές δυνάμεις. Δηλαδή D’ Alembert, φυγόκεντρος, Cotiolis, Euler.

Γειά σου Ανδρέα. Αυτή η παράλειψη των σχολικών βιβλίων που αναφέρεις έχει την εξαίρεση της. Στο βιβλίο φυσικής την περίοδο των δεσμών σελ. 441 αναφέρεται: ” Αίτημα της σχετικότητας: Οι νόμοι της φυσικής που προκύπτουν από μετρήσεις ενός φαινομένου από δύο παρατηρητές είναι ίδιοι αν οι παρατηρητές βρίσκονται σε δύο αδρανειακά συστήματα αναφοράς. Έτσι αν ένας παρατηρητής Α βρίσκει ότι μεταξύ της δύναμης F και της επιτάχυνσης α ενός σώματος ισχύει η σχέση F=ma ο παρατηρητής Α’ που κινείται ως προς τον Α με σταθερή ταχύτητα θα βρει μια ιδια σχέση F’=ma’ ” Οι πρώτες παράγραφοι του κεφαλαίου της σχετικότητας από αυτό το βιβλίο υπήρξαν για λίγο εντός της εξεταστέας ύλης στις πανελλαδικές. Αυτή η διατύπωση έχω τη γνώμη ότι βάζει τα πράγματα στη θέση τους. Εχω προσπαθήσει να παρουσιάσω απλά τις υποθετικές δυνάμεις που εμφανίζονται στα μη αδρανειακά συστήματα αναφοράς, σε σχετική δημοσίευση μου.

Καλό μεσημέρι Διονύση.
Απλό και ωραίο για εξετάσεις.
Μια ερώτηση να κάνω: πέραν της μεγιστοποίησης του ημθ ,
δεν πρέπει να αναφερθούμε στη σύγχρονη ελαχιστοποίηση της r
που συνηγορεί για max και που βέβαια είναι συνεπακόλουθο;
Να είσαι πάντα καλά

Καλό απόγευμα Παντελή και σε ευχαριστώ για το σχολιασμό.
Έχεις βέβαια δίκιο για την ελάχιστη απόσταση και γι΄ αυτό άλλωστε τελικά προκύπτει και ο οκταπλασιασμός της έντασης, διαφορετικά θα μέναμε στον διπλασιασμό της.
Κάνω την προσθήκη.

Διονύση, καλησπέρα (χαθήκαμε). Καλή χρονιά (αν δεν τα ξαναείπαμε).
Πολύ καλή ως Β θέμα.
Αν και από τη σχέση του Β το πηλίκο (ημθ/r^2) φαίνεται εύκολα ότι αυξάνεται καθώς το Δl μετατοπίζεται δεξιότερα (αύξηση αριθμητή και μείωση παρανομαστή), νομίζω ότι προτιμότερο θα ήταν μια αλλαγή του r με d/ημθ, οπότε καταλήγουμε σε μια σχέση του Β με (ημ^3/d^2), δηλ. με μια μόνο μεταβλητή (το ημ^3).

Καλησπέρα Ντίνο και καλή χρονιά.
Ο κύβος του ημιτόνου, προέκυψε στην μαθηματική επεξεργασία για την ένταση, στη λύση.
Η αρχική διατύπωση με λόγια, είναι μια ποιοτική πρώτη ερμηνεία, χωρίς επεξεργασία, απλά ερμηνεύοντας την εξίσωση που δίνει το νόμο των B-S.

Καλημέρα Διονύση.
Εξαιρετικά διδακτική σε μία ιδιαίτερη περιοχή της ύλης.

Καλημέρα Διονύση και σε ευχαριστούμε για το πολύ καλό θέμα!

Καλημέρα Διονύση. Πολύ καλή. Μας δίνεις ένα δυνατό εργαλείο για να διδάξουμε το Νόμο Ampere.
Μια πολύ μεγάλη δυσκολία για την εύρεση της κυκλοφορίας του Β, στο ερώτημα iiiβ είναι πως θα επιλεγεί μια κλειστή διαδρομή, που να περιλαμβάνει το τόξο ΑΜΓ και στα υπόλοιπα τμήματα να είναι γνωστό το ΣΒdlσυνφ.

Καλό απόγευμα παιδιά.
Μίλτο, Αποστόλη και Ανδρέα σας ευχαριστώ για το σχολιασμό.

Καλησπέρα Διονύση.
Φανταστικό θέμα. Το i)β μου άρεσε πολύ.

Καλημέρα Χρήστο και καλή βδομάδα.
Χαίρομαι που σου άρεσε…

Η φυλακή μας ξέρει και την ξέρουμε..
https://www.facebook.com/watch/?v=822370991225218

Και να δεις τι σούχω για μετά.
Με απόφαση της υπουργού παδείας θα δημιουργηθεί η πλατφόρμα «Eduquality” μέσω της οποίας γονείς θα αξιολογούν το έργο των σχολείων.

Ωρέ πού πάμε ρε…

Καλησπέρα Διονύση.
Οι προβλεπόμενες διαδικασίες εφαρμόζονται από την ΕΛΑΣ σε εκπαιδευτικούς, συνταξιούχους, διαδηλωτές, απεργούς, ηλικιωμένους, μετανάστες κ.λ.π. Δεν εφαρμόζονται σε επιχειρηματίες, ιδιοκτήτες ΠΑΕ, Κροάτες ακροδεξιούς, βουλευτές, Φραπέδες, Χασάπηδες κ.λ.π.
Η ΕΛΑΣ έχει δηλώσει ότι τα περιπολικά δεν είναι ταξί, όταν τα καλεί μια κοπέλλα που κιν δυνεύει από έναν ψυχοπαθή, γιατί χρησιμοποιούνται σε βαριές περιπτώσεις όπως η συγκεκριμένη, για τη μεταφορά μόνο “κακοποιών” καθηγητών και στελεχών εκπαίδευσης.
Πάνε στη Ζαχαράκη για βοήθεια; Τώρα μάλιστα. Το υπουργείο Παιδείας επιδιώκει να έχει φοβισμένο δάσκαλο. Τα χιλιάδες πειθαρχικά κατά της απεργίας-αποχής ποιος τα έχει στήσει; Οι αγανακτισμένοι γονείς;
Είμαστε μόνοι μας.
Πρέπει όμως να κοιτάξουμε και τη δική μας στάση.
Ας σταματήσουν πρώτα οι διευθυντές και μετά οι συνάδελφοι μαθητοπατέρες, που αφθονούν στους συλλόγους διδασκόντων να χαϊδεύουν τους παραβατικούς, γιατί αν το χάϊδεμα σταματήσει ξαφνικά θα κακοφανεί στους γονείς. Να εφαρμόζονται οι νόμοι και οι κανονισμοί του σχολείου, προς όλους και η μη εφαρμογή τους σε κάποιες ιδαίτερες περιπτώσεις να γίνονται αιτιολογημένα. Η συμπερίληψη έχει γίνει καλή δικαιολογία για να μην εφαρμόζονται.

Ένα απλό ερώτημα. Σε ποιο Λύκειο εφαρμόζεται ο νόμος για τα κινητά, ο οποίος είναι απλός και ξεκάθαρος;
Όταν είπα στην αρχική συνεδρίαση ότι πρέπει να τον εφαρμόσουμε ως έχει, το 90% του Συλλόγου με κοίταξαν υποτιμητικά ως δεινόσαυρο και ο διευθυντής μου είπε “ας μην πάμε κόντρα στα παιδιά, ας τους το εξηγήσουμε με διάλογο, για να το καταλάβουν”.

Καλημέρα Διονύση.
Το μοντέλο γνωστό με πολυχρησιμοποιημένες “φορεσιές”…υmax που και πόση,min απόσταση…
Εσύ το έντυσες με “μοντέρνα” φορεσιά δίνοντάς του ρυθμό!
Για το πρόσθετο λέω:
dUβαρ/dt=-mgυ=-0,8J/s
Με βάση την ΑΔΕ: dK/dt+dUβ/dt+dUηλ/dt=0 dUηλ/dt=-(-1,2)-(-0,8)=2J/s
(ελπίζω στην ορθή προσήμανση)

Καλό απόγευμα Παντελή και σε ευχαριστώ για το σχολιασμό.
Προφανώς η εύρεση του ζητούμενου ρυθμού, μέσω της ΑΔΕ είναι σωστός.
Απλά τον ζήτησα, σαν πρόσθετο ερώτημα, για λίγο ψάξιμο από μαθητές.
Αν γνωρίζουν τη σχέση μεταξύ έργου και δυναμικής ενέργειας, εύκολα βρίσκουν το dU/dt=-dW/dt της δύναμης F του πεδίου, που παραπάνω την έχουν έτοιμη!
Έτσι dU/dt=-Fυ=+2J/s.

Καλησπέρα Διονύση. Βρίσκομαι στο Βαρυτικό Πεδίο, όπου αγωνίζομαι να πείσω τους μαθητές ότι η επίλυση μιας άσκησης όταν στηρίζεται σε φυσικούς νόμους, που ισχύουν και σε κεφάλαια μη Πανελλαδικώς εξεταζόμενα, τους βοηθάει να επιλύσουν και μια άσκηση που στηρίζεται στούς ίδιους φυσικούς νόμους κεφαλαίων που εξετάζονται 🙂
Η άσκησή σου, πολύ διδακτική στηρίζεται σε κάποιους τέτοιους νόμους ή αρχές. Τι αλλάζει αν η δύναμη είναι κεντρική και έχει φορτία αντί για μάζες; Όσοι μαθητές το καταλαβαίνουν αυτό, είναι σίγουρη η επιτυχία τους και του χρόνου.
Όταν τη δώσω στους μαθητές, θα τους ρωτήσω τι πρεπει να κάνουμε ώστε το σφαιρίδιο να βρεθεί στην ίδια θέση χωρίς τη …βαρυτική βοήθεια.

Καλημέρα Ανδρέα και σε ευχαριστώ για το σχόλιο.
“η επίλυση μιας άσκησης όταν στηρίζεται σε φυσικούς νόμους, που ισχύουν και σε κεφάλαια μη Πανελλαδικώς εξεταζόμενα, τους βοηθάει να επιλύσουν και μια άσκηση που στηρίζεται στούς ίδιους φυσικούς νόμους κεφαλαίων που εξετάζονται”
Ποιος θα πείσει τους μαθητές της Β΄Λυκείου;

Καλησπέρα Διονύση. Ωραίο ξεκίνημα στον Ηλεκτρομαγνητισμό. Η επαλληλία των δυο μαγνητικών πεδίων αλλά και η σταθερότητα του πεδίου στο κέντρο του κυκλικού πρέπει να προσεχτούν.

Καλημέρα και από εδώ Ανδρέα.
Σε ευχαριστώ για το σχολιασμό.

Καλημέρα Ανδρέα.
Διόρθωσε τον σύνδεσμο, αφού δεν ανοίγει η σελίδα που παραπέμπει.

Διονύση καλημέρα.

Τώρα ανοίγει;

Σε ευχαριστώ πολύ.

“Λυπάται” Ανδρέα και δεν ανοίγει.
Καλημέρα

Παντελή καλημέρα.

Τώρα ανοίγει;

Σε ευχαριστώ.

Τώρα είναι εντάξει Ανδρέα.

Σας ευχαριστώ πολύ.
Καλό Σαββατοκύριακο

Καλό μεσημέρι Ανδρέα.Προτότυπη η προσέγγιση.Μία ακόμη προσέγγιση.Τα ελεύθερα e και τα κατιόντα αποτελούν μονωμένο σύστημα.Η ορμή και η ενέργεια μένουν σταθερές, αφού σε άλλη περίπτωση θα υπήρχαν πηγές ή καταβρόθες ενέργειας.Αυτο σημαίνει ότι οι κρούσεις μεταξύ ελεύθερων e και κατιόντων είναι ελαστικές.Επομέμως όση ενέργεια χάνει το e μέχρι τη “μέγιστη παραμόρφωση”το κατιόν του την αποδίδει με αποτέλεσμα να είναι αδύνατο η αύξηση του πλάτος του κατιόντος και την εκπομπή θερμότητας.

Θύμιο καλησπέρα.

Το σχόλιό σου είναι κρίσιμο για την ερμηνεία του φαινομένου που εξετάζουμε.

Η άποψή μου λοιπόν είναι η εξής:

Αναφέρεις ότι “όση ενέργεια χάνει το e μέχρι τη “μέγιστη παραμόρφωση” το κατιόν του την αποδίδει”. Ωστόσο σε μια μεμονωμένη ελαστική κρούση μεταξύ ενός σώματος με έναν ταλαντωτή, όση ενέργεια χάνει το σώμα μέχρι ο ταλαντωτής να φθάσει στην ακραία θέση του, δεν επιστρέφεται απαραίτητα από τον ταλαντωτή στο σώμα.

Αυτό πράγματι μπορεί να συμβεί σε συστήματα τεράστιου πλήθους σωμάτων, όπως συμβαίνει με τα ελεύθερα ηλεκτρόνια και τα ιόντα του μεταλλικού αγωγού, αλλά μόνο κατά μέσο όρο. Γι’ αυτό στην Απάντησή μου χρησιμοποίησα Θερμοδυναμική.

Καλημέρα Ανδρέα.
Η ανάρτησή σου μπορεί να δημιουργήσει κάποια ερωτήματα, τα οποία νομίζω πρέπει να απαντηθούν- διευκρινιστούν.
Φαινόμενο Joule διαβάζω στον τίτλο, χωρίς ηλεκτρικό ρεύμα. Δηλαδή; Ποιο είναι το φαινόμενο Joule για να δούμε αν μπορούμε να το έχουμε, χωρίς ηλεκτρικό ρεύμα;
«λόγω των συγκρούσεων ενέργεια ανταλλάσσεται μεταξύ του συστήματος των ηλεκτρονίων και του συστήματος των ιόντων» Τι ακριβώς μορφή έχει η ενέργεια που ανταλλάσσεται; Σε αυτήν την ανταλλαγή τα ηλεκτρόνια χάνουν ενέργεια και τα ιόντα κερδίζουν ενέργεια;
Όταν μιλάμε για ανταλλαγή θερμότητας, αναφερόμαστε για την μεταφορά ενέργειας (λόγω τυχαίων κρούσεων στον μικρόκοσμο) από ένα θερμοδυναμικό σύστημα σε ένα άλλο, λόγω διαφοράς θερμοκρασίας.
Εδώ ποια είναι τα δύο θερμοδυναμικά συστήματα; Αν καταλαβαίνω σωστά το ένα είναι τα ελεύθερα ηλεκτρόνια και το άλλο τα ιόντα; Είναι έτσι; Μπορούμε να πάρουμε δύο τέτοια συστήματα, και να μελετήσουμε μεταφορά θερμότητας;
Αλλά αν έχουμε δύο συστήματα σε επαφή στην ίδια θερμοκρασία, μπορεί κάποια επόμενη στιγμή το Α να κερδίσει ενέργεια αυξάνοντας την θερμοκρασία του και το Β να χάσει ενέργεια και να μειωθεί η θερμοκρασία του; Είναι επιτρεπτή μια τέτοια διεργασία; Αν δεν επιτρέπεται, τότε πώς γίνεται να παρατηρηθεί η διαφορά θερμοκρασίας στο εσωτερικό ενός σύρματος και άρα ροή θερμότητας;
Αλλά και πάλι αν υπάρχει κάποια τέτοια μεταφορά ενέργειας στο εσωτερικό του σύρματος, η θερμότητα στο περιβάλλον (για να μιλάμε για φαινόμενο Joule) πώς θα εμφανιστεί;

Διονύση καλημέρα.

Εύλογα τα ερωτήματά σου και βοηθούν στην αποσαφήνιση της κατάστασης.

1. Ποια είναι τα δύο θερμοδυναμικά συστήματα μέσα στον αγωγό;

Τα δύο συστήματα είναι:

• το σύστημα των ελεύθερων ηλεκτρονίων
• το σύστημα των ιόντων του πλέγματος

Αυτά βρίσκονται σε θερμική επαφή και ανταλλάσσουν ενέργεια μέσω συγκρούσεων των ηλεκτρονίων με τα ιόντα.

2. Σε αυτή την ανταλλαγή τα ηλεκτρόνια είναι δυνατό να χάσουν ενέργεια και να την κερδίσουν τα ιόντα;

Στιγμιαία αυτό μπορεί να συμβεί και τότε είναι δυνατό να έχουμε στιγμιαία αύξηση της θερμοκρασίας. Δηλαδή στιγμιαία μπορεί να έχουμε φαινόμενο Joule.

Σε μια τέτοια περίπτωση, όπως εξηγείται στην Απάντηση, σύντομα αποκαθίσταται θερμική ισορροπία μεταξύ των δύο συστημάτων και γι’ αυτό κατά μέσο όρο δεν παράγεται θερμότητα Joule.

Οι νόμοι της Θερμοδυναμικής αφορούν τη μέση συμπεριφορά των συστημάτων. Σύμφωνα με την “Κινητική Θεωρία” (Στατιστική Μηχανική) πρόκειται για την πιθανότερη συμπεριφορά ενός συστήματος στο οποίο ωστόσο υπάρχουν στιγμιαίες διακυμάνσεις. Η στιγμιαία αύξηση της θερμοκρασίας του αγωγού είναι υπαρκτή, στατιστική διακύμανση, γύρω από την πιθανότερη κατάσταση του αγωγού.

Και αυτή η στιγμιαία διακύμανση, οδηγεί σε φαινόμενο Joule;
Προφανώς μιλάμε για στατιστική φυσική και για μέσες τιμές μεγεθών όπως η ταχύτητα, η ορμή, η κινητική ενέργεια των δομικών λίθων, μεγέθη που μπορούν να μεταβάλλονται.
Αλλά αυτές οι μέσες τιμές των μικροσκοπικών μεγεθών Ανδρέα, συνδέονται με το μακροσκοπικό φυσικό μέγεθος που ονομάζουμε θερμοκρασία.
Όπου για να έχουμε δικαίωμα να μιλήσουμε για “θερμοκρασία”, πρέπει να αναφερθούμε σε ένα σύστημα σε θερμοδυναμική ισορροπία. Αν θέλουμε να μιλήσουμε για θερμοκρασία κάποιου τμήματος αγωγού, θα πρέπει σε όλα του τα σημεία, να έχουμε μία και μόνο μία θερμοκρασία. Σε όλα τα σημεία του χώρου που καταλαμβάνει, αυτό το τμήμα, θα επικρατεί μία θερμοκρασία.
Σε ένα σημείο δηλαδή του σύρματος, δεν έχει νόημα να μιλάμε για δύο συστήματα και να έχουμε μια θερμοκρασία των ηλεκτρονίων και μια άλλη των ιόντων!
Αλλά ακόμη και αν δεχτώ ότι λόγω στατιστικών διακυμάνσεων, αυξάνεται τοπικά και χρονικά η θερμοκρασία, αυτό θα οδηγήσει σε μεταφορά ενέργειας, με τη μορφή θερμότητας, από μια περιοχή του χώρου σε μια άλλη διπλανή περιοχή, για να έχει νόημα να μιλήσουμε για θερμότητα.
Τελικά Ανδρέα προβληματίζομαι, όλα αυτά μας οδηγούν στο να πούμε στους μαθητές (βλέπω κατηγορίες Φυσική Β και Φυσική Γ), ότι μπορούμε να έχουμε φαινόμενο Joule σε έναν αγωγό, χωρίς απαραίτητα αυτός να διαρρέεται από ρεύμα;

Όταν αναμειγνύονται δύο αέρια διαφορετικής θερμοκρασίας, μεταφέρεται θερμότητα από το αέριο υψηλότερης θερμοκρασίας στο άλλο. Αυτό συμβαίνει και στην περίπτωση της αλληλεπίδρασης του αερίου των ηλεκτρονίων με το σύστημα των ταλαντούμενων ιόντων, όταν η θερμοκρασία τους είναι διαφορετική.

Από αυτή την άποψη λοιπόν το συγκεκριμένο θέμα μπορεί να συζητηθεί με μαθητές της Β Λυκείου. Επίσης επειδή το φαινόμενο Joule εμφανίζεται και στη Γ Λυκείου θα μπορούσε και εκεί να συζητηθεί αν υπάρξει ανάγκη. Σε κάθε περίπτωση η συζήτηση ενός θέματος μέσα στην τάξη εξαρτάται από ποικίλους παράγοντες.

Ένα άλλο ερώτημα που θα μπορούσε να τεθεί από μαθητή της Γ λυκείου είναι το εξής: Η μάζα του ηλεκτρονίου της τάξης 10^3 φορές μικρότερη από τη μάζα του ιόντος. Δηλαδή πρόκειται για σύγκρουση με σώμα πολύ μεγάλης μάζας. Πώς γίνεται να μεταφέρεται ενέργεια από το ηλεκτρόνιο στο ιόν;

Όταν αναμειγνύονται δύο αέρια διαφορετικής θερμοκρασίας, στην επίλυση των αντίστοιχων προβλημάτων, δεν εμπλέκετο ποτέ η θερμότητα, όταν διδάσκαμε θερμοδυναμική. Πάντα χρησιμοποιούσαμε την διατήρησης της ενέργειας με την διατύπωση U1+U2=Uτ
όπου U1 η εσωτερική ενέργεια του πρώτου αερίου (αντίστοιχα του 2ου) και η τελική εσωτερική ενέργεια του μίγματος…
Δεν υπάρχει διαχωριστική επιφάνεια, δεν υπάρχουν όρια, μέσω της οποίας “μεταφέρεται θερμότητα” από το ένα αέριο ενός χώρου, στο άλλο αέριο διπλανού χώρου, και η χρήση της θερμότητας, θεωρώ ότι θολώνει τις έννοιες που πρέπει να διδαχτούν οι μαθητές…

Αλλά για να το κλείσουμε, ακόμη και αν υποτεθεί ότι θέλεις να ερμηνεύσεις με όρους θερμότητας, τη μεταφορά ενέργειας μεταξύ ηλεκτρονίων και ιόντων, αυτό δεν συνδέεται με το φαινόμενο Joyle.
Ένα σύρμα που δεν διαρρέεται από ρεύμα δεν εκλύει θερμότητα στο περιβάλλον του, εξαιτίας της θερμικής κίνησης των ελευθέρων ηλεκτρονίων.

“Ένα σύρμα που δεν διαρρέεται από ρεύμα δεν εκλύει θερμότητα στο περιβάλλον του, εξαιτίας της θερμικής κίνησης των ελευθέρων ηλεκτρονίων.” Στην Απάντησή μου δεν ισχυρίζομαι το αντίθετο. Αναφέρω ωστόσο ότι στιγμιαία μπορούμε να έχουμε αύξηση της θερμοκρασίας του συστήματος των ιόντων αλλά αμέσως μετά, όπως επίσης αναφέρω, η θερμική ισορροπία αποκαθίσταται.

Πάντως θεωρώ ότι πρόκειται για γόνιμη διαφωνία, διδακτικά αξιοποιήσιμη.

Αποτύπωση των σημείων συμφωνίας και διαφωνίας, όπως προκύπτουν από τα σχόλια των Α. Βαλαδάκη και Δ. Μάργαρη καθώς και από την Απάντηση (που υπάρχει εδώ: Φαινόμενο Joule χωρίς ρεύμα – Πρότυπα Θέματα Φυσικής) στο Ερώτημα της παρούσας ανάρτησης:

Σημεία ΣΥΜΦΩΝΙΑΣ
1. Υπάρχουν δύο “υποσυστήματα” μέσα στον αγωγόΚαι οι δύο αποδέχονται ότι:

υπάρχουν ελεύθερα ηλεκτρόνια,και υπάρχουν ιόντα του πλέγματος,τα οποία αλληλεπιδρούν μέσω συγκρούσεων.2. Οι συγκρούσεις ηλεκτρονίων–ιόντων ανταλλάσσουν ενέργεια
Κανείς δεν αμφισβητεί ότι:

κατά τις συγκρούσεις μπορεί να υπάρξει μεταφορά ενέργειας από το ένα σύστημα στο άλλο.3. Η θερμοδυναμική ισορροπία είναι η φυσική κατάσταση του αγωγού χωρίς ρεύμα
Και οι δύο αναγνωρίζουν ότι:

χωρίς εξωτερική αιτία, τα δύο συστήματα τείνουν να βρίσκονται στην ίδια θερμοκρασία.Σημεία ΔΙΑΦΩΝΙΑΣ
1. Μπορεί να υπάρξει “φαινόμενο Joule χωρίς ρεύμα”;
Α. Βαλαδάκης

Υποστηρίζει ότι στιγμιαίες στατιστικές διακυμάνσεις μπορούν να προκαλέσουν:πρόσκαιρη αύξηση της θερμοκρασίας,άρα στιγμιαία εμφάνιση φαινομένου Joule,αλλά κατά μέσο όρο δεν παράγεται θερμότητα προς το περιβάλλον.Θεωρεί ότι η συζήτηση μπορεί να γίνει και στη Β’–Γ’ Λυκείου.Δ. Μάργαρη

Επιμένει ότι:χωρίς ρεύμα δεν υπάρχει φαινόμενο Joule,γιατί δεν υπάρχει καθαρή μεταφορά θερμότητας προς το περιβάλλον.Θεωρεί ότι η χρήση του όρου “φαινόμενο Joule” σε αυτή τη συνθήκη είναι παραπλανητική για μαθητές.2. Έχει νόημα να μιλάμε για δύο θερμοκρασίες στο ίδιο σημείο του αγωγού;
Α. Βαλαδάκης

Δέχεται ότι στιγμιαία μπορεί να υπάρξει διαφορά θερμοκρασίας μεταξύ ηλεκτρονίων και ιόντων λόγω στατιστικών διακυμάνσεων.Δ. Μάργαρης

Θεωρεί ότι:σε θερμοδυναμική ισορροπία δεν μπορεί να υπάρχουν δύο θερμοκρασίες στο ίδιο σημείο,άρα δεν έχει νόημα να μιλάμε για “θερμότητα” μεταξύ τους.3. Είναι σωστό να χρησιμοποιούμε τον όρο “θερμότητα” για την αλληλεπίδραση ηλεκτρονίων–ιόντων;
Α.Βαλαδάκης

Χρησιμοποιεί αναλογία με ανάμιξη δύο αερίων διαφορετικής θερμοκρασίας.Δ. Μάργαρης

Αντιτίθεται:στην ανάμιξη αερίων δεν μιλάμε για θερμότητα αλλά για διατήρηση ενέργειας,άρα η χρήση του όρου “θερμότητα” εδώ θολώνει τις έννοιες.Συνολική εικόνα

Συμφωνούν στη μικροσκοπική εικόνα: ηλεκτρόνια–ιόντα, συγκρούσεις, ανταλλαγή ενέργειας. Διαφωνούν: ο Βαλαδάκης βλέπει δυνατότητα μικροσκοπικά στιγμιαίου Joule λόγω στατιστικών διακυμάνσεων ενώ ο Μάργαρης θεωρεί ότι αυτό δεν μπορεί να χαρακτηριστεί φαινόμενο Joule και ότι η χρήση του όρου είναι παιδαγωγικά προβληματική.

Καλημέρα Ανδρέα ,καλημέρα Διονύση.
Παρακολούθησα τον διάλογο αφού είχα διαβάσει
την ανάρτηση και έμεινα με την απορία …ο τίτλος
με βάση τη γνώση μας ως προς το “φαινόμενο Joule”
χωρίς (;) αρμόζει στο ερμηνευτικό κείμενο;
Τελικά έμεινα με την αίσθηση συμφωνίας μου με την τελική διαφωνία
σας που διατυπώνεται στο τέλος του προηγούμενου σχολίου…
“ο Βαλαδάκης βλέπει δυνατότητα μικροσκοπικά στιγμιαίου Joule λόγω στατιστικών διακυμάνσεων ενώ ο Μάργαρης θεωρεί ότι αυτό δεν μπορεί να χαρακτηριστεί φαινόμενο Joule και ότι η χρήση του όρου είναι παιδαγωγικά προβληματική.”
Πρόταση …Να μπει ένα (;) στο τίτλο

Παντελή καλημέρα. Χαίρομαι που τα ξαναλέμε.

Προτείνεις στο τέλος του τίτλου της ανάρτησης να προστεθεί ένα ερωτηματικό, δηλαδή: “Φαινόμενο Joule χωρίς ηλεκτρικό ρεύμα;”

Σχετικά με την πρότασή σου η άποψή μου είναι η εξής:

Οι αναγνώστες του ylikonet γνωρίζουν πολύ καλά ότι φαινόμενο Joule χωρίς ηλεκτρικό ρεύμα, με τη μακροσκοπική και σχολική σημασία του όρου, δεν υπάρχει. Η ανάρτηση λοιπόν δεν επιχειρεί να ανατρέψει αυτή τη γνώση. Στόχος της είναι να φωτίσει τη διάκριση ανάμεσα σε μικροσκοπικές στατιστικές διακυμάνσεις ενέργειας σε μεταλλικό αγωγό χωρίς ρεύμα και στο μακροσκοπικό φαινόμενο Joule, το οποίο απαιτεί καθαρή ροή ενέργειας λόγω ρεύματος.

Μετά τη μελέτη της “Απάντησης”, που υπάρχει εδώ: Φαινόμενο Joule χωρίς ρεύμα – Πρότυπα Θέματα Φυσικής, νομίζω ότι το νόημα του τίτλου γίνεται σαφές: Η ανάρτηση αναφέρεται σε ένα στιγμιαίο, μικροσκοπικό ανάλογο του φαινομένου Joule, όχι στο μακροσκοπικό φαινόμενο, όπως το γνωρίζουμε από τη διδασκαλία. Από αυτή την άποψη νομίζω ότι ο τίτλος χωρίς ερωτηματικό δεν είναι παραπλανητικός

Εντάξει Ανδρέα ,
μόνο που αυτές οι “ μικροσκοπικές στατιστικές διακυμάνσεις ενέργειας σε μεταλλικό αγωγό χωρίς ρεύμα… “δεν νομίζω πως μπορούμε να τις βαφτίσουμε …φαινόμενο Joyle χωρίς ρεύμα.

Παντελή καλησπέρα.

Νομίζω ότι, για τις μικροσκοπικές, στατιστικές διακυμάνσεις ενέργειας σε μεταλλικό αγωγό χωρίς ρεύμα, μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε τον όρο “φαινόμενο Joule χωρίς ρεύμα”. Ο συγκεκριμένος όρος αποδίδει το νόημα του μικροσκοπικού φαινομένου, αρκεί να έχει οριστεί αυστηρά και σε αντιδιαστολή με τον καθιερωμένο όρο “φαινόμενο Joule”,

Καλησπέρα σας κι από εμένα. Ανδρέα θα εστιάσω λίγο στον ισχυρισμό σου “ότι στιγμιαία μπορεί να υπάρξει διαφορά θερμοκρασίας μεταξύ ηλεκτρονίων και ιόντων λόγω στατιστικών διακυμάνσεων”. Τι ακριβώς εννοείς με τη φράση “λόγω στατιστικών διακυμάνσεων”; Το μυαλό μου πάει στην κινητική θεωρία των αερίων. Ας υποθέσουμε, με όσο ρίσκο εμπεριέχει αυτό, ότι η “θάλασσα” των ελεύθερων ηλεκτρονίων συμπεριφέρεται όπως τα μόρια ενός αερίου. Στη κινητική θεωρία, η μέση κινητική ενέργεια των μορίων (ιδανικού) αερίου είναι ευθέως ανάλογη με την απόλυτη θερμοκρασία του αερίου. Επομένως, μεταφέροντας αυτή τη λογική στα ελευθερα ηλεκτρόνια και τα ιόντα, για να έχουν τα ελεύθερα ηλεκτρόνια διαφορετική θερμοκρασία από τα ιόντα του μεταλλικού κρυστάλλου θα πρέπει η μέση κινητική ενέργεια των ηλεκτρονίων να είναι διαφορετική από τη μέση κινητική ενέργεια ταλάντωσης των ιόντων στον κρύσταλλο. Αυτό μπορώ να σκεφτώ εγώ. Επομένως προκύπτουν στο μυαλό μου δύο ερωτήματα.
Ερώτημα 1: Έχεις κάποια στοιχεία που να υποστηρίζουν αυτόν τον ισχυρισμό, ότι δηλαδή η μέση κινητική ενέργεια ηλεκτρονίων και ιόντων είναι διαφορετική;
Ερώτημα 2: Τι ακριβώς εννοείς λέγοντας “διαφορετική θερμοκρασία λόγω στατιστικών διακυμάνσεων”;

Θοδωρή καλημέρα.

Συμφωνώ ότι η θερμοκρασία ενός ολόκληρου θερμοδυναμικού συστήματος, όπως είναι ο μεταλλικός αγωγός, είναι μια σταθερή μακροσκοπική ποσότητα, χωρίς διακυμάνσεις.
Όμως τα υποσυστήματα του μεταλλικού αγωγού, δηλαδή το σύστημα των ελεύθερων ηλεκτρονίων και το σύστημα των ιόντων, βρίσκονται σε συνεχή, ακανόνιστη ανταλλαγή ενέργειας. Αυτό σημαίνει ότι η μέση ενέργεια κάθε υποσυστήματος δεν είναι σταθερή αλλά παρουσιάζει διακυμάνσεις.
Και επειδή η θερμοκρασία ορίζεται από τη μέση ενέργεια, οι διακυμάνσεις αυτές μεταφράζονται σε αντίστοιχες διακυμάνσεις της θερμοκρασίας των υποσυστημάτων.

Ανδρέα καλησπέρα. Ας υποθέσουμε ότι έχουμε δύο αέρια στην ίδια θερμοκρασία και διαχωρίζονται με διάφραγμα μέσα σε ένα δοχείο. Αφού τα αέρια έχουν ίδια θερμοκρασία, τα μόριά τους θα έχουν και ίδια μέση κινητική ενέργεια. Αφαιρούμε το διαφραγμα και τα αέρια αναμειγνύονται. Θα υπάρχει διακύμανση στην μέση κινητική ενέργεια των μορίων των αερίων;

Θοδωρή καλησπέρα.

Η περίπτωση της ανάμειξης δύο αερίων την οποία αναφέρεις μοιάζει με την περίπτωση του συστήματος των ελεύθερων ηλεκτρονίων και των ιόντων ενός μεταλλικού αγωγού, όταν τα δύο αέρια είναι διαφορετικά μεταξύ τους.
Μετά την ανάμειξή τους η θερμοκρασία ολόκληρου του θερμοδυναμικού συστήματος είναι μια σταθερή μακροσκοπική ποσότητα, χωρίς διακυμάνσεις.
Όμως τα μόρια του ενός αερίου βρίσκονται σε συνεχή, ακανόνιστη ανταλλαγή ενέργειας με τα μόρια του άλλου. Αυτό σημαίνει ότι η μέση ενέργεια κάθε υποσυστήματος δεν είναι σταθερή αλλά παρουσιάζει διακυμάνσεις.
Και επειδή η θερμοκρασία ορίζεται από τη μέση ενέργεια, οι διακυμάνσεις αυτές μεταφράζονται σε αντίστοιχες διακυμάνσεις της θερμοκρασίας των υποσυστημάτων.

Ευχαριστώ πολύ για το σχόλιο. Μια διευκρίνιση:

Πριν από την κρίση “ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ σωστή” αναφέρονται δύο φράσεις:

1. Όμως τα υποσυστήματα του μεταλλικού αγωγού, δηλαδή το σύστημα των ελεύθερων ηλεκτρονίων και το σύστημα των ιόντων, βρίσκονται σε συνεχή, ακανόνιστη, ανταλλαγή ενέργειας.
2. Αυτό σημαίνει ότι η μέση ενέργεια κάθε υποσυστήματος δεν είναι σταθερή αλλά παρουσιάζει διακυμάνσεις.

Ποια από τις δύο είναι λανθασμένη;

Η άποψη “Συμφωνώ ότι η θερμοκρασία ενός ολόκληρου θερμοδυναμικού συστήματος, όπως είναι ο μεταλλικός αγωγός, είναι μια σταθερή μακροσκοπική ποσότητα, χωρίς διακυμάνσεις.
Όμως τα υποσυστήματα του μεταλλικού αγωγού, δηλαδή το σύστημα των ελεύθερων ηλεκτρονίων και το σύστημα των ιόντων, βρίσκονται σε συνεχή, ακανόνιστη ανταλλαγή ενέργειας. Αυτό σημαίνει ότι η μέση ενέργεια κάθε υποσυστήματος δεν είναι σταθερή αλλά παρουσιάζει διακυμάνσεις.” ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ σωστή.
Αν η μέση ενέργεια ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ σταθερή, ΔΕΝ ΜΠΟΡΟΥΜΕ να ορίσουμε θερμοκρασία.

Για τον κύριο Βολουδάκη. Ανταλλαγή ενέργειας υπάρχει, αλλά Η ΜΕΣΗ ΤΙΜΗ της ενέργειας κάθε συστήματος παραμένει σταθερή. Διαφορετικά, όπως είπα, δεν ορίζεται η θερμοκρασία τους.

Καλησπέρα σε όλους.
Κύριε Βάρβογλη γράφετε:
Η ΜΕΣΗ ΤΙΜΗ της ενέργειας κάθε συστήματος παραμένει σταθερή. Διαφορετικά, όπως είπα, δεν ορίζεται η θερμοκρασία τους.

Με το “παραμένει σταθερή” εννοείτε πως δεν μεταβάλλεται με τον χρόνο;
Εννοείτε ότι είναι η ίδια κάθε στιγμή σε όλη την έκταση του συστήματος;

Ναι κύριε Κυριακόπουλε, αυτός είναι ο ορισμός της θερμοδυναμικής ισορροπίας. Η μέση χρινική τιμή της ενέργειας είναι σταθερή και ίση με τη μέση χωρική.

Φοβάμαι ότι παρεξηγώ κάτι από όσα λέτε.
Για παράδειγμα έχουμε σε ένα μπαλόνι με αέρα (δηλαδή μίγμα αερίων).
Το μπαλόνι επιτρέπει μια αργή αποβολή θερμότητας από τον αέρα εντός του στο περιβάλλον.
Η μέση ενέργεια κάθε συστατικού του αέρα είναι ίδια κάθε στιγμή σε όλη την έκταση του αέρα εντός του μπαλονιού.
Όμως η μέση ενέργεια κάθε συστατικού (και όλου του μίγματος) μειώνεται με τον χρόνο.
Δεν ορίζεται κάθε στιγμή θερμοκρασία του αέρα του μπαλονιού;
Τώρα είναι 20 οC ενώ πριν λίγο ήταν 21 οC.

Αν το μπαλόνι χάνει ενέργεια κύριε Κυριακόπουλε, δεν είναι σε θερμοδυναμική ισορροπία. Σε αυτή την περίπτωση δεν ορίζεται θερμοκρασία. Αν προσπαθήσετε να χρησιμοποιήσετε τύπους που ισχύουν για θερμοδυναμική ισορροπία, θα πάρετε διαφορετικά αποτελέσματα για κάθε τύπο.

Πάλι κάτι δεν καταλαβαίνω.
Ένα σχήμα:
https://i.ibb.co/dJrJ6tbM/44.png

Βλέπουμε μια αντιστρεπτή μεταβολή. Κάθε σημείο της γραμμής που την παριστάνει είναι μια κατάσταση ισορροπίας.
Σε κάθε σημείο δεν ορίζεται θερμοκρασία;
Μένει σταθερή η θερμοκρασία κατά τη μεταβολή;

Φυσικά αντιλαμβάνομαι ότι η αντιστρεπτή μεταβολή είναι κάτι ιδεατό αλλά η Θερμοδυναμική χρησιμοποιεί συνεχείς γραμμές που αντιπροσωπεύουν αντιστρεπτές μεταβολές. Κάθε σημείο της γραμμής είναι κατάσταση ισορροπίας και έχει (κάθε κατάσταση) τη θερμοκρασία της.
Έτσι διαβάζουμε ότι σε μία αντιστρεπτή ισοβαρή είναι σταθερό το πηλίκο V/T σε κάθε σημείο της γραμμής (Χαλιντέυ-Ρέσνικ κ..α).
Φυσικά σε κάθε αντιστρεπτή μεταβολή έχουμε μετάβαση από κατάσταση ισορροπίας σε κατάσταση ισορροπίας και όχι παραμονή σε μια κατάσταση ισορροπίας.
Μιλάμε όμως για θερμοκρασία σε κάθε κατάσταση και τελικά για μεταβολή της θερμοκρασίας.

(Μήπως άλλα λέτε και άλλα κατάλαβα;)

Να πω μερικά και εγώ για το θέμα που έβαλες και μάλιστα με τον τίτλο «Φαινόμενο Joule χωρίς ηλεκτρικό ρεύμα.» Θα προσπαθήσω να περιγράψω τις διαφορές μεταξύ αυτού που κλασσικά ονομάζεται φαινόμενο Joule σε σχέση με τις τυχόν διακυμάνσεις ενέργειας μεταξύ ηλεκτρονίων και ιόντων σε ένα μεταλλικό αγωγό.
i)      Κλασσικά το φαινόμενο Joule (θέρμανση Joule) είναι: Η μη αναστρέψιμη μετατροπή της ηλεκτρικής ενέργειας σε θερμική ενέργεια σε έναν αγωγό που μεταφέρει ρεύμα.
Σε μακροσκοπικό επίπεδο: Αυτό περιγράφει μια καθαρή, χρονικά μέση ροή ενέργειας από την ηλεκτρική πηγή στον αγωγό.
Το σύστημα δεν βρίσκεται σε θερμοδυναμική ισορροπία.
Υπάρχει μια σταθερή ροή ενέργειας, όχι μόνο διακυμάνσεις.
Η θέρμανση Joule προκαλείται από μια παρατεταμένη, προκαλούμενη από το (ηλεκτρικό) πεδίο ανισορροπία στην ανταλλαγή ενέργειας μεταξύ τους, η οποία οδηγεί σε μη αναστρέψιμη θέρμανση.
Προκύπτει από τη δυναμική των ηλεκτρονίων σε κατάσταση μη ισορροπίας και την μη αναστρέψιμη μεταφορά ενέργειας στο πλέγμα.
Πρόκειται για μια διαδικασία διάχυσης (dissipative) και όχι για ένα φαινόμενο διακύμανσης.
Η θέρμανση Joule απαιτεί:
Μια κινητήρια δύναμη (ηλεκτρικό πεδίο)
Μη αναστρεψιμότητα
Παραγωγή εντροπίας.
 
Αυτά ξέρουμε, νομίζω, όλοι για την έννοια ή φαινόμενο Joule.
 
Αυτό διαφέρει ριζικά από τις διακυμάνσεις ενέργειας μεταξύ ηλεκτρονίων και ιόντων σε ένα μεταλλικό αγωγό, όπου:
•   Η ανταλλαγή ενέργειας εμφανίζει συμμετρικότητα αναστροφής χρόνου.
•   Δεν συμβαίνει καθαρή θέρμανση.
•   Διαδικασίες μηδενικής μέσης τιμής.
Σε ισορροπία:
•   Η μέση ενέργεια του συστήματος ηλεκτρονίων και του συστήματος ιόντων είναι ανεξάρτητη από το χρόνο.
•   Αυτό που κυμαίνεται είναι η στιγμιαία απόκλιση γύρω από αυτή τη μέση τιμή.
Εάν η μέση ενέργεια δεν ήταν σταθερή, το σύστημα δεν θα βρισκόταν σε ισορροπία.
 
Άρα συντάσσομαι με τους συναδέλφους που θεωρούν αδόκιμο τον τίτλο, και ότι παιδαγωγικά θολώνει την εικόνα για την θερμότητα Joule.

Καλημέρα Ανδρέα και πάλι.
“σύντομα αποκαθίσταται θερμική ισορροπία μεταξύ των δύο συστημάτων και γι’ αυτό κατά μέσο όρο δεν παράγεται θερμότητα Joule.”
Αν δεν παράγεται θερμότητα Joule, σημαίνει ότι δεν μεταφέρεται θερμότητα από τον αγωγό στο περιβάλλον. Αλλά τότε δεν έχουμε φαινόμενο Joule!
Αλλά τότε τι ακριβώς λέει ο τίτλος; Δεν υπάρχει θερμότητα προς το περιβάλλον χωρίς ηλεκτρικο ρεύμα.
Ας δεχτώ όμως τη θεώρηση που προτείνεις ότι στο εσωτερικό του αγωγού υπάρχουν δύο θερμοδυναμικά συστήματα, όπου το ένα είναι τα ελεύθερα ηλεκτρόνια και το δεύτερο τα ιόντα του κρυσταλλικού πλέγματος, όπως αναφέρεις.
Αυτά βρίσκονται σε θερμοδυναμική ισορροπία και άρα στην ίδια θερμοκρασία! Κάθε ηλεκτρόνιο μπορεί να χάσει κινητική ενέργεια η οποία να δοθεί σε ένα ιόν ή αντίστροφα, αλλά αυτό δεν πρόκειται να οδηγείσει σε διαφορά θερμοκρασίας.
Τι ακριβώς λέμε; Έστω δύο συστήματα, που βρίσκονται σε επαφή με αγώγιμα τοιχώματα και σε θερμική ισορροπία, όπως στο σχήμα.
https://i.ibb.co/CpsnhVBZ/2026-01-12-091947.png
Υπάρχει περίπτωση με μεταφερθεί θερμότητα από το Α στο Β, με αποτέλεσμα η θερμοκρασία του Α να μειωθεί και η θερμοκρασία του Β συστήματος να αυξηθεί;
Όχι, αυτό δεν μπορεί να γίνει!
Το απαγορεύει το 2ο θερμοδυναμικό αξίωμα. Αν μπορoύσε να συμβεί κάτι τέτοιο, θα είχαμε μείωση εντροπίας και βελτίωση της ποιότητας της ενέργειας…

Ας ξεκαθαρίσουμε τα πράγματα κύριε Κυριακόπουλε. (α) Στη φυσική μελετάμε μοντέλα, όχι τη φύση. Εξ ού και οι αβαρείς τροχαλίες, η κίνηση χωρίς τριβή, οι αγωγοί χωρίς αντίσταση και οι αντιστρεπτές μεταβολές. (β) Στις αντιστρεπτές μεταβολές παντρεύουμε δύο έννοιες ασύμβατες: θερμοδυναμική ισορροπία και μεταφορά ενέργειας. (γ) Αν λοιπόν μιλάμε για θερμοδυναμική ισορροπία ενός συστήματος, ΕΞ ΥΠΟΘΕΣΕΩΣ η μέση χωρική τιμή της ενέργειας ανά μονάδα όγκου είναι σταθερή και ίση με τη μέση χρονική στιγμή. Η μέση τιμή δεν έχει διακυμάνσεις.

Άρη καλημέρα.

Λίγες σκέψεις με αφορμή το δικό σου σχόλιό σου καθώς και των άλλων εκλεκτών συνομιλητών:

Στο απλό και εύλογο ερώτημα “Όταν ένας μεταλλικός αγωγός δε διαρρέεται από ρεύμα, γιατί, αν και τα ελεύθερα ηλεκτρόνια συγκρούονται συνεχώς με τα ιόντα, η θερμοκρασία του αγωγού δεν αυξάνεται;” ο μαθητής ζητά μια απάντηση που να στηρίζεται στις γνώσεις του: Δεν ζητά Στατιστική Μηχανική και συμμετρίες αναστροφής χρόνου. Ζητά να βγάλει νόημα από αυτά που ήδη ξέρει:

θερμοκρασίαθερμότητασυγκρούσειςενέργεια.
Γι’ αυτό οι διδάσκοντες προσπαθούν να δώσουν την καλύτερη δυνατή απάντηση στο επίπεδο του μαθητή, όχι στο επίπεδο του πανεπιστημίου.

Και αυτό δεν είναι παραχώρηση: Είναι η μόνη οδός για να φτάσει ο μαθητής κάποτε στην πραγματική αυστηρότητα.

Αν η αυστηρότητα εμποδίζει την κατανόηση, τότε η αυστηρότητα μπορεί να περιμένει, η κατανόηση όχι.

Για τον κύριο Βολαδάκη. Η θερμοκρασία ενός (μονωμένου) σύρματος δεν μεταβάλλεται όταν αυτό δεν διαρρέεται από ρεύμα, επειδή όση ενέργεια κερδίζουν τα ηλεκτρόνια σε κρούσεις ενός είδους άλλη τόση χάνουν σε κρούσεις άλλου είδους. Το ίδιο συμβαίνει και με τα αέρια. Αυτή είναι η θερμοδυναμική ισορροπία, όπως γράφει το βιβλίο φυσικής Β’ Λυκείου (κατεύθυνσης): “Όταν σ’ ένα θερμοδυναμικό σύστημα οι θερμοδυναμικές μεταβλητές που το περιγράφουν διατηρούνται σταθερές με το χρόνο, το σύστημα βρίσκεται σε κατάσταση θερμοδυναμικής ισορροπίας. Σε αντίθετη περίπτωση το σύστημα μεταβάλλεται.”

Για το κύριο Βάρβογλη σχετικά με τον ισχυρισμό: “όση ενέργεια κερδίζουν τα ηλεκτρόνια σε κρούσεις ενός είδους άλλη τόση χάνουν σε κρούσεις άλλου είδους.”
Ερώτημα: Για απειροστό χρονικό διάστημα αυτό το ισοζύγιο δεν μπορεί να παραβιαστεί;

Για τον κύριο Βολαδάκη. Η μέση χρονική τιμή ΔΕΝ ΟΡΙΖΕΤΑΙ για απειροστά χρονικά διαστήματα.

Για τον κύριο Βάρβογλη, διευκρίνιση: Σύμφωνα με το σχολικό βιβλίο της Β Λυκείου ως μέση τιμή της ενέργειας των μορίων ιδανικού αερίου ορίζεται το άθροισμα: 1/2 m v_1^2+1/2 m v_2^2 +…1/2 m v_N^2, όπου Ν το πλήθος των μορίων. Αν θεωρήσουμε ότι τα ελεύθερα ηλεκτρόνια αποτελούν ιδανικό αέριο τότε, επειδή η ταχύτητές τους εξαρτώνται από το χρονική στιγμή, η μέση της ενέργειας των ηλεκτρονίων επίσης εξαρτάται από τη χρονική στιγμή. Συνεπώς κάποια στιγμή είναι δυνατό η μέση τιμή της ενέργειας των ηλεκτρονίων να είναι μικρότερη από τη μέση τιμή της ενέργειας των ιόντων.
(Στη πραγματικότητα το βιβλίο υπολογίζει τη μέση τιμή της ποσότητας 1/2 m v^2 για το άξονα x και κατόπιν περιλαμβάνει και τις συνεισφορές από τους άξονες y και z. Αλλά νομίζω ότι αυτό ότι δεν αλλάζει το επιχείρημα για τη εξάρτηση από το χρόνο.)

Για τον κύριο Βαλαδάκη. Γυρίζουμε σε κύκλους. Αν μιλάμε για θερμοδυναμική ισορροπία, τότε η μέση χρονική τιμή της ενέργειας ανά μονάδα όγκου είναι ΕΞ ΟΡΙΣΜΟΥ σταθερή.

Κύριε Βάρβογλη επειδή φαίνεται ότι χρησιμοποιούσαμε διαφορετικούς, μη ισοδύναμους ορισμούς για την έννοια μέση ενέργεια ιδανικού αερίου, κινούμασταν σε ομόκεντρους κύκλους, άρα μη τεμνόμενους. Ωστόσο θεωρώ ότι η εν λόγω συζήτηση ήταν γόνιμη.

Να συμπληρώσω ότι η θερμοδυναμική ΔΕΝ ΜΠΟΡΕΙ να προκύψει από τη μηχανική. Απαιτούνται ΕΠΙΠΛΕΟΝ αξιώματα, μεταξύ των οποίων και αυτό της θερμοδυναμικής ισοροπίας.

Να συμπληρώσω επίσης ότι η μέση χρονική τιμή της ενέργειας ενός μορίου είναι 1/2 kT, προφανώς ανεξάρτητη του χρόνου.

Το ζήτημα ωστόσο που κάθε φορά αντιμετωπίζουν οι διδάσκοντες είναι το πλαίσιο στο οποίο θα δοθεί η απάντηση σε κάποιο ερώτημα. Σχετικά με αυτό, εδώ κατέθεσα τη άποψή μου. Η παρούσα ανάρτηση είναι παράδειγμα αυτής της διδακτικής προσέγγισης.

Εγώ πάλι κύριε Βαλαδάκη θα έλεγα ότι αν οι μαθητές καταλάβουν κάτι λάθος, καλύτερα να μην το καταλάβουν. Κατά τη γνώμη μου η διδακτική προσέγγιση στο θέμα που συζητάμε είναι απλή: η διατήρηση της ενέργειας. Αν δεν προσφέρεται εξωτερικά ενέργεια σε ένα σύστημα, η ενέργειά του παραμένει σταθερή. Το ΓΙΑΤΙ συμβαίνει αυτό απαντέται από τη θερμοδυναμική.

Κύριε Βάρβογλη, στο προηγούμενο σχόλιό σας αναφέρετε ότι:
«αν οι μαθητές καταλάβουν κάτι λάθος, καλύτερα να μην το καταλάβουν».
Σε μια προσπάθεια να αποσαφηνίσω τη δική μου οπτική, θα ήθελα να σημειώσω τα εξής.
Γνωρίζετε βεβαίως ότι το «αέριο» των ηλεκτρονίων σε έναν μεταλλικό αγωγό δεν είναι ιδανικό αέριο, αλλά ένα κβαντομηχανικό αέριο Fermi. Παρ’ όλα αυτά, σε σχολικό επίπεδο η μελέτη της ηλεκτρικής αγωγιμότητας στηρίζεται στο μοντέλο Drude (1900), το οποίο αντιμετωπίζει τα ηλεκτρόνια ως κλασικό ιδανικό αέριο.
Τι ζητάμε λοιπόν από τους μαθητές; Όχι να εντοπίσουν τα ελαττώματα του Drude ούτε να διορθώσουν το μοντέλο με κβαντομηχανικές έννοιες που δεν γνωρίζουν. Ζητάμε να δεχτούν το μοντέλο ως υπόθεση εργασίας και να εξάγουν συνεπή συμπεράσματα μέσα στο πλαίσιο του μοντέλου, ανεξάρτητα από το αν το μοντέλο είναι τελικά ακριβές.
Αυτό είναι ένα ζήτημα που, όταν μας δίνεται η ευκαιρία, αξίζει να το τονίζουμε στους μαθητές.
Εξάλλου, όπως επίσης γνωρίζετε, οι Φυσικοί υιοθετούν τα πιο παράλογα μοντέλα και τα “τεντώνουν” μέχρι τα άκρα, με επίγνωση ότι το μοντέλο μπορεί να είναι λανθασμένο.
Κάτι αντίστοιχο δεν κάνουμε και στην καθημερινή ζωή; Υιοθετούμε μια υπόθεση, εξετάζουμε τις συνέπειές της και βλέπουμε αν οδηγεί σε λογικά συμπεράσματα.
Το μάθημα της Φυσικής προσφέρεται ακριβώς για να καλλιεργήσουν οι μαθητές αυτή τη νοητική δεξιότητα: να σκέφτονται με μοντέλα, να ελέγχουν συνέπειες, να αναγνωρίζουν όρια ισχύος.
Ο μόνος πραγματικός κίνδυνος δεν είναι να χρησιμοποιήσουμε ένα απλουστευμένο μοντέλο, αλλά να ξεχάσουμε ότι είναι μοντέλο και να το παρουσιάσουμε ως απόλυτη πραγματικότητα.

Κύριε Βάρβογλη είναι γνωστό ότι οι αντιστρεπτές μεταβολές είναι εξιδανικεύσεις.
Όπως είπατε μοντέλα. Προσεγγίζουν πραγματικές μεταβολές που γίνονται αργά.
Οι αντιστρεπτές μεταβολές παριστάνονται από συνεχείς γραμμές.
Αυτά και στα διαγράμματα P-T, V-T, T-S.
Κάθε σημείο της γραμμής είναι μια κατάσταση ισορροπίας και έχει τη θερμοκρασία της. Η θερμοκρασία χαρακτηρίζει κάθε κατάσταση αλλά δεν μένει σταθερή διότι διαφορετικά δεν θα υπήρχε π.χ. ισόχωρη μεταβολή ούτε ισοβαρής μεταβολή.
Σε έναν κύκλο Καρνό βλέπουμε μεταβολές της θερμοκρασίας του αερίου σε κάποια τμήματα.
https://i.ibb.co/Xfx073Pc/image.png
Όταν ένα σώμα (στερεό, υγρό ή αέριο) θερμαίνεται ή ψύχεται αργά κάθε στιγμή μπορούμε να θεωρήσουμε ότι βρίσκεται σε κατάσταση ισορροπίας (όχι στην ίδια) και να μιλάμε για τη θερμοκρασία του κάθε στιγμή.
Έτσι υπάρχουν διαγράμματα μεταβολής της θερμοκρασίας συναρτήσει του χρόνου.
Από τον Ηλία Σιτσανλή:
https://i.ibb.co/RGdFTHJ0/77.png

Προφανώς στο παραπάνω η θερμοκρασία δεν είναι σταθερή αλλά κάθε στιγμή μετράται μια θερμοκρασία.

Πάλι έχω την αίσθηση ότι άλλο εννοείτε και άλλο έχω καταλάβει. Έτσι θα ρωτήσω:
-Υπάρχουν φυσικά φαινόμενα στα οποία η θερμοκρασία μεταβάλλεται με τον χρόνο;

Και βέβαια υπάρχουν φυσικά φαινόμενα στα οποία η θερμοκρασία μεταβάλλεται με τον χρόνο. Π.χ. η συμπίεση ενός αερίου. Μετράμε τη θερμοκρασία του, το συμπιέζουμε, ΤΟ ΑΦΗΝΟΥΜΕ ΝΑ ΦΤΑΣΕΙ ΣΕ ΘΕΡΜΟΔΥΝΑΜΙΚΗ ΙΣΟΡΡΟΠΙΑ και ξαναμετράμε τη θερμοκρασία του. ΑΛΛΑ ΑΥΤΗ Η ΜΕΤΑΒΟΛΗ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΑΝΤΙΣΤΡΕΠΤΗ! Μια αντιστρεπτή μεταβολή απαιτεί ΑΠΕΙΡΟ ΧΡΟΝΟ για πεπερασμένες μεταβολές! Αυτό όμως δεν έχει άμεση σχέση με ό,τι συζητάμε. Εμείς προσπαθούμε να καταλάβουμε γιατί αν αφήσουμε ένα μονωμένο σύρμα χωρίς ρεύμα αυτό δεν θερμαίνεται από μόνο του. Η απάντηση είναι το πρώτο θερμοδυναμικό αξίωμα.

Γράφετε:
ΤΟ ΑΦΗΝΟΥΜΕ ΝΑ ΦΤΑΣΕΙ ΣΕ ΘΕΡΜΟΔΥΝΑΜΙΚΗ ΙΣΟΡΡΟΠΙΑ και ξαναμετράμε τη θερμοκρασία του. ΑΛΛΑ ΑΥΤΗ Η ΜΕΤΑΒΟΛΗ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΑΝΤΙΣΤΡΕΠΤΗ! 

Το είπαμε για τον άπειρο χρόνο και οι δύο.
Έγραψα ότι καμία μεταβολή δεν είναι αντιστρεπτή και ότι τις προσεγγίζουμε.
Το έγραψα τρεις φορές σε δύο διαφορετικά σχόλια.
Το λένε και όλα τα βιβλία Θερμοδυναμικής ότι οι αντιστρεπτές μεταβολές προσεγγίζουν πραγματικές που γίνονται πάρα πολύ αργά.

Τώρα για το θέμα του φαινομένου Τζάουλ χωρίς ρεύμα:
Δεν συμφωνώ με τον Ανδρέα. Φαινόμενο Τζάουλ είναι η θέρμανση ενός αγωγού που διαρρέεται από ρεύμα, δηλαδή έχουμε οργανωμένη κίνηση φορτίων.

Ασχολήθηκα μόνο με δικό σας σχόλιο, το:
Η ΜΕΣΗ ΤΙΜΗ της ενέργειας κάθε συστήματος παραμένει σταθερή. Διαφορετικά, όπως είπα, δεν ορίζεται η θερμοκρασία τους.
Το σχόλιο αυτό διαφέρει από το:
Και βέβαια υπάρχουν φυσικά φαινόμενα στα οποία η θερμοκρασία μεταβάλλεται με τον χρόνο. Π.χ. η συμπίεση ενός αερίου. Μετράμε τη θερμοκρασία του, το συμπιέζουμε, ΤΟ ΑΦΗΝΟΥΜΕ ΝΑ ΦΤΑΣΕΙ ΣΕ ΘΕΡΜΟΔΥΝΑΜΙΚΗ ΙΣΟΡΡΟΠΙΑ και ξαναμετράμε τη θερμοκρασία του.

Το πρώτο σχόλιο απαιτεί σταθερότητα στη θερμοκρασία ενώ το δεύτερο επιτρέπει μεταβολές της, έστω σε μεγάλα διαστήματα.

Μα κύριε Κυριακόπουλε, είναι φανερό ότι μιλούσα για την περίπτωση που δεν υπάρχει εξωτερική πηγή ενέργειας, όπως στο θέμα που συζητάμε.

Ναι η μέση ενέργεια και η θερμοκρασία μένουν σταθερές γιατί δεν υπάρχει πηγή θέρμανσης. Ηλεκτρικό ρεύμα, γκαζάκι, ακτινοβολία κ.λ.π.
Όχι διότι δεν θα οριζόταν διαφορετικά η θερμοκρασία!
Όταν υπάρχει πηγή θέρμανσης τότε (με πολύ αργή δράση) και η μέση ενέργεια αυξάνεται και η θερμοκρασία αυξάνεται (άρα ορίζεται).

Αυτή τη στιγμή άναψα το καλοριφέρ και τα δωμάτια του σπιτιού μου θερμαίνονται.
Γνωρίζω ότι δεν έχω ακριβώς καταστάσεις ισορροπίας αλλά καλές προσεγγίσεις αυτών διότι δεν ζεσταίνω το σπίτι με φλόγιστρο.
Όμως μιλώ για στιγμιαία τιμή θερμοκρασίας και για θερμοκρασία.
Το ανθρώπινο μυαλό κάνει πολλές προσεγγίσεις, ευθεία, σημείο, μηδενική τριβή, απαραμόρφωτο στερεό κ.λ.π.

Για το θέμα της συζήτησης συντάσσομαι με σχόλιο του Διονύση που εμπλέκει την εντροπία.
Αν σε κάποιο χρονικό διάστημα (οσοδήποτε μικρό) αυξηθεί η θερμοκρασία του μεταλλικού πλέγματος τότε μειώνεται η Εντροπία ενός απομονωμένου συστήματος.

Η υπόθεση θα ήτα ίδια με το παρακάτω:
Έχουμε αέρα κλεισμένο σε μπουκάλα θερμομονωμένη και τα μόρια οξυγόνου μέσω συγκρούσεων προκαλούν αύξηση της θερμοκρασίας των μορίων του αζώτου.
Θα ήταν σαν μια ταινία να παίζει ανάποδα. Η ταινία δείχνει θερμό οξυγόνο να αναμιγνύεται με κρύο άζωτο και οι θερμοκρασίες σε λίγο να εξισώνονται. (Αύξηση εντροπίας).
Αν παίξεις την ταινία ανάποδα θα δεις στην αρχή ίδιες θερμοκρασίες και μετά να αυξάνεται αυτή του αζώτου. (Μείωση εντροπίας).

Στην περίπτωση της θρμοκρασίας χρειάζεται προσοχή. Αν δεν υπάρχει θερμοδυναμική ισορροπία, τότε διαφορετικές μέθοδοι μέτρησης της θερμοκρασίας δίνουν διαφορετικά αποτελέσαμτα! Κι αυτό επειδή το σύμβολο “Τ” υπάρχει σε διάφορους τύπους που χρησιμοποιούμε για τη μέτρηση της θερμοκρασίας. Π.χ. Δλ ~ ΔΤ (διαστολή), Ε = σΤ^4, λ_max = 0,289/T κλπ. Γι’ αυτό και η θερμοκρασία του Ήλιου εμφανίζεται με διαφορετικές τιμές.

Σωστά χρειάζεται προσοχή διότι αν δεν έχουμε θερμοδυναμική ισορροπία μετράμε κάτι που δεν είναι θερμοκρασία.
Σε μία υψικάμινο δεν έχουμε κατάσταση θερμοδυναμικής ισορροπίας.
Το ίδιο εδώ:
https://i.ibb.co/jvFWM869/Screenshot-1.png

Αντρέα στο βιβλίο της Β Λυκείου στο κεφάλαιο της θερμοδυναμικής περιγράφεται η διαφορά αντιστρεπτών και μη αντιστρεπτών μεταβολών, § 4-4.

Και μόνο λοιπόν η αντιστρεπτότητα στην περίπτωση που αντιστοιχεί στις  διακυμάνσεις ενέργειας μεταξύ ηλεκτρονίων και ιόντων σε ένα μεταλλικό αγωγό (την οποία θεωρώ δέχεσαι) και η μη αντιστρεπτότητα στο κλασσικό φαινόμενο Joule είναι ουσιωδέστατη διαφορά που η παραπάνω γνώση επιτρέπει στο μαθητή να κατανοήσει.
Άρα  η αυστηρότητα –σε επίπεδο μαθητή- ΔΕΝ  εμποδίζει την κατανόηση, και επομένως ΔΕΝ χρειάζεται  να περιμένει.

Άρη καλησπέρα.

Στο πλαίσιο στο οποίο αναφέρεσαι πώς θα διατυπωνόταν μια πλήρης απάντηση, κατανοητή από τους μαθητές, στο ερώτημα: “Τα ελεύθερα ηλεκτρόνια ενός μεταλλικού αγωγού συγκρούονται συνεχώς με τα ιόντα του, ακόμη και όταν δεν υπάρχει ηλεκτρικό ρεύμα. Γιατί η θερμοκρασία του αγωγού δεν αυξάνεται;”

Εγώ Ανδρέα θα απαντούσα “γιατί τα ηλεκτρόνια και τα ιόντα είναι σε θερμική ισορροπία”

Πράγματι Θοδωρή αυτή είναι η πρώτη σκέψη. Ωστόσο η επόμενη ερώτηση θα ήταν: Για να υπάρχει θερμική ισορροπία θα πρέπει να μη μεταφέρεται ενέργεια από τα ηλεκτρόνια στα ιόντα. Αλλά γιατί δεν μεταφέρεται ενέργεια από τα ηλεκτρόνια στα ιόντα;
Στο πλαίσιο της Λυκειακής Φυσικής απάντηση σε αυτό το ερώτημα είναι ο μηχανισμός που περιγράφω: Συμβαίνουν όντως στιγμιαίες διακυμάνσεις της μέσης ενέργειας – άρα και της θερμοκρασίας- και η θερμική ισορροπία αποκαθίσταται με μεταφορά θερμότητας λόγω διαφοράς θερμοκρασίας.

Και κάτι ανάλογο.
Σε ένα δοχείο υπάρχει μίγμα Οξυγόνου και Αζώτου σε θερμοδυναμική ισορροπία, οπότε σε όλη την έκταση του αερίου μίγματος επικρατεί η ίδια θερμοκρασία.
Υποστηρίζει κάποιος ότι τα μόρια του Αζώτου συγκρούονται με τα μόρια του Οξυγόνου με αποτέλεσμα να τους μεταφέρουν κινητική ενέργεια και αυτό διαταράσσει την ισορροπία; Μόνο αυτό γίνεται (όπως ο μαθητής βλέπει να μεταφέρεται ενέργεια από τα ηλεκτρόνια στα ιόντα);
Υποστηρίζει κάποιος ότι λόγω αυτών των τυχαίων συγκρούσεων κάποια στιγμή το Οξυγόνο αποκτά μεγαλύτερη θερμοκρασία και το Άζωτο μικρότερη και έτσι λόγω διαφοράς θερμοκρασίας, έχουμε στη συνέχεια μεταφορά θερμότητας από το Οξυγόνο προς τα Άζωτο;
Ανδρέα η όλη συλλογιστική σου σε αυτό το μονοπάτι σκέψης οδηγεί…

Μια απάντηση στο μαθητή που ρωτά:
“Για να υπάρχει θερμική ισορροπία θα πρέπει να μη μεταφέρεται ενέργεια από τα ηλεκτρόνια στα ιόντα. Αλλά γιατί δεν μεταφέρεται ενέργεια από τα ηλεκτρόνια στα ιόντα;”
Ποιος είπε ότι δεν μεταφέρεται ενέργεια από τα ηλεκτρόνια στα ιόντα; Μεταφέρεται ενέργεια από τα ηλεκτρόνια στα ιοντα, αλλά μεταφέρεται και από τα ιόντα στα ηλεκτρόνια, με τον ίδιο τρόπο! Ούτε τα ιόντα είναι ακίνητα για να κερδίζουν κινητική ενέργεια μέσω κρούσης. Και αυτά κινούνται και σε κάποιες κρούσεις χάνουν κινητική ενέργεια. Έτσι έχουμε μια κατάσταση θεμοδυναμικής ισορροπίας, με αποτέλεσμα να επικρατεί μια σταθερή θερμοκρασία στο εσωτερικό του αγωγού.
ΥΓ
Τα ελεύθερα ηλεκτρόνια μεταφέρουν κινητική ενέργεια στα ιόντα και τα ιόντα μεταφέρουν κινητική ενέργεια στα ηλεκτρόνια μέσω κρούσεων. Στη συζήτηση δεν μπαίνει καθόλου η θερμότητα!

Για να οπτικοποιήσω ότι είπε ο Διονύσης έφτιαξα ένα σύρμα με ένα πυρήνα και δύο ελεύθερα ηλεκτρόνια.
Θα δούμε ότι το αριστερό προσφέρει ενέργεια στον πυρήνα ο οποίος στη συνέχεια προσφέρει ενέργεια στο δεξί ηλεκτρόνιο.

Αντρέα καλησπέρα.
Μια υποθετική απάντηση στον μαθητή.

Ξέρουμε από τη Α Λυκείου ότι τα πάντα βρίσκονται σε κίνηση από τα σμήνη γαλαξιών μέχρι τα quark.
Για τα ατομικά και υποατομικά σωματίδια υπάρχει η θερμική κίνηση, από καταβολής… σύμπαντος.
 Η μέση ενέργεια του συστήματος ηλεκτρονίων και του συστήματος ιόντων π.χ. σε ένα μέταλλο  είναι ανεξάρτητη από το χρόνο. Γι’ αυτό δεν έχουμε παρατηρήσει ποτέ μια κατσαρόλα πάνω στο σβηστώ μάτι της κουζίνας να θερμαίνεται από μόνη της κατ’ ελάχιστο.
Αυτό που κυμαίνεται είναι η στιγμιαία απόκλιση γύρω από αυτή τη μέση τιμή. Κάποια συστατικά του μετάλλου αυξάνουν την κινητική τους ενέργεια ενώ ταυτόχρονα σε κάποια άλλα μειώνεται κατά το ίδιο ποσοστό. Οι μεταβολές αυτές είναι αντιστρεπτές.
Εάν η μέση ενέργεια δεν ήταν σταθερή, το σύστημα δεν θα βρισκόταν σε ισορροπία. Και εδώ «βγάζει κεφαλάκι» και το αεικίνητο.

Από την άλλη στο φαινόμενο Joule ένα συρματάκι με το οποίο θα ενώσω τους πόλους μιας μπαταρίας θα ζεσταθεί. Αν όμως ενώσω με ένα ήδη ζεστό συρματάκι τους πόλους μιας άδειας μπαταρίας δεν θα την φορτίσει.

Διονύση

στην αναλυτική Απάντησή μου που υπάρχει εδώ Φαινόμενο Joule χωρίς ρεύμα – Πρότυπα Θέματα Φυσικής, την οποία βεβαίως έχεις δει, αναφέρονται τα εξής:

“Ακόμη και στην περίπτωση που αγωγός δεν είναι συνδεμένος με κάποια πηγή, λόγω των συγκρούσεων, ενέργεια ανταλλάσσεται μεταξύ του συστήματος των ηλεκτρονίων και του συστήματος των ιόντων. Σε αυτή την ανταλλαγή, η θερμοκρασία των συστήματος των ιόντων υπάρχει περίπτωση να αυξηθεί και η θερμοκρασία του συστήματος των ηλεκτρονίων να ελαττωθεί. Αλλά τότε θερμότητα μεταφέρεται από το σύστημα υψηλότερης θερμοκρασίας στο σύστημα χαμηλότερης θερμοκρασίας και η θερμική ισορροπία αποκαθίσταται.”

Αυτό είναι το νόημα της φράσης “Για να υπάρχει θερμική ισορροπία θα πρέπει να μη μεταφέρεται ενέργεια από τα ηλεκτρόνια στα ιόντα. Αλλά γιατί δεν μεταφέρεται ενέργεια από τα ηλεκτρόνια στα ιόντα;“, Στην πραγματικότητα αναφέρεται σε συντομία η ανταλλαγή ενέργειας μεταξύ ηλεκτρονίων και ιόντων, η οποία στιγμιαία μπορεί να οδηγήσει σε καθαρή μεταφορά ενέργειας από τα ηλεκτρόνια στα ιόντα ή αντίστροφα.

Χρησιμοποίησα απλώς αυτή την ατελή έκφραση για οικονομία του λόγου, διότι ήδη έχω αναφερθεί αρκετές φορές στον αναλυτικό μηχανισμό.

Σε ευχαριστώ για την επισήμανση.

Άρη γράφεις
“Αυτό που κυμαίνεται είναι η στιγμιαία απόκλιση γύρω από αυτή τη μέση τιμή. Κάποια συστατικά του μετάλλου αυξάνουν την κινητική τους ενέργεια ενώ ταυτόχρονα σε κάποια άλλα μειώνεται κατά το ίδιο ποσοστό. Οι μεταβολές αυτές είναι αντιστρεπτές.” Αυτό σημαίνει ότι μεταξύ των συστατικών εμφανίζονται στιγμιαίες διαφορές στη θερμοκρασία που αποκαθίστανται με μεταφορά θερμότητας.

Ανδρέα είναι τεράστια τα πλήθη των ηλεκτρονίων και των πυρήνων ώστε να υπάρξει χρονικό διάστημα στο οποίο θα εμφανισθούν διαφορές στις μέσες ενέργειες.
Δεν είναι 10 και 10 ούτε 100 – 100. Είναι πλήθη της τάξης του αριθμού Αβογκάντρο.

Γιάννη στη προσομοίωσή σου φαίνεται πράγματι ότι υπάρχουν διακυμάνσεις στις μηχανικές ενέργειες των τριών αλληλεπιδρώντων σωμάτων. Ενέργεια μεταφέρεται από το ένα σώμα στο άλλο στο άλλο λόγω των συγκρούσεων μεταξύ τους. Αυτά αναφέρονται στην Απάντησή μου.
Επιπλέον όταν το πλήθος των σωμάτων είναι της τάξης του αριθμού του Αβογκάντρο, όπως συμβαίνει στα θερμοδυναμικά συστήματα (το σύρμα είναι τέτοιο σύστημα), αυτή η μεταφορά ενέργειας περιγράφεται μακροσκοπικά ως μεταφορά θερμότητας. Αυτό επίσης αναφέρεται στην Απάντησή μου.

Γιάννη δεν κατάλαβα το σχόλιό σου: “είναι τεράστια τα πλήθη των ηλεκτρονίων και των πυρήνων ώστε να υπάρξει χρονικό διάστημα στο οποίο θα εμφανισθούν διαφορές στις μέσες ενέργειες.
Δεν είναι 10 και 10 ούτε 100 – 100. Είναι πλήθη της τάξης του αριθμού Αβογκάντρο.” Δώσε περισσότερες εξηγήσεις.

Ναι αλλά στην προσομοίωσή μου τα ηλεκτρόνια είναι δύο και ο πυρήνας ένας.
Θα βλέπαμε διακυμάνσεις αν ήταν 200 και 100;
Ίσως κάποιες.
Αν ήταν 2.10^20 και 10^20 θα βλέπαμε;
Η προσομοίωση αν έδειξε κάτι έδειξε ότι το πλέγμα παίρνει ενέργεια και προσφέρει ενέργεια. Λόγω μεγάλου πλήθους οι ανταλλαγές γίνονται ταυτόχρονα με συνέπεια μια δυναμική σταθερότητα.

Όταν σε ένα δοχείο έχουμε δύο μόρια αζώτου και δύο μόρια οξυγόνου θα υπάρξουν χρονικά διαστήματα στα οποία τα οξυγόνα θα έχουν μεγαλύτερη ενέργεια.
Αν όμως τα μόρια έχουν πλήθη της τάξης του αριθμού Αβογκάντρο η Στατιστική επιβάλλει τόσες πολλές κρούσεις (μεταβιβάσεις ενέργειας δηλαδή) ώστε δεν θα βρούμε τέτοιο χρονικό διάστημα ανισορροπίας.

Όταν τα μόρια είναι δύο και δύο κάποια στιγμή 4 θα είναι οι διευθύνσεις των ταχυτήτων τους.
Αν όμως τα μόρια έχουν πλήθη της τάξης του αριθμού Αβογκάντρο η Στατιστική επιβάλλει κάθε στιγμή όσα μόρια κινούνται προς μία κατεύθυνση, τόσα μόρια να κινούνται και προς κάθε άλλη κατεύθυνση.

Σε σχόλιο του ο κύριος Βάρβογλης γράφει «…η μέση χρονική τιμή της ενέργειας ενός μορίου είναι 1/2 kT…» Θα πρέπει να επισημανθεί ότι το 1/2 kT σύμφωνα με το θεώρημα ισοκατανομής της ενέργειας είναι η χρονική μέση τιμή της ενέργειας καθ’ ενός από τους θερμοδυναμικούς βαθμούς ελευθερίας του μορίου. Οπότε η χρονική μέση τιμή της ενέργειας ενός μορίου είναι τουλάχιστον 3/2 kT
Βέβαια ως χρονική μέση τιμή νοείται ο μέσος όρος των τιμών της ενέργειας στις διάφορες χρονικές στιγμές ενός χρονικού διαστήματος που θεωρούμε ότι τείνει στο άπειρο (είναι ένα ολοκλήρωμα)
 

Γιάννη στο πλαίσιο που αναφέρεις πώς θα διατυπωνόταν μια πλήρης απάντηση, κατανοητή από τους μαθητές, στο ερώτημα: “Τα ελεύθερα ηλεκτρόνια ενός μεταλλικού αγωγού συγκρούονται συνεχώς με τα ιόντα του, ακόμη και όταν δεν υπάρχει ηλεκτρικό ρεύμα. Γιατί η θερμοκρασία του αγωγού δεν αυξάνεται;”

Γιάννη γράφεις: “Αν όμως τα μόρια έχουν πλήθη της τάξης του αριθμού Αβογκάντρο η Στατιστική επιβάλλει κάθε στιγμή όσα μόρια κινούνται προς μία κατεύθυνση, τόσα μόρια να κινούνται και προς κάθε άλλη κατεύθυνση.” Αυτή η κατάσταση που περιγράφεις είναι η πιθανότερη. Ωστόσο υπάρχουν και μικρότερης πιθανότητας ασύμμετρες καταστάσεις. Αυτές είναι οι διακυμάνσεις στις οποίες αναφέρομαι στην Απάντησή μου.

Θα απαντούσα ότι η θερμοκρασία του αγωγού δεν αυξάνεται διότι όση ενέργεια προσλαμβάνει το πλέγμα από τα ηλεκτρόνια, τόση ενέργεια προσφέρει στα ηλεκτρόνια.
Θα απέφευγα κάθε αναφορά σε θερμότητες. Θα προτιμούσα να μιλήσω για ηλεκτρικές αλληλεπιδράσεις και κρούσεις.

Υπάρχει ένα άλλο φαινόμενο που ίσως σκέφτηκες:
Γιατί η θερμοκρασία ενός σύρματος που διαρρέεται από ρεύμα μένει σταθερή από ένα σημείο και μετά;
Εδώ όντως στέκει η εξήγηση πως αποβάλλεται τόση θερμότητα όση παράγεται από το ρεύμα. Εδώ όντως έχουμε και φαινόμενο Τζάουλ και δυναμική ισορροπία.
Όταν δεν υπάρχει ηλεκτρικό ρεύμα έχουμε άλλο φαινόμενο.

Γεια σου Αντρέα.
Από όλη την απάντηση που σου έδωσα επέλεξες:
«Αυτό σημαίνει ότι μεταξύ των συστατικών εμφανίζονται στιγμιαίες διαφορές στη θερμοκρασία που αποκαθίστανται με μεταφορά θερμότητας.»
Από ότι ξέρουμε σε αυτό το επίπεδο έχουμε μόνο κρούσεις και αλλαγές κινητικών και δυναμικών  ενεργειών. Ποια ακριβώς η θερμοκρασία και ποια η θερμότητα που μεταφέρεται όπως αναφέρεις.
Επίσης ξέρουμε ότι κάθε φορά που κάποιο είδος μηχανικής ενέργειας γίνεται «θερμότητα» δεν μπορεί  να αποκατασταθεί πλήρως. Μην καταργήσουμε και τα θερμοδυναμικά αξιώματα.

Άρη καλημέρα.

Συμφωνώ με την άποψη που εκφράζεις εδώ. Από αυτή επέλεξα να σχολιάσω μόνο το απόσπασμα “Αυτό που κυμαίνεται είναι η στιγμιαία απόκλιση γύρω από αυτή τη μέση τιμή. Κάποια συστατικά του μετάλλου αυξάνουν την κινητική τους ενέργεια ενώ ταυτόχρονα σε κάποια άλλα μειώνεται κατά το ίδιο ποσοστό. Οι μεταβολές αυτές είναι αντιστρεπτές.”, διότι αυτό είναι το σημείο ένστασης από άλλους συνομιλητές. Επιπλέον για να αποσαφηνίσω την άποψή μου ανάφερα το μηχανισμό με τον οποίο θεωρώ ότι αποκαθίσταται η θερμική ισορροπία.

Σε επόμενο σχόλιό σου που υπάρχει εδώ αναφέρεις: “Επίσης ξέρουμε ότι κάθε φορά που κάποιο είδος μηχανικής ενέργειας γίνεται «θερμότητα» δεν μπορεί να αποκατασταθεί πλήρως. Μην καταργήσουμε και τα θερμοδυναμικά αξιώματα.” Νομίζω ότι πρέπει να διευκρινίσεις τι εννοείς σε σχέση με αυτό που συζητάμε.

Η ανάρτηση στη μνήμη του Βαγγέλη.

Ο ίδιος αναγνώριζε ως δάσκαλο τον Καίσαρα Αλεξόπουλο.

Και τον «Καίσαρα» επικαλείτο στις μαχητικές παρεμβάσεις του στο ylikonet,

πότε για να κριτικάρει,
πότε για να συναινέσει,
πάντοτε για να «νοστιμίσει» τη συζήτηση.

Καλησπέρα Γιώργο.
Εξαιρετική σύγκριση.
Φαντάζομαι πόσο χρόνο και δουλειά αφιέρωσες για να συγκεντρώσεις όλα τα στοιχεία.

Τροφή για πολλή σκέψη τα όσα μας παρέθεσες Γιώργο. Μου έκανε εντύπωση η διαφορά προσεγγίσεων μεταξύ πειραματικών και θεωρητικών Ρώσων φυσικών, αλλά και η περίπτωση των χημικών, οι οποίοι φαίνονται πολιτικά πιο ευαίσθητοι λόγω των διεπιστημονικών προσεγγίσεων τους έναντι των φυσικών.
Μια περίπτωση συνεπούς φιλειρηνικής στάσης από την ψυχροπολεμική εποχή, αυτή του Andrei Sakharov. Και ένα ενδιαφέρον πρόσφατο άρθρο από την El Pais για το πώς βλέπουν έξι βραβευθέντες με Νόμπελ επιστήμονες την πολιτική Τραμπ για την επιστήμη, την έρευνα και την υγεία.

Καλησπέρα Χρήστο,

πράγματι η αυτή η ανάρτηση απαίτησε διασταυρώσεις, δηλαδή δουλειά μυρμηγκιού

Γειά σου Αποστόλη,

Απ’ το άρθρο της El Pais που ανέδειξες, περνάω εδώ την σύνοψη

Βετεράνοι επιστήμονες προειδοποιούν για την αποδόμηση της επιστημονικής δύναμης της Αμερικής και τον κίνδυνο για τη δημοκρατία: «Μπορεί να χρειαστούν δεκαετίες για να ανακάμψει»
 
Και κάτι ακόμα που διέτρεξε την ανάρτηση

Η συντριπτική πλειοψηφία είναι καταξιωμένοι ερευνητές -μερικοί μάλιστα συνταξιούχοι- που δεν θα έπρεπε να φοβούνται αντίποινα. Ωστόσο, μόνο μια χούφτα από αυτούς συμφώνησαν να απαντήσουν.

Καλημέρα Γιώργο, καλημέρα Χρήστο και Αποστόλη.
Θα συμφωνήσω με το Χρήστο για το χρόνο δουλειάς, να υποθέσω ότι γι΄αυτό το λόγο κάναμε μαύρα μάτια, από την προηγούμενή ανάρτησή σου;
Όσον αφορά τα στοιχεία που παραθέτεις, να σταθώ σε δύο σημεία.
Τελικά πόση αξία έχει το Νόμπελ Ειρήνης, όταν μόνο το 30% εναντιώθηκε ταυτόχρονα και στους δύο πολέμους (και τα επιμερους ποσοστά, είναι επίσης χαμηλά, όταν μιλάμε για βραβείο για την ειρήνη…). Έχει άδικο ο Τραμπ να το διεκδικεί ή και να δηλώνει ότι την επόμενη βδομάδα που θα τον επισκεφτεί η Ματσάδο, θα του δώσει το βραβείο που (κακώς) έχει πάρει, αφού αυτός το δικαιούτο!!! Αφού είναι ο παγκόσμιος Βασιλιάς, το βραβείο Νόμπελ ειρήνης του ανήκει, το λέει εξάλλου και το διεθνές δίκαιο…
Το δεύτερο είναι, το τι συμβαίνει με τους νομπελίστες εβραϊκής καταγωγής. Ο αριθμός τους συνεχίζει να είναι πολύ μεγάλος, σε σχέση με το ποσοστό του πληθυσμού της Γης, που είναι Εβραίοι. Το φαινόμενο ήταν γνωστό (σε μένα…) από τους μεγάλους φυσικούς του 20ου αιώνα, αλλά βλέπω το φαινόμενο να συνεχίζεται και στις μέρες μας…
Έκπληξη όμως είναι και το ποσοστό τους (43%) που εναντιώθηκε στην επέμβαση στη Γάζα, μεγαλύτερο από το γενικό Μ.Ο.!
Εβραίοι που εναντιώνονται στην πολιτική του κράτους του Ισραήλ, σε αντίθετη θέση με ό,τι συμβαίνει στη χώρα μας. Εδώ που δημιουργείται ένα κλίμα, για να μην εκφραστεί τέτοια αντίθεση, αφού το Ισραήλ είναι… σύμμαχός μας (οπότε μας αρέσει ό,τι και να κάνει και το επικροτούμε)!!!

καλημέρα Διονύση

Θα επιμείνω με ποσοτικά στοιχεία στα σημεία της ανάρτησης που εστίασες, δηλαδή στη συμμετοχή των εβραϊκής καταγωγής βραβευμένων με Νόμπελ και για την αμφισβήτηση των Νόμπελ ειρήνης.

Ενδεικτικά ποσοστά της συμμετοχής εβραίων επιστημόνων στα Νόμπελ σε χώρες με μεγάλη επιστημονική παραγωγή.

ΗΠΑ: 137 (32,2%), Γερμανία: 29 (25%), Ρωσία – ΕΣΣΔ: 14 (46,7%), Αγγλία: 20 (13,7%), επίσης η Ουκρανία: 5 (83,3%)

Ενδιαφέρουσα και η κατανομή των Εβραίων κατόχων Νόμπελ ανά κατηγορία βράβευσης.

Οικονομία: 40 (40%), Φυσιολογία – Ιατρική: 61 (26%), Φυσική: 56 (24%), Χημεία 37 (19%), Λογοτεχνία 17 (14%), Ειρήνη 9 (8%).

Τα προηγούμενα στοιχεία απ’ την Wikipedia
.
Η αυξημένη συμμετοχή των Εβραίων στα Νόμπελ Οικονομίας ίσως να σχετίζεται με την προσαρμοστική ικανότητα της παράδοσής τους. Φοιτητές με εξαιρετική μαθηματική παιδεία επιλέγουν ως πεδίο έρευνας και ενασχόλησης την οικονομετρία έναντι των Μεγάλων Θεωριών της φυσικής & χημείας.
 
Οι μεγάλες αντιρρήσεις εγείρονται για τα Νόμπελ ειρήνης , λογοτεχνίας και οικονομίας. Στα πρώτα και τα τρίτα αποδίδεται πολιτική προκατάληψη και στα δεύτερα ευρωκεντρισμός.

Το φετινό βαριετέ με το Νόμπελ ειρήνης …

https://i.ibb.co/bM5t69m2/maccado-trump.png

..ενισχύει τις απόψεις για την αναξιοπιστία των βραβεύσεων σ’ αυτόν τον τομέα. 

Γιώργο καλημερα και καλή χρονιά , πολύ μεστή για άλλη μια φορά η ανάρτηση σου , σ’ ευχαριστούμε

Εξαιρετικά ενδιαφέρουσα έρευνα, Γιώργο — πραγματικά σε ευχαριστούμε εισαι απιθανος!
Φοβερή δουλειά, με εντυπωσιακά πολλές, ποιοτικές και πρόσφατες πηγές.
Ένα εντελώς δευτερεύον σχόλιο μόνο: κάποιες μελέτες αναφέρονται συνοπτικά ως «Nature», ενώ είναι κυρίως άρθρα του Nature portfolio (π.χ. Nature Human Behaviour- (για μας τους ψειρες εχει διαφορα).
Προσωπικά, μου γεννήθηκε και μία ακόμη σκέψη: η αξιοσημείωτη εκπροσώπηση Εβραίων στα Nobel — περίπου 22% των βραβείων, ενώ αποτελούν μόλις ~0,2% του παγκόσμιου πληθυσμού (Jan C. Biro, Jewish Bias of the Nobel Prize, 2011 – Jewish Virtual Library) — ίσως συνδέεται και με την ισχυρή παρουσία Εβραίων επιστημόνων στα Ivy League Πανεπιστημια των ΗΠΑ και σε άλλα κορυφαία ερευνητικά κέντρα, που ιστορικά ενισχύθηκαν με σημαντικές δωρεές της πλουσιας εβραϊκής κοινότητας των ΗΠΑ και οχι μονον. Δεν μειώνει καθόλου τα επιτεύγματα των βραβευμένων κατα την προσωπικη μου αποψη — απλώς φωτίζει το πόσο καθοριστικό ρόλο παίζει η πρόσβαση σε υψηλού επιπέδου εκπαιδευτικά δίκτυα (Ivy League)και ποσο η προσβαση αυτη αναδεικνυει και τα ταλεντα. Αληθεια ενα παιδι απο την Αφρικη θα μπορουσε να εχει αυτη την εξελιξη;
Και πάλι συγχαρητήρια, απ’ τα πιο προσεκτικά και τεκμηριωμένα κείμενα που έχουμε διαβάσει στο υλικονετ και οχι μονον και φυσικα το κλεβω!

Παναγιώτη,

Χαίρομαι όποτε επικοινωνούμε
Καλή και δημιουργική χρονιά!

Τίνα,

Έχεις δίκιο στις βιβλιογραφικές παρατηρήσεις σου,
σχολαστικές τις λες εσύ – ως ορθές τις αποδέχομαι εγώ.

Γιώργο ευχαριστούμε για την σπουδαία εργασία .
Με παραξένεψε της Τίνας το ; . Βέβαια δεν γνωρίζω αν όλοι οι παρακάτω ήταν παιδιά της Ηπείρου.
Η Al δίνει τους παρακάτω
Οι Αφρικανοί νομπελίστες καλύπτουν όλες τις κατηγορίες των βραβείων, με την πρώτη βράβευση να χρονολογείται το 1951. 
Ειρήνη
Είναι η κατηγορία με τις περισσότερες αφρικανικές διακρίσεις:

• Άλμπερτ Λουτούλι (Νότια Αφρική, 1960): Ο πρώτος Αφρικανός που βραβεύτηκε για το έργο του εντός της ηπείρου.
• Ανουάρ Σαντάτ (Αίγυπτος, 1978).
• Ντέσμοντ Τούτου (Νότια Αφρική, 1984).
• Νέλσον Μαντέλα & Φρεντερίκ ντε Κλερκ (Νότια Αφρική, 1993): Για τον τερματισμό του απαρτχάιντ.
• Κόφι Ανάν (Γκάνα, 2001).
• Ουανγκάρι Μαατάι (Κένυα, 2004): Η πρώτη Αφρικανή γυναίκα νομπελίστας.
• Μοχάμεντ Ελ Μπαραντέι (Αίγυπτος, 2005).
• Έλεν Τζόνσον-Σίρλιφ & Λέιμα Γκμπόουι (Λιβερία, 2011).
• Κουαρτέτο Εθνικού Διαλόγου της Τυνησίας (Τυνησία, 2015).
• Ντενί Μουκουέγκε (Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό, 2018).
• Άμπι Άχμεντ (Αιθιοπία, 2019). 

Λογοτεχνία

• Αλμπέρ Καμύ (Αλγερία, 1957).
• Ουόλε Σογίνκα (Νιγηρία, 1986): Ο πρώτος μαύρος Αφρικανός συγγραφέας που τιμήθηκε.
• Ναγκίμπ Μαχφούζ (Αίγυπτος, 1988).
• Ναντίν Γκόρντιμερ (Νότια Αφρική, 1991).
• Τζον Μάξγουελ Κούτσι (Νότια Αφρική, 2003).
• Ντόρις Λέσινγκ (Ζιμπάμπουε/Ηνωμένο Βασίλειο, 2007).
• Αμπντουλραζάκ Γκούρνα (Τανζανία, 2021). 

Επιστήμες

• Φυσιολογία ή Ιατρική: Μαξ Τάιλερ (Νότια Αφρική, 1951), Άλαν Κόρμακ (Νότια Αφρική, 1979), Σίντνεϊ Μπρένερ (Νότια Αφρική, 2002).
• Χημεία: Άαρον Κλουγκ (Νότια Αφρική, 1982), Αχμέντ Ζεγουάιλ (Αίγυπτος, 1999), Μάικλ Λέβιτ (Νότια Αφρική, 2013).
• Φυσική: Κλοντ Κοέν-Τανουντζί (Αλγερία, 1997), Σερζ Αρός (Μαρόκο, 2012). 

Οι απαντήσεις AI μπορεί να περιλαμβάνουν λάθη

Παντελή δυστυχώς έχω δίκιο. Κανένας Νομπελίστας Λογοτεχνίας ή Επιστημών δεν έλαβε το βραβείο ενώ εργαζόταν ενεργά σε αφρικανικό πανεπιστήμιο εκτός Νότιας Αφρικής.

Αλμπέρ Καμύ (1957)

• Πανεπιστήμιο: University of Algiers
• Χώρα: Αλγερία

Ουόλε Σογίνκα (1986)

• Πανεπιστήμια: University of Ibadan, University of Leeds
• Χώρες: Νιγηρία, Ηνωμένο Βασίλειο

Ναγκίμπ Μαχφούζ (1988)

• Πανεπιστήμιο: Cairo University
• Χώρα: Αίγυπτος

Ναντίν Γκόρντιμερ (1991)

• Πανεπιστήμιο: University of the Witwatersrand
• Χώρα: Νότια Αφρική

Τζ. Μ. Κούτσι (2003)

• Πανεπιστήμια: University of Cape Town, University of Chicago
• Χώρες: Νότια Αφρική, ΗΠΑ

Ντόρις Λέσινγκ (2007)

• https://s.w.org/images/core/emoji/17.0.2/svg/274c.svg Δεν είχε πανεπιστημιακή φοίτηση

Αμπντουλραζάκ Γκούρνα (2021)

• Πανεπιστήμιο: University of Kent
• Χώρα: Ηνωμένο Βασίλειο

Νόμπελ ΕπιστημώνΦυσιολογία ή ΙατρικήΜαξ Τάιλερ (1951)

• Πανεπιστήμιο: University of Cape Town
• Χώρα: Νότια Αφρική

Άλαν Κόρμακ (1979)

• Πανεπιστήμιο: Tufts University
• Χώρα: ΗΠΑ

Σίντνεϊ Μπρένερ (2002)

• Πανεπιστήμια: University of Cambridge
• Χώρα: Ηνωμένο Βασίλειο

ΧημείαΆαρον Κλουγκ (1982)

• Πανεπιστήμιο: University of Cambridge
• Χώρα: Ηνωμένο Βασίλειο

Αχμέντ Ζεγουάιλ (1999)

• Πανεπιστήμιο: California Institute of Technology (Caltech)
• Χώρα: ΗΠΑ

Μάικλ Λέβιτ (2013)

• Πανεπιστήμιο: Stanford University
• Χώρα: ΗΠΑ

ΦυσικήΚλοντ Κοέν-Τανουντζί (1997)

• Πανεπιστήμιο: Collège de France
• Χώρα: Γαλλία

Σερζ Αρός (2012)

• Πανεπιστήμιο: Collège de France
• Χώρα: Γαλλία

Δεν βαζω καθολου τα Νομπελ Ειρηνης γιατι για μένα δεν είναι σοβαρά Νομπελ, υπαρχει παντα πολιτικη σκοπιμότητα και για αυτο ισως εχουν δωθει και σε Αφρικανους.
Δυστυχως ενα Πανεπιστημιο της Αφρικης, εκτος την Ν. Αφρικης που ειναι ειδικη περιπτωση δυσκολα θα παρει Νομπελ. Το ίδιο φυσικά ισχύει και για μας.

Και γω Παντελή ευχαριστώ για το ενδιαφέρον που επιφύλαξες στην ανάρτηση.

 
Ίσως το ερωτηματικό της Τίνας, Παντελή, να έχει βάση.

 
Ας περιοριστούμε στους «Αφρικανούς» που τιμήθηκαν με Νόμπελ στις επιστήμες.
Είναι όλοι, εκτός του Αιγύπτιου Αχμέντ Ζεγουάιλ, απόγονοι λευκών αποικιοκρατών ή εμιγκρέδων στην «Μαύρη Ήπειρο».

Επιπλέον, εκτός απ’ τους Νοτιοαφρικάνους Μαξ Τάιλερ και Άλαν Κόρμακ με εγγλέζικη καταγωγή, οι υπόλοιποι μετείχαν στην εβραϊκή πολιτιστική παράδοση, όπως εξάλλου μαρτυρούν τα περισσότερα βαπτιστικά ή τα κύρια ονόματά τους.

Ο Άαρον Κλούγκ γεννήθηκε στη Λιθουανία από εβραίους γονείς. Το ίδιο και ο Μάικ Λέβιτ, που μάλιστα ένα μεγάλο τμήμα της ερευνητικής του καριέρας εκπόνησε στο Ινστιτούτο Weizmann, στο Ισραήλ απ’ το 1980 ως το 1987.

Ο Σίντνεϊ Μπρένερ είναι γόνος Εβραίων εμιγκρέδων.

Όσο για τον Κλοντ Κοέν Τανουζί είναι μέλος μιας οικογένειας Εβραίων της Αλγερίας, που μετά την απελευθέρωση της Αλγερίας κατέφυγαν στη Γαλλία και ο Σερζ Αρόζ είναι γιος παριζιάνου δικηγόρου που επέλεξε να σταδιοδρομήσει στην Αλγερία με τους παππούδες της μητέρας του, Εβραίους της Αλγερίας που υπήρξαν εξέχοντα μέλη της Παγκόσμιας Εβραϊκής Συμμαχίας.

  
Αλλά και ο Αχμέντ Ζεγουάιλ είναι μέλος οικογένειας με κυβερνητική εξουσία στην Αίγυπτο. Παραθέτω απ’ τον διαδικτυακό τόπο των Νόμπελ τις προσδοκίες που έτρεφε γι’ αυτόν, το μοναδικό αρσενικό παιδί, η οικογένεια. Τα άλλα αδέλφια ήταν κορίτσια.

«Το όνειρο της οικογένειας ήταν να με δει να αποκτώ υψηλό πτυχίο στο εξωτερικό και να επιστρέψω για να γίνω καθηγητής πανεπιστημίου – στην πόρτα του γραφείου μου, υπήρχε μια πινακίδα που έγραφε «Δρ. Άχμεντ», παρόλο που ήμουν ακόμα πολύ μακριά από το να γίνω γιατρός».
 
Τα προηγούμενα στοιχεία συγκλίνουν ότι τα εφόδια των επιστημόνων που καταχωρούνται ως Αφρικανοί και διακρίθηκαν στις ειδικότητές τους ήταν η ιδιαίτερη κοινωνική και πολιτιστική τους παράδοση. Λευκοί άποικοι, γόνοι Εβραϊκών εμιγκρέδων και ένας Αιγύπτιος της ανώτερης τάξης.

Υποθέτω ότι όλοι αυτοί δεν μπορούν να αντιπροσωπεύσουν το πολιτιστικό χάντικαπ που αντιμετωπίζει η πλειοψηφία των Αφρικανών μαθητών που θα επιθυμούσαν να σταδιοδρομήσουν ανταγωνιστικά στην παγκόσμια επιστήμη. 

Τίνα και Γιώργο
ευχαριστώ για τα “βαρίδια ισορροπίας” στον προβληματισμό μου …

Καλημέρα και χρόνια πολλά.
Γιώργο οι αναρτήσεις σου έχουν πάντα ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Στην παρούσα παρουσιάζεις σημαντικά ζητήματα. Μεταξύ αυτών και την τεράστια (σε σχέση με τον παγκόσμιο πληθυσμό τους) συμβολή των Εβραίων στις θετικές επιστήμες. Θα είχε ενδιαφέρον να εξεταστούν οι αιτίες αυτού του φαινομένου, και σε συνάρτηση με την όχι εξ ίσου μεγάλη εβραϊκή συμβολή στις τέχνες (πχ δεν έχει νομίζω υπάρξει μεγάλος Εβραίος ποιητής στο επίπεδο ενός Σοφοκλή, ενός Σαίξπηρ, ενός Πούσκιν  ή ενός Καβάφη).
  Όμως με μια μάλλον περιφερειακή αναφορά σου διαφωνώ. Γράφεις «…η αποστασιοποιημένη συμπεριφορά της πλειοψηφίας των Γερμανών επιστημόνων όπως ο Planck, ο Heisenberg και ο Debye προς τους διωγμούς των Εβραϊκής καταγωγής συναδέλφων τους,…». Νομίζω ότι αδικείς τον Planck αναφέροντας τον μαζί με τον Heisenberg και τον Debye και παρουσιάζοντας τον ως αδιάφορο για την τύχη των Εβραίων συναδέλφων του. Στην βιογραφία του Planck (THE DILEMMAS OF AN UPRIGHT·MAN) από τον πολύ καλό ιστορικό της επιστήμης J. L. Heilbron , διαβάζουμε (σελ153)
«Planck’s most notable move behind the scenes was an interview with Hitler, which probably took place in May 1933. Planck hoped to convince the fuhrer that the forced emigration of Jews would kill German science and that Jews could be good Germans. According to Planck’s recollection, Hitler replied that he had nothing against the Jews, only against communists, and then flew into a rage. Contemporary reports of the interview circulated widely. One, which confirms Planck’s recollection, quoted Hitler as saying, “But we don’t have anything against the Jews, on the contrary we protect them.” According to the informant, Planck considered this “the worst possible reply he could get, because it took [from] him every basis for further negotiation.»
Επίσης ο εβραϊκής καταγωγής (κατά το ήμισυ) Max Born έχει πει: « You can certainly be of a different opinion from Planck’s, but you can only doubt his upright, honorable character if you have none yourself» (Ph. Ball,  Serving the Reich σελ.12)
 
Ο Heisenberg ήταν μια διαφορετική περίπτωση. Παρ’ ότι είχε αρχικά προβλήματα με το ναζιστικό καθεστώς δέχτηκε να τεθεί επικεφαλής του γερμανικού ατομικού προγράμματος για την δημιουργία πυρηνικού όπλου. Η προσπάθεια αυτή όπως είναι γνωστό απέτυχε, μάλλον λόγω λανθασμένων υπολογισμών για την κρίσιμη απαραίτητη μάζα του σχάσιμου υλικού ώστε να υπάρξει πυρηνική έκρηξη. Βέβαια μετά τον πόλεμο ο  Heisenberg άφησε να εννοηθεί ότι οι Γερμανοί φυσικοί του προγράμματος ηθελημένα το υπονόμευσαν επιβραδύνοντας τις έρευνες ώστε να μην δοθεί εγκαίρως το φοβερό όπλο στον Χίτλερ. Κάποιες όμως σημαντικές μαρτυρίες είναι αποκαλυπτικές για την νοοτροπία του  Heisenberg. Ο Πολωνός φυσικός Stefan Rozental βοηθός του Μπορ θυμάται για την περιβόητη επίσκεψη του  Heisenberg στην κατεχόμενη από τους Γερμανούς Κοπεγχάγη το Φθινόπωρο του 1941. «During that week Heisenberg came several times to our institute and had lunch with us. He spoke with great confidence about the progress of the German offensive in Russia. He stressed how important it was that Germany should win the war. To Christian Moller for instance he said that the occupation of Denmark, Norway, Belgium, and Holland was a sad thing but as regards the countries in East Europe it was a good development because these countries were not able to govern themselves». (A. Pais, Niels Bohr’s Times σελ 483)
 Επίσης σύμφωνα με τον Ολλανδό φυσικό  Hendrik Casimir σε μια επίσκεψη του στην Ολλανδία το 1943 ο Heisenberg του είπε ότι «History legitimizes Germany to rule Europe and later the world. Only a nation that rules ruthlessly can maintain itself. Democracy cannot develop sufficient energy to rule Europe» (Ph. Ball,  Serving the Reich, σελ 210)
Να σημειώσουμε ότι ο Στ. Τραχανάς στο εξαιρετικό κατά τα άλλα βιβλίο του Ο ΚΥΚΛΟΣ (σε ζητήματα που δεν αφορούν ιστορική ακρίβεια), υιοθετεί την άποψη ότι ο Heisenberg επισκέφθηκε τον Bohr στην Κοπεγχάγη για να του προτείνει να πείσει τους φυσικούς των Συμμάχων να σταματήσουν μαζί με τους Γερμανούς φυσικούς τις προσπάθειες ανάπτυξης πυρηνικού όπλου!
 
 

Καλή χρονιά Δημήτρη!

Η ένστασή σου για την ταύτιση του Planck με τους Heisenberg & Debye είναι κατανοητή και η διαφοροποίηση της συμπεριφοράς ενός εκάστου απ’ το φαινόμενο του Ναζισμού επιβεβλημένη.

Η «αποστασιοποίηση» του Planck, σύμφωνα με την σχετική βιβλιογραφική αναφορά που επικαλέστηκα (Philip Ball – Science & Ideology. The case of physics in Nazi Germany) αναφέρεται στην καθυστερημένη αντίδρασή του τον Απρίλη του 1933, όταν εκδόθηκε ο Νόμος της Δημόσιας Διοίκησης που εξοστράκιζε από δημόσιες θέσεις Γερμανούς πολίτες Εβραϊκής Καταγωγής.

Ο Bell διευκρινίζει ότι δεν επρόκειτο για αδιαφορία αλλά για μια σοβαρή παρανόηση της φύσης του Εθνικοσοσιαλιστικού προγράμματος. Και η ατελέσφορη θεσμική παρέμβασή του ένα μήνα μετά (Μάιος του 1933) σύμφωνα με τον έγκυρο Heilbron, έγινε με επιχείρημα οριοθετημένο στο καλό της Γερμανικής επιστήμης.

Διότι ο Planck – εδώ και ο Bell επικαλείται τον Heilbron – είχε ανατραφεί με την έννοια της πλήρους υπακοής στο κράτος και δεν είχε ιδέα τι να κάνει όταν το κράτος αποδείχθηκε διεφθαρμένο. Η θέση του είναι περισσότερο τραγική παρά αξιοκαταφρόνητη.

Μετά και την εξαιτίας της παρέμβασής σου δεύτερη ανάγνωση της τελευταίας παρατήρησης του Heilbron, που είχα υποτιμήσει στο πρώτο διάβασμα, η ανάρτηση θα διορθωθεί, εξαιρώντας τον Max Planck απ’ τους «αποστασιοποιημένους».

Ας μείνει όμως για λίγες ακόμα μέρες ως έχει, ώστε όσοι ενδιαφερθούν, να μπορούν να ελέγξουν το αυθεντικό απόσπασμα που σχολίασες κριτικά.

Δημήτρη, αναφέρθηκες και σε κάτι ακόμα για το οποίο ήμουν ανυποψίαστος:

«Θα είχε ενδιαφέρον να εξεταστούν οι αιτίες αυτού του φαινομένου, και σε συνάρτηση με την όχι εξ ίσου μεγάλη εβραϊκή συμβολή στις τέχνες (πχ δεν έχει νομίζω υπάρξει μεγάλος Εβραίος ποιητής στο επίπεδο ενός Σοφοκλή, ενός Σαίξπηρ,…»

Υπάρχει κάτι περισσότερο γι’ αυτή την προκλητική θέση; 

Γιώργο καλό μεσημέρι. Για τα ζητήματα που βάζεις στο σχόλιο σου.
Γράφεις ότι ο Planck αντέδρασε καθυστερημένα στον αντιεβραϊκό νόμο του Απριλίου του 1933. Η συνάντηση του όμως με τον Χίτλερ έγινε μόλις ένα μήνα μετά. Γράφεις επίσης ότι η παρέμβαση του αυτή έγινε με επιχειρήματα οριοθετημένα από το καλό της γερμανικής επιστήμης. Τι άλλο θα μπορούσε να κάνει; Να μιλήσει στον Χίτλερ για ανθρώπινα δικαιώματα; Αυτό που θα μπορούσε να προσάψει κανείς στον συντηρητικό Planck είναι ότι δεν διέγνωσε εγκαίρως την έκταση της κτηνωδίας και του ανορθολογισμού του ναζιστικού καθεστώτος με το οποίο ήταν μάταιη οποιαδήποτε προσπάθεια συνεννόησης. Θα μπορούσε λοιπόν να έχει και αυτός φύγει από την Γερμανία. Πόσο ρεαλιστική όμως ήταν αυτή η επιλογή για έναν ηλικιωμένο άνθρωπο (ήταν 75 το 1933) ψυχολογικά επιβαρυμένο από την απώλεια τριών παιδιών του. (Το τέταρτο και τελευταίο παιδί του από τον 1ο γάμο του απαγχονίστηκε από την Γκεστάπο το 1944 για την υπόθεση της απόπειρας δολοφονίας του Χίτλερ).            Και για το τελευταίο που ρωτάς. Πρόκειται για μια όχι ιδιαίτερα επεξεργασμένη σκέψη μου η οποία θα μπορούσε να λειτουργήσει συμπληρωματικά στο πειστικό ερμηνευτικό σχήμα του Feynman. Αναφέρομαι στην απουσία μεταφυσικής στην εβραϊκή πνευματική παράδοση και στον πρακτικό χαρακτήρα της εβραϊκής θρησκείας με τις ανεικονικές λατρευτικές διαδικασίες.     

Γειά σου Δημήτρη

Άβολο και ανόητο να υποδείξω και μάλιστα εκ των υστέρων, σ’ έναν έντιμο άνθρωπο κι’ ταυτόχρονα σε έναν εξέχοντα φυσικό και παρά τα ψυχολογικά του τραύματα, να αντιδράσει στο Ναζιστικό καθεστώς μεταναστεύοντας εκτός Γερμανίας.

Να έσπαγε το σκληρό κέλυφος του πρωσικού συντηρητισμού και της εμπιστοσύνης στο κράτος, θα ευχόμουν να αντιμετώπιζα στα διαβάσματά μου και όχι την άρνησή του στην προτροπή του Otto Hanh, εκείνη την Άνοιξη του 1933, να ηγηθεί καμπάνιας υπογραφών υπέρ των εβραίων συναδέλφων τους, με επιχείρημα ότι “για κάθε πρόθυμο να υπογράψει θα εμφανιζόντουσαν άλλοι πέντε που θα τον κατήγγειλαν για να διεκδικήσουν τη θέση του”.

Αντί να διαπραγματευτεί με τον Χίτλερ τον Μάιο του 1933 ή μετά απ’ αυτή την ταπεινωτική συνάντησή, θα ήθελα να ακουγόταν η παραίτησή του απ’ την προεδρία της Εταιρίας Kaiser Wilhem που χάραζε την επιστημονική πολιτική στη Γερμανία. Η απομάκρυνση από εκεί καθυστέρησε μέχρι το 1938, με τη λήξη της θητείας του, στα ογδόντα του, όντας βέβαια και ανεπιθύμητος. Ενώ η ανοχή του Ναζιστικού καθεστώτος στο πρόσωπό του και παρά τις επιθέσεις που δεχόταν απ’ τους «Άρειους επιστήμονες» δηλώνει το κύρος που έτρεφε η ανώτερη Γερμανική αστική τάξη στο πρόσωπό του.

Οι επαγγελματίες ιστορικοί μας αποτρέπουν να διαβάζουμε την ιστορία με κριτήριο τις ευχές μας. Μας επιτρέπουν όμως να αναζητούμε εναλλακτικά σενάρια για γεγονότα του παρελθόντος, όσο κι’ αν είναι επικίνδυνη αυτή η επιλογή.

Αυτό που σίγουρα προκύπτει απ’ την περίπτωση του Planck εκείνη την τραγική περίοδο και αποτελεί το βασικό συμπέρασμα του Bell, στο Science & Ideology. The case of physics in Nazi Germany, είναι ότι η επιστήμη δεν αποτελεί αποκλειστικό προνόμιο των δημοκρατικών καθεστώτων. Καλή επιστήμη παράγεται και κάτω από αυταρχικά πολιτεύματα.

Και ο έντιμος και τραγικός Planck με τους συμβιβασμούς του αυτό επιδίωξε. Την διατήρηση της σπουδαίας Γερμανικής επιστήμης στην κορυφή.

Τα προηγούμενα δεν αλλάζουν την επιλογή μου να εξαιρέσω τον Planck απ’ τους «αποστασιοποιημένους» γιατί η εντιμότητα και η επιμονή του στις συντηρητικές αρχές του αποτελούν αρετές «εν ανεπαρκεία» και τότε και στους σημερινούς δύσκολους καιρούς.

Και εγώ Δημήτρη σκόνταψα κατά την προετοιμασία της ανάρτησης στην υπόθεση ότι η Εβραϊκή Ταλμουδική παράδοση, που δεν βάζει μεταφυσικά εμπόδια διαχωρισμού επιστήμης και θρησκείας, όπως η μεταφυσική Δυτική εκκλησιαστική παράδοση, που ενδιαφέρεται  – όπως παρέθεσες – για την πρακτική εκδοχή της ζωής, για την παιδεία που επιτρέπει να συγκρούονται αντιθετικές απόψεις, που ενισχύει την κουλτούρα της εντατικής μάθησης, που επιβραβεύει την επιμονή στη μελέτη και ενισχύει τη λογική και όχι την μεταφυσική θεώρηση, είναι μια παράδοση που ευνοεί την παραγωγή επιστήμης.

Θεώρησα όμως ότι η προσέγγισή μου ήταν επιδερμική με τα δευτερογενή που είχα διαβάσει, οπότε απέφυγα να το θίξω.

Καλό βράδυ

Γιώργο, πολλά συγχαρητήρια για το κείμενο – πραγματικά δίνει πολλή τροφή για σκέψη, όπως φαίνεται και από τη ζωντανή συζήτηση που έχει ανοίξει από κάτω.

Προσωπικά στάθηκα ιδιαίτερα στο κλείσιμο, εκεί όπου αναφέρονται οι παράγοντες που φαίνεται να συνδέονται με το πότε οι επιστήμονες αποφασίζουν να πάρουν θέση απέναντι σε αυταρχικές εξουσίες [(α) η ισχυρή επιστημονική παράδοση σε συνθήκες θεσμικής υποτίμησης, (β) ο διεπιστημονικός χαρακτήρας του κλάδου, (γ) τραυματικές νεανικές εμπειρίες, (δ) η πρώιμη συμμετοχή σε κοινωνικά/αντιπολεμικά κινήματα και (ε) η πολιτισμική ή έμφυλη ταυτότητα]. Αναρωτιέμαι αν, από τη δική σου εμπειρία και μελέτη, καταλήγεις ότι κάποιοι από αυτούς παίζουν πιο καθοριστικό ρόλο από άλλους ή αν τελικά είναι πάντα ο συνδυασμός τους που «κάνει τη διαφορά».

Ο R. Feynman σχετικά με την παράδοση που ευνοεί την μάθηση

Ο Εβραϊκής καταγωγής σπουδαίος φυσικός και οξυδερκής παρατηρητής της καθημερινότητας, σταμάτησε για λίγο τη δεκαετία του 1950 στο Τρινιντάντ ταξιδεύοντας με πλοίο απ’ την Βραζιλία όπου δίδασκε, στις ΗΠΑ.

Ζήτησε από έναν μαύρο ταξιτζή, πριν τον οδηγήσει σε κλαμπ για ν’ ακούσει το τοπικό μουσικό ιδίωμα, το «Calypso», να τον περιοδεύσει στις φτωχικές γειτονιές της περιοχής.

 Αυτός τον πήγε στη γειτονιά του, μετά τον πέρασε από μια φτωχότερη που έμεναν Ινδοί μετανάστες και τον ρώτησε:

«εσύ που μας είπες ότι είσαι και καθηγητής, γιατί τα παιδιά των Ινδών που είναι πιο φτωχοί από μας, σπουδάζουν σε καλά Αμερικάνικα πανεπιστήμια, ενώ τα δικά μας δεν τελειώνουν ούτε το δημοτικό;».

Αργότερα, στο αυτοβιογραφικό βιβλίο του «τι σε νοιάζει εσένα τι σκέφτονται οι άλλοι» ανέφερε ότι οι φτωχοί Ινδοί μετανάστες στην Καραϊβική κουβαλούσαν διαφορετική πολιτιστική παράδοση από εκείνη των μαύρων που η σκλαβιά τους απαλλοτρίωσε την εγγράμματη πολιτιστική ταυτότητα. Η παράδοση των Ινδών μεταναστών έδινε υψηλή πολιτιστική αξία στη μελέτη, τα μαθηματικά και τη γνώση, έτσι ευνοούσε την παραγωγή περισσότερων επιτυχημένων επιστημόνων απ’ τις άλλες παραδόσεις που συμβίωναν στην ίδια περιοχή.

Επιπλέον σ’ όλες τις δημόσιες παρεμβάσεις του τόνιζε ότι το σχολείο διδάσκει γνώσεις ενώ η κουλτούρα καθορίζει την επιμονή σε κάτι που μπορεί να αποδώσει και επαγγελματικά με την αναλυτική σκέψη. Και πάντως ότι το ζήτημα δεν ήταν φυλετικό.

Κάποιος μπορεί να σκεφτεί ότι μέσω των Ινδών της Καραϊβικής, για τους Εβραίους μιλούσε.

Όλα να τα περιμένεις απ’ τον «κ. Φέυνμαν». 

Καλησπέρα Τάσο

Αντί να παραθέσω τυπικές ευχαριστίες, θα επιχειρήσω να αξιολογήσω τους πέντε παράγοντες που σύμφωνα με την ανάρτηση, προάγουν τον πολιτικό ακτιβισμό των επιστημόνων.

Κυρίαρχο στοιχείο πολιτικής ενεργοποίησης των επιστημόνων αποτελεί η επαγγελματική απαξίωση του επιστημονικού τους έργου από τους θεσμούς και τις κυβερνήσεις στις οποίες λογοδοτούν. Π.χ. οι ΗΠΑ του Τραμπ την περίοδο της Πανδημίας απαξίωσαν τους επιδημιολόγους και διαχρονικά και εμμονικά εκείνους τους ερευνητές που μελετούν την υπερθέρμανση του πλανήτη.

Όμως, για να μετασχηματιστεί σε μαχητική κοινωνική άποψη η επαγγελματική δυσφορία των επιστημόνων, θα πρέπει να ξεφύγει απ’ τα στενά τεχνικά όρια της επιστήμης και αυτό το διευκολύνει η διεπιστημονική θεώρηση. Γι’ αυτό πρωτοστατούν π.χ. στην τρέχουσα πολιτική ένταση στις ΗΠΑ, επιστήμονες που ανησυχούν για την Κλιματική Αλλαγή είτε βρίσκεται στα στενά επιστημονικά τους ενδιαφέροντα είτε όχι (π.χ. εδώ).

Η δημόσια διεκδίκηση αυτών των απόψεων, διευκολύνεται απ’ τον ακτιβισμό των χρόνων των σπουδών τους (Pauling & Luria).

Τέλος, όσοι έχουν τραυματικά βιώματα από πολιτικές και κοινωνικές κρίσεις ή αισθάνονται ότι απειλείται η πολιτιστική ή έμφυλη ταυτότητά τους, αποδεικνύονται, λόγω της συναισθηματικής τους εμπλοκής, ιδιαίτερα επίμονοι στις διεκδικήσεις τους.

Ελπίζω Τάσο το σχόλιό μου να μην μοιάζει με την επιλογή
«όλα τα προηγούμενα σωστά»,
σε σχολικό τεστ πολλαπλών ερωτήσεων.